Przedawnienie podatku od spadku po stwierdzeniu nabycia spadku

Czy prawo nabycia spadku się przedawnia?

Nie. Samo nabycie spadku nie przedawnia się. Zgodnie z art. 924 i art. 925 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny spadek otwiera się z chwilą śmierci spadkodawcy, a spadkobierca nabywa spadek właśnie z tą chwilą.

W praktyce pytanie o „przedawnienie prawa nabycia spadku” najczęściej dotyczy czego innego: czy urząd skarbowy może jeszcze ustalić podatek od spadku albo czy trzeba jeszcze składać zgłoszenie podatkowe po wielu latach. To już ocenia się według przepisów podatkowych, a nie według Kodeksu cywilnego.

Kiedy powstaje obowiązek podatkowy przy dziedziczeniu?

Zakres opodatkowania określa art. 1 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn – podatkowi podlega nabycie przez osoby fizyczne własności rzeczy i praw majątkowych tytułem dziedziczenia.

Zgodnie z art. 5 tej ustawy obowiązek podatkowy ciąży na nabywcy rzeczy lub praw majątkowych.

Przy dziedziczeniu obowiązek podatkowy powstaje co do zasady z chwilą przyjęcia spadku – art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn. Trzeba jednak pamiętać o bardzo ważnym przepisie szczególnym. Zgodnie z art. 6 ust. 4 tej ustawy, jeżeli nabycie niezgłoszone do opodatkowania stwierdzono następnie pismem, obowiązek podatkowy powstaje z chwilą sporządzenia pisma, a jeżeli pismem takim jest orzeczenie sądu – z chwilą uprawomocnienia się orzeczenia. Przy bardzo starych spadkach trzeba dodatkowo stosować przepisy właściwe dla daty nabycia; przykładem jest podatek od spadku po rodzicach z lat 1994 i 2001.

W obecnym obrocie takim dokumentem potwierdzającym dziedziczenie może być także akt poświadczenia dziedziczenia sporządzony przez notariusza.

To oznacza, że dla oceny terminów podatkowych bardzo często decydująca jest nie sama data śmierci spadkodawcy, ale data dokumentu potwierdzającego dziedziczenie, jeżeli wcześniej nabycie nie zostało zgłoszone.

Czy podatek od spadku się przedawnia?

Tak, ale trzeba odróżnić dwie sytuacje:

W sprawach spadkowych najczęściej kluczowy jest art. 68 Ordynacji podatkowej, czyli termin na doręczenie decyzji ustalającej podatek.

Zgodnie z art. 68 § 1 Ordynacji podatkowej zobowiązanie podatkowe nie powstaje, jeżeli decyzja ustalająca to zobowiązanie została doręczona po upływie 3 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym powstał obowiązek podatkowy.

Natomiast zgodnie z art. 68 § 2 Ordynacji podatkowej, jeżeli podatnik:

• nie złożył deklaracji w terminie przewidzianym w przepisach prawa podatkowego albo
• w złożonej deklaracji nie ujawnił wszystkich danych niezbędnych do ustalenia wysokości zobowiązania podatkowego,

to zobowiązanie nie powstaje pod warunkiem, że decyzja ustalająca została doręczona po upływie 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym powstał obowiązek podatkowy.

Jeżeli więc spadkobierca w ogóle nie złożył wymaganego zgłoszenia lub zeznania, organ ma co do zasady 5 lat na doręczenie decyzji ustalającej podatek.

Jak liczyć termin w opisanej sytuacji?

Jeżeli nabycie spadku nie zostało zgłoszone, a następnie zostało stwierdzone prawomocnym postanowieniem sądu, obowiązek podatkowy – zgodnie z art. 6 ust. 4 ustawy o podatku od spadków i darowizn – powstaje z chwilą uprawomocnienia się tego postanowienia.

Jeżeli zatem postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku uprawomocniło się w 2004 r., to pięcioletni termin z art. 68 § 2 Ordynacji podatkowej liczy się od końca 2004 r. i upływa z końcem 2009 r. Po tej dacie, co do zasady, doręczenie decyzji ustalającej podatek jest już spóźnione, a zobowiązanie podatkowe nie powstaje.

To właśnie dlatego w wielu starszych sprawach urząd skarbowy nie może już skutecznie ustalić podatku od spadku, mimo że samo postępowanie działowe między spadkobiercami trwało długo albo w ogóle nie zostało przeprowadzone.

Jeżeli chcesz porównać tę sytuację z praktyką zgłoszeń do urzędu skarbowego, zobacz także: data uprawomocnienia postanowienia o nabyciu spadku.

Czy dział spadku wpływa na podatek od spadku?

Co do zasady nie. Dla podatku od spadków i darowizn decydujące jest nabycie spadku, a nie późniejszy dział spadku. Wynika to z art. 1 ust. 1 pkt 1 oraz art. 6 ustawy o podatku od spadków i darowizn.

Inaczej mówiąc: jeżeli kilka osób dziedziczy po zmarłym, to podatek odnosi się do nabycia udziałów w spadku. Sam fakt, że spadkobiercy od lat nie mogą porozumieć się co do podziału majątku, nie przesuwa automatycznie momentu powstania obowiązku podatkowego.

Wyjątkowo skutki podatkowe mogą pojawić się także przy samym dziale spadku, ale zwykle wtedy, gdy dochodzi do nabycia ponad przysługujący udział albo do spłat i dopłat. Taka ocena zależy już od konkretnego stanu faktycznego i dokumentów.

Jakie formularze składa się dziś po nabyciu spadku?

To zależy od tego, czy korzystasz ze zwolnienia dla najbliższej rodziny, czy podatek ma być ustalany na zasadach ogólnych.

• SD-Z2 – składają osoby z tzw. grupy zerowej, które chcą skorzystać ze zwolnienia z art. 4a ust. 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn. Chodzi m.in. o małżonka, zstępnych, wstępnych, pasierba, rodzeństwo, ojczyma i macochę.
• SD-3 – składa się wtedy, gdy nabycie podlega opodatkowaniu na zasadach ogólnych albo gdy nie ma podstaw do pełnego zwolnienia.

Zgodnie z art. 4a ust. 1 pkt 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn, warunkiem zwolnienia dla najbliższej rodziny jest zgłoszenie nabycia właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego w terminie 6 miesięcy od dnia powstania obowiązku podatkowego. Przy dziedziczeniu, gdy nabycie stwierdza później pismo, termin ten w praktyce liczy się od dnia uprawomocnienia się orzeczenia sądu albo sporządzenia aktu poświadczenia dziedziczenia.

W sprawach o starszych datach warto też pamiętać, że zasady zwolnienia dla najbliższej rodziny zmieniały się od 1 stycznia 2007 r. Dlatego do spadków otwartych wcześniej mogą mieć zastosowanie dawne przepisy przejściowe i dawne kwoty wolne.

Praktyczne omówienie tej kwestii znajdziesz także w materiale: podatek od spadku - kwoty wolne.

Czy brak zgłoszenia zawsze oznacza podatek i odsetki?

Nie zawsze. Trzeba ustalić co najmniej cztery kwestie:

1. kiedy powstał obowiązek podatkowy według art. 6 ustawy o podatku od spadków i darowizn,
2. czy nabycie mieści się w zwolnieniu z art. 4a tej ustawy,
3. czy organ może jeszcze doręczyć decyzję ustalającą w terminach z art. 68 § 1 albo § 2 Ordynacji podatkowej,
4. czy w sprawie nie wystąpiły zdarzenia wpływające na bieg terminu przedawnienia już istniejącego zobowiązania, o których mowa m.in. w art. 70 § 1 i następnych Ordynacji podatkowej.

Jeżeli zobowiązanie podatkowe w ogóle nie mogło już powstać z powodu upływu terminu z art. 68 Ordynacji podatkowej, to nie ma też podstaw do naliczania podatku wraz z odsetkami od takiego niepowstałego zobowiązania.

Inaczej będzie wtedy, gdy decyzja została doręczona w terminie i zobowiązanie już powstało. W takiej sytuacji trzeba dodatkowo ocenić termin płatności, ewentualne odsetki za zwłokę oraz wpływ czynności organu na przedawnienie należności.

Aktualne kwoty wolne i grupy podatkowe

Wysokość podatku zależy od grupy podatkowej i czystej wartości nabytego majątku. Kwoty wolne oraz skale podatkowe były w ostatnich latach zmieniane, dlatego zawsze trzeba sprawdzić ich brzmienie właściwe dla daty powstania obowiązku podatkowego.

Nie należy automatycznie stosować dzisiejszych limitów do bardzo starych spraw. W praktyce organ bierze pod uwagę przepisy obowiązujące dla danej sytuacji podatkowej, a przy starszych spadkach także przepisy przejściowe.

FAQ

Czy po 20 latach od śmierci spadkodawcy urząd może jeszcze naliczyć podatek?

Nie da się odpowiedzieć automatycznie tylko na podstawie samej daty śmierci. Trzeba ustalić, kiedy powstał obowiązek podatkowy według art. 6 ustawy o podatku od spadków i darowizn oraz czy upłynął termin z art. 68 § 1 albo § 2 Ordynacji podatkowej.

Czy brak działu spadku wstrzymuje obowiązek zgłoszenia do urzędu skarbowego?

Co do zasady nie. Dział spadku nie przesuwa sam przez się momentu powstania obowiązku podatkowego od dziedziczenia.

Czy najbliższa rodzina zawsze jest zwolniona z podatku od spadku?

Nie zawsze automatycznie. Zwolnienie z art. 4a ust. 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn zwykle wymaga zgłoszenia nabycia w terminie 6 miesięcy, chyba że ustawa przewiduje wyjątek dla danej sytuacji.

Czy można złożyć SD-Z2 po terminie?

Formularz można fizycznie złożyć, ale spóźnienie co do zasady pozbawia prawa do zwolnienia z art. 4a ust. 1 ustawy. Wtedy trzeba ocenić, czy podatek może być jeszcze ustalony i na jakich zasadach.

Czy akt poświadczenia dziedziczenia działa tak samo jak postanowienie sądu?

W obrocie spadkowym tak – potwierdza prawa do spadku. Dla celów podatkowych może też mieć znaczenie jako pismo stwierdzające nabycie, o którym mowa w art. 6 ust. 4 ustawy o podatku od spadków i darowizn.

Źródła

• Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny, w szczególności art. 924 i art. 925.
• Ustawa z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn, w szczególności art. 1 ust. 1 pkt 1, art. 5, art. 6 ust. 1 pkt 1, art. 6 ust. 4, art. 4a ust. 1.
• Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa, w szczególności art. 68 § 1, art. 68 § 2 oraz art. 70 § 1.
• Wyrok NSA w Lublinie z 22.12.1998 r., sygn. I SA/Lu 1291/97 – przywoływany w praktyce dla rozróżnienia nabycia spadku i działu spadku.