Spadek nabyty przez obcokrajowca

Czy obcokrajowiec płaci w Polsce podatek od spadku?

Tak, jeżeli przedmiotem spadku są rzeczy znajdujące się w Polsce albo prawa majątkowe wykonywane w Polsce. Wynika to z art. 1 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn, który obejmuje nabycie przez osoby fizyczne własności rzeczy znajdujących się na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub praw majątkowych wykonywanych na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej m.in. tytułem dziedziczenia.

Obywatelstwo spadkobiercy nie zwalnia więc z polskiego podatku, jeżeli majątek jest położony w Polsce. Inaczej ocenia się rzeczy znajdujące się za granicą i prawa wykonywane za granicą: art. 2 ustawy o podatku od spadków i darowizn przewiduje opodatkowanie w Polsce tylko wtedy, gdy w chwili otwarcia spadku nabywca był obywatelem polskim albo miał miejsce stałego pobytu w Polsce.

Spadkobierca nabywa spadek z chwilą śmierci spadkodawcy. Tak stanowią art. 924 i art. 925 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny. Postanowienie sądu o stwierdzeniu nabycia spadku albo akt poświadczenia dziedziczenia potwierdzają nabycie spadku, ale co do zasady nie przesuwają daty samego nabycia.

Jeżeli spadkobierca jest dzieckiem spadkodawcy, należy do I grupy podatkowej na podstawie art. 14 ust. 3 pkt 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn. Do tej grupy należą m.in. małżonek, zstępni, wstępni, pasierb, zięć, synowa, rodzeństwo, ojczym, macocha i teściowie.

Kiedy powstaje obowiązek podatkowy przy spadku?

Przy nabyciu w drodze dziedziczenia obowiązek podatkowy powstaje co do zasady z chwilą przyjęcia spadku. Tak stanowi art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn. Jeżeli jednak nabycie nie zostało wcześniej zgłoszone do opodatkowania, a następnie zostało stwierdzone pismem, obowiązek podatkowy powstaje z chwilą sporządzenia pisma. Jeżeli takim pismem jest orzeczenie sądu, obowiązek powstaje z chwilą jego uprawomocnienia się. Wynika to z art. 6 ust. 4 tej ustawy.

W opisanym stanie faktycznym matka zmarła w 2004 r., a postanowienie sądu uprawomocniło się w grudniu 2007 r. Oznacza to, że dla samego nabycia spadku datą kluczową jest 2004 r., natomiast dla powstania obowiązku podatkowego znaczenie może mieć uprawomocnienie się postanowienia, jeżeli wcześniej spadek nie był zgłoszony.

Jeżeli organ podatkowy nie doręczył decyzji ustalającej podatek w ustawowym terminie, trzeba sprawdzić przedawnienie prawa do wydania decyzji. Zgodnie z art. 68 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa, jeżeli podatnik nie złożył deklaracji, decyzja ustalająca zobowiązanie podatkowe nie może zostać doręczona po upływie 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym powstał obowiązek podatkowy. Jeżeli decyzja została wydana i doręczona, samo zobowiązanie podatkowe przedawnia się zasadniczo po 5 latach od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności podatku, zgodnie z art. 70 § 1 Ordynacji podatkowej. W praktyce trzeba sprawdzić akta sprawy, bo bieg terminu może być zawieszony albo przerwany w sytuacjach przewidzianych w Ordynacji podatkowej.

Zwolnienie dla najbliższej rodziny a spadek sprzed 2007 r.

Aktualnie najbliższa rodzina może korzystać ze zwolnienia z podatku na podstawie art. 4a ust. 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn. Zwolnienie obejmuje nabycie przez małżonka, zstępnych, wstępnych, pasierba, rodzeństwo, ojczyma i macochę, jeżeli nabywca zgłosi nabycie własności rzeczy lub praw majątkowych właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego w terminie 6 miesięcy.

Termin 6 miesięcy liczy się, w przypadku dziedziczenia, od dnia uprawomocnienia się orzeczenia sądu stwierdzającego nabycie spadku albo od zarejestrowania aktu poświadczenia dziedziczenia. Wynika to z art. 4a ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 6 ust. 4 ustawy o podatku od spadków i darowizn.

Zwolnienie z art. 4a ustawy o podatku od spadków i darowizn dotyczy jednak nabycia, które nastąpiło od 1 stycznia 2007 r. Przy spadku po osobie zmarłej w 2004 r. nabycie nastąpiło przed wejściem w życie tego zwolnienia, dlatego dziecko spadkodawcy nie skorzysta z tego rozwiązania tylko dlatego, że postanowienie sądu uprawomocniło się w 2007 r.

Jak oblicza się podatek od spadku?

Podstawę opodatkowania stanowi czysta wartość nabytych rzeczy i praw majątkowych, czyli wartość po potrąceniu długów i ciężarów. Wynika to z art. 7 ust. 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn. Wartość ustala się według stanu rzeczy i praw z dnia nabycia oraz cen rynkowych z dnia powstania obowiązku podatkowego.

Podatek zależy od grupy podatkowej oraz od nadwyżki ponad kwotę wolną. Przy spadkach rozliczanych obecnie kwoty wolne wynikają z art. 9 ust. 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn. Od 1 lipca 2023 r. wynoszą: 36 120 zł dla I grupy, 27 090 zł dla II grupy oraz 5733 zł dla III grupy podatkowej.

Stawki podatku określa art. 15 ust. 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn. W I grupie podatkowej podatek wynosi 3%, 5% albo 7%, ale tylko od nadwyżki ponad kwotę wolną i odpowiedni próg. Nie jest więc prawidłowe uproszczenie, że dziecko zawsze płaci 7% podatku od całego spadku. Stawka 7% dotyczy wyłącznie najwyższego przedziału nadwyżki.

Przy spadku z 2004 r. trzeba stosować przepisy i kwoty właściwe dla momentu powstania obowiązku podatkowego. W praktyce w sprawach, w których obowiązek powstał w 2007 r., stosowano m.in. kwotę wolną 9637 zł dla I grupy podatkowej oraz ówczesne progi podatkowe. Jeżeli sprawa ma być dziś oceniana po latach, pierwszym krokiem powinno być ustalenie, czy urząd skarbowy wydał decyzję i czy roszczenie podatkowe nie jest przedawnione.

Czy cudzoziemiec potrzebuje zezwolenia na odziedziczenie nieruchomości w Polsce?

Jeżeli cudzoziemiec dziedziczy nieruchomość jako spadkobierca ustawowy, co do zasady nie potrzebuje zezwolenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji. Wynika to z art. 7 ust. 2 ustawy z dnia 24 marca 1920 r. o nabywaniu nieruchomości przez cudzoziemców. Dziecko dziedziczące po matce jest spadkobiercą ustawowym w rozumieniu art. 931 § 1 Kodeksu cywilnego.

Inaczej należy analizować dziedziczenie testamentowe przez cudzoziemca, który nie należałby do kręgu spadkobierców ustawowych. Wtedy znaczenie mogą mieć przepisy ustawy o nabywaniu nieruchomości przez cudzoziemców, a stan faktyczny wymaga osobnej oceny.

Podatek od nieruchomości po śmierci spadkodawcy

Jeżeli w skład spadku wchodzi nieruchomość, spadkobierca staje się jej właścicielem z chwilą śmierci spadkodawcy na podstawie art. 924 i art. 925 Kodeksu cywilnego. Właściciel nieruchomości jest podatnikiem podatku od nieruchomości zgodnie z art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych.

Obowiązek podatkowy w podatku od nieruchomości powstaje od pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym powstały okoliczności uzasadniające ten obowiązek. Tak stanowi art. 6 ust. 1 ustawy o podatkach i opłatach lokalnych. Jeżeli więc śmierć właściciela nastąpiła w maju, nowy właściciel powinien być opodatkowany zasadniczo od 1 czerwca, z uwzględnieniem tego, kiedy gmina wyda decyzję wobec osoby fizycznej.

Jeżeli grunt jest użytkiem rolnym i spełnia warunki opodatkowania podatkiem rolnym, zastosowanie może mieć ustawa z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym, a podatnikami są m.in. właściciele gruntów zgodnie z art. 3 ust. 1 pkt 1 tej ustawy. Dlatego określenie potoczne „podatek gruntowy” trzeba zawsze doprecyzować: może chodzić o podatek od nieruchomości albo podatek rolny.

Spadkobierca może też odpowiadać za zaległości podatkowe spadkodawcy. Zgodnie z art. 97 § 1 Ordynacji podatkowej spadkobiercy podatnika przejmują przewidziane w przepisach prawa podatkowego majątkowe prawa i obowiązki spadkodawcy. Zakres odpowiedzialności spadkobierców za zobowiązania podatkowe określają art. 98 § 1 i § 2 Ordynacji podatkowej oraz przepisy Kodeksu cywilnego o przyjęciu i odrzuceniu spadku. Organ podatkowy powinien określić odpowiedzialność spadkobiercy w decyzji wydanej na podstawie art. 100 § 1 Ordynacji podatkowej.

W praktyce żądanie zapłaty zaległego podatku za wiele lat trzeba porównać z zasadą przedawnienia z art. 70 § 1 Ordynacji podatkowej. Co do zasady zobowiązanie podatkowe przedawnia się po upływie 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności podatku, ale przepisy Ordynacji podatkowej przewidują przypadki zawieszenia albo przerwania biegu przedawnienia.

Sprzedaż nieruchomości odziedziczonej w Polsce a PIT

Obecnie podstawową zasadę opodatkowania sprzedaży nieruchomości określa art. 10 ust. 1 pkt 8 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych. Sprzedaż nieruchomości poza działalnością gospodarczą podlega PIT, jeżeli następuje przed upływem 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym nastąpiło nabycie albo wybudowanie.

Od 1 stycznia 2019 r. przy sprzedaży nieruchomości nabytej w spadku pięcioletni termin liczy się od końca roku kalendarzowego, w którym nieruchomość nabył albo wybudował spadkodawca. Wynika to z art. 10 ust. 5 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. To rozwiązanie dotyczy aktualnych stanów faktycznych i często powoduje, że spadkobierca może sprzedać odziedziczoną nieruchomość bez PIT, jeżeli spadkodawca posiadał ją dostatecznie długo.

W sprawie spadku otwartego w 2004 r. trzeba dodatkowo uwzględnić przepisy przejściowe. Zgodnie z art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 16 listopada 2006 r. o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw, do przychodu z odpłatnego zbycia nieruchomości i praw majątkowych nabytych do 31 grudnia 2006 r. stosuje się zasady obowiązujące przed 1 stycznia 2007 r. W tamtym brzmieniu art. 21 ust. 1 pkt 32 lit. d ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych przewidywał zwolnienie dla przychodów ze sprzedaży nieruchomości nabytych w drodze spadku lub darowizny.

Jeżeli więc nieruchomość została odziedziczona po osobie zmarłej w 2004 r., sprzedaż takiej nieruchomości nie powinna powodować obowiązku zapłaty PIT na podstawie zasad właściwych dla tego nabycia. Niezależnie od tego, przy sprzedaży po wielu latach od nabycia zwykle upływa także pięcioletni termin, co dodatkowo przemawia przeciwko opodatkowaniu sprzedaży.

Co powinien zrobić spadkobierca mieszkający za granicą?

Najpierw warto zebrać dokumenty: akt zgonu, postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku albo akt poświadczenia dziedziczenia, dokumenty dotyczące nieruchomości, ewentualne decyzje gminy w sprawie podatku od nieruchomości lub podatku rolnego oraz korespondencję z urzędem skarbowym. Bez tych dokumentów trudno ocenić, czy podatek od spadku został prawidłowo ustalony i czy nie doszło do przedawnienia.

Jeżeli sprawa dotyczy aktualnego spadku, spadkobierca z najbliższej rodziny powinien pilnować 6-miesięcznego terminu na zgłoszenie SD-Z2 wynikającego z art. 4a ust. 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn. Jeżeli zwolnienie nie przysługuje albo termin został przekroczony, składa się zeznanie SD-3 na zasadach określonych w ustawie o podatku od spadków i darowizn oraz przepisach wykonawczych.

Jeżeli sprawa dotyczy spadku sprzed wielu lat, kluczowe jest ustalenie, czy organ podatkowy doręczył decyzję i kiedy upłynął termin płatności. Wtedy można ocenić skutki art. 68 i art. 70 Ordynacji podatkowej.

FAQ

Czy obywatel USA płaci w Polsce podatek od spadku po rodzicu?

Tak, jeżeli dziedziczy rzeczy położone w Polsce lub prawa wykonywane w Polsce. Podstawą jest art. 1 ust. 1 pkt 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn. Obywatelstwo amerykańskie samo w sobie nie zwalnia z polskiego podatku.

Czy dziecko zawsze płaci 7% podatku od spadku?

Nie. Dziecko należy do I grupy podatkowej zgodnie z art. 14 ust. 3 pkt 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn. Stawki 3%, 5% i 7% z art. 15 ust. 1 tej ustawy stosuje się tylko do nadwyżki ponad kwotę wolną i odpowiedni próg. Przy aktualnych spadkach dziecko może też korzystać ze zwolnienia z art. 4a ust. 1, jeżeli spełni warunki zgłoszenia.

Czy zwolnienie dla najbliższej rodziny obejmuje spadek po osobie zmarłej w 2004 r.?

Nie. Zwolnienie z art. 4a ustawy o podatku od spadków i darowizn dotyczy nabyć od 1 stycznia 2007 r. Przy dziedziczeniu decyduje data śmierci spadkodawcy, ponieważ zgodnie z art. 924 i art. 925 Kodeksu cywilnego spadek otwiera się i jest nabywany z chwilą śmierci.

Czy trzeba płacić zaległy podatek od nieruchomości po zmarłym?

Spadkobierca może odpowiadać za zaległości podatkowe spadkodawcy na podstawie art. 97 § 1 i art. 98 Ordynacji podatkowej, ale organ powinien określić tę odpowiedzialność decyzją, o której mowa w art. 100 § 1 Ordynacji podatkowej. Trzeba też sprawdzić przedawnienie z art. 70 § 1 Ordynacji podatkowej.

Czy sprzedaż odziedziczonej nieruchomości zawsze powoduje PIT?

Nie. Zgodnie z art. 10 ust. 1 pkt 8 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych PIT dotyczy sprzedaży przed upływem 5 lat liczonych od końca roku nabycia lub wybudowania. Przy spadkach aktualnie uwzględnia się datę nabycia lub wybudowania przez spadkodawcę na podstawie art. 10 ust. 5 tej ustawy. Dla nieruchomości nabytych w spadku przed 1 stycznia 2007 r. znaczenie mają także przepisy przejściowe i dawne zwolnienie.

Podsumowanie

Spadek nabyty przez obcokrajowca może podlegać opodatkowaniu w Polsce, jeżeli obejmuje majątek położony w Polsce lub prawa wykonywane w Polsce. W przypadku dziecka dziedziczącego po rodzicu właściwa jest I grupa podatkowa, ale możliwość pełnego zwolnienia zależy przede wszystkim od daty śmierci spadkodawcy i terminowego zgłoszenia. Przy spadkach sprzed 2007 r. nie stosuje się zwolnienia dla najbliższej rodziny z art. 4a ustawy o podatku od spadków i darowizn.

Osobno trzeba ocenić podatek od nieruchomości lub podatek rolny oraz ewentualne zaległości spadkodawcy. W sprawach sprzed wielu lat bardzo ważne jest przedawnienie. Sprzedaż odziedziczonej nieruchomości nie zawsze oznacza PIT, zwłaszcza gdy od nabycia upłynął odpowiedni czas albo zastosowanie mają przepisy przejściowe dotyczące nieruchomości nabytych przed 2007 r.

Źródła

1. Ustawa z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn - Dz.U. 1983 nr 45 poz. 207
2. Ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych - Dz.U. 1991 nr 80 poz. 350
3. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny - Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93
4. Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa - Dz.U. 1997 nr 137 poz. 926
5. Ustawa z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych - Dz.U. 1991 nr 9 poz. 31
6. Ustawa z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym - Dz.U. 1984 nr 52 poz. 268
7. Ustawa z dnia 24 marca 1920 r. o nabywaniu nieruchomości przez cudzoziemców - Dz.U. 1920 nr 31 poz. 178
8. Art. 7 ustawy z dnia 16 listopada 2006 r. o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw - przepis przejściowy