Podatek od spadku po osobie zmarłej przed 2007 r.

Co oznacza „stary spadek” dla podatku

W opisanej sytuacji ojciec zmarł w 1983 r. Z punktu widzenia prawa cywilnego spadek otwiera się z chwilą śmierci spadkodawcy, a spadkobierca nabywa spadek również z tą chwilą – wynika to wprost z art. 924 i art. 925 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny.

To bardzo ważne, bo dla podatku od spadków i darowizn decydująca jest data śmierci spadkodawcy, a nie data przeprowadzenia sprawy spadkowej. Jeżeli więc spadkodawca zmarł przed 1 stycznia 2007 r., to nie można skorzystać ze zwolnienia dla najbliższej rodziny przewidzianego w art. 4a ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn. Przepis ten obowiązuje dopiero od 1 stycznia 2007 r. i dotyczy nabyć, które nastąpiły po tej dacie. Przykład dwóch starych spadków po rodzicach pokazuje materiał o podatku od spadku po rodzicach z lat 1994 i 2001. Przy bardzo starych spadkach data śmierci może też decydować o regułach dziedziczenia; przykładem jest dziedziczenie po osobie zmarłej w 1945 r..

Inaczej mówiąc: późne stwierdzenie nabycia spadku nie „przenosi” starego spadku do nowych, korzystniejszych zasad podatkowych.

Od czego zacząć uregulowanie sprawy spadkowej

Najpierw trzeba formalnie potwierdzić, kto dziedziczy po zmarłym. Można to zrobić na dwa sposoby:

• przez sąd – w postępowaniu o stwierdzenie nabycia spadku,
• u notariusza – przez akt poświadczenia dziedziczenia, jeżeli spełnione są warunki z ustawy i wszyscy zainteresowani mogą stawić się zgodnie.

Podstawę dla sądowego stwierdzenia nabycia spadku stanowią art. 1025 § 1 i nast. Kodeksu cywilnego oraz odpowiednie przepisy ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego. Akt poświadczenia dziedziczenia regulują art. 95a–95p ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. – Prawo o notariacie.

Jeżeli między spadkobiercami nie ma sporu i wszyscy mogą stawić się u notariusza, procedura notarialna bywa szybsza. Jeżeli natomiast występuje konflikt, brak dokumentów albo nie można zebrać wszystkich uczestników, zwykle konieczne jest postępowanie sądowe.

Zobacz również:

Kiedy trzeba złożyć SD-3

W przypadku dziedziczenia obowiązek podatkowy nie powstaje w chwili śmierci spadkodawcy dla celów zgłoszeniowych, lecz z chwilą przyjęcia spadku, a jeżeli nabycie niezgłoszone do opodatkowania stwierdzono następnie pismem – z chwilą sporządzenia pisma; jeżeli pismem takim jest orzeczenie sądu, obowiązek powstaje z chwilą uprawomocnienia się orzeczenia. Wynika to z art. 6 ust. 1 pkt 1 i ust. 4 ustawy o podatku od spadków i darowizn.

Dlatego w praktyce przy „starym spadku” każdy spadkobierca powinien złożyć formularz SD-3 w terminie 1 miesiąca od dnia powstania obowiązku podatkowego, czyli co do zasady od:

• uprawomocnienia się postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku, albo
• zarejestrowania aktu poświadczenia dziedziczenia.

Termin ten wynika z art. 17a ust. 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn. Zeznanie składa każdy spadkobierca osobno, wykazując własny udział w spadku.

Czy najbliższa rodzina jest zwolniona z podatku

Nie zawsze. Zwolnienie dla tzw. grupy zerowej obejmujące małżonka, zstępnych, wstępnych, rodzeństwo, pasierba, ojczyma i macochę wynika z art. 4a ust. 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn. Jednak przepis ten nie obejmuje spadków otwartych przed 1 stycznia 2007 r.

To oznacza, że przy dziedziczeniu po osobie zmarłej w 1983 r. sama bliska relacja rodzinna nie daje automatycznego zwolnienia na podstawie art. 4a ustawy. Nadal jednak mogą mieć znaczenie inne przepisy, np. dotyczące kwoty wolnej, ewentualnych zwolnień przedmiotowych z art. 4 ustawy albo ulgi mieszkaniowej z art. 16 ustawy – ale zawsze trzeba badać konkretny stan faktyczny.

Czy urząd skarbowy może jeszcze ustalić podatek po tylu latach

To najważniejsza praktyczna kwestia. Sam fakt, że spadek jest „stary”, nie usuwa obowiązku złożenia SD-3 po formalnym potwierdzeniu dziedziczenia. Trzeba jednak odróżnić obowiązek złożenia zeznania od prawa organu do wydania decyzji ustalającej podatek.

Zgodnie z art. 68 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa, zobowiązanie podatkowe powstające w drodze decyzji nie powstaje, jeżeli decyzja ustalająca została doręczona po upływie 3 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym powstał obowiązek podatkowy. Jeżeli podatnik nie złożył deklaracji w terminie albo nie ujawnił wszystkich danych niezbędnych do ustalenia zobowiązania, termin ten wynosi 5 lat – art. 68 § 2 Ordynacji podatkowej.

W praktyce oznacza to, że jeżeli obowiązek podatkowy powstanie dopiero teraz, bo dopiero teraz zapadnie prawomocne postanowienie sądu albo zostanie zarejestrowany akt poświadczenia dziedziczenia, urząd co do zasady będzie liczył termin do wydania decyzji od końca bieżącego roku. Nie można więc zakładać, że z uwagi na śmierć spadkodawcy w 1983 r. podatek jest automatycznie „przedawniony”.

Inna ocena może być potrzebna, jeżeli w sprawie już wcześniej były prowadzone czynności, składano formularze lub zapadły decyzje. Wtedy trzeba analizować akta i daty indywidualnie.

Jak ustalić wartość spadku do SD-3

Podstawę opodatkowania określa art. 7 ust. 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn. Nabycie przyjmuje się w wartości czystej, czyli po potrąceniu długów i ciężarów, według stanu rzeczy i praw majątkowych w dniu nabycia oraz według cen rynkowych z dnia powstania obowiązku podatkowego.

Dla nieruchomości oznacza to zwykle:

• stan fizyczny i prawny ocenia się na dzień śmierci spadkodawcy,
• cenę rynkową przyjmuje się z dnia, w którym powstał obowiązek podatkowy, czyli najczęściej z dnia uprawomocnienia się postanowienia sądu albo zarejestrowania aktu poświadczenia dziedziczenia.

Jeżeli składnikiem spadku jest dom lub mieszkanie, warto rozważyć operat szacunkowy rzeczoznawcy. Organ podatkowy ma prawo zweryfikować wartość podaną przez podatnika, a zasady takiej weryfikacji przewiduje art. 8 ust. 4 ustawy o podatku od spadków i darowizn.

Kwoty wolne i stawki podatku

Przy obliczaniu podatku znaczenie ma grupa podatkowa określona w art. 14 ustawy o podatku od spadków i darowizn. Małżonek i dzieci należą do I grupy podatkowej. Kwota wolna od podatku jest przewidziana w art. 9 ust. 1 tej ustawy i stosuje się ją odrębnie do każdego nabywcy.

Ponieważ przepisy o kwotach wolnych i skalach podatkowych były wielokrotnie nowelizowane, w konkretnej sprawie organ stosuje przepisy właściwe dla danego sposobu ustalenia zobowiązania. Dlatego przed złożeniem SD-3 warto sprawdzić aktualne formularze i praktykę urzędu. W sprawach spadkowych przydaje się też materiał dotyczący tego, jak działa podatek od spadku - kwoty wolne.

Jakie dokumenty zwykle trzeba przygotować

Najczęściej potrzebne są:

• akt zgonu spadkodawcy,
• dokumenty stanu cywilnego spadkobierców, jeśli są potrzebne do wykazania pokrewieństwa,
• postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku z klauzulą prawomocności albo zarejestrowany akt poświadczenia dziedziczenia,
• dokumenty dotyczące majątku spadkowego, np. numer księgi wieczystej, wypis z rejestru gruntów, dokumenty własności,
• dokumenty pozwalające ustalić wartość składników spadku,
• dokumenty potwierdzające długi i ciężary spadkowe, jeżeli mają wpływ na podstawę opodatkowania.

Ulga mieszkaniowa i inne możliwe preferencje

W niektórych sprawach może mieć znaczenie ulga mieszkaniowa z art. 16 ustawy o podatku od spadków i darowizn. Przepis ten przewiduje możliwość niewliczania do podstawy opodatkowania części wartości nabywanego budynku lub lokalu mieszkalnego, ale tylko po spełnieniu ściśle określonych warunków dotyczących m.in. sposobu korzystania z lokalu, braku innego prawa mieszkaniowego i okresu zamieszkiwania.

To rozwiązanie bywa przydatne, ale nie działa automatycznie. Przy starych spadkach szczególne znaczenie ma dokładne ustalenie, kto i od kiedy faktycznie mieszkał w nieruchomości oraz czy spełnione są wszystkie warunki ustawowe.

Zobacz również:

Co po złożeniu SD-3

Po złożeniu zeznania urząd skarbowy prowadzi postępowanie i wydaje decyzję ustalającą wysokość zobowiązania podatkowego. Termin płatności podatku wynosi 14 dni od dnia doręczenia decyzji – art. 21 § 1 pkt 2 oraz art. 47 § 1 ustawy – Ordynacja podatkowa, w związku z konstrukcją zobowiązania ustalanego decyzją.

Jeżeli podatnik nie zgadza się z wartością przyjętą przez organ albo z odmową zastosowania ulgi, może korzystać ze środków zaskarżenia przewidzianych w Ordynacji podatkowej.

Przykłady

Poniższe sytuacje pokazują, jak w praktyce mogą wyglądać podobne sprawy dotyczące dawnych spadków.

FAQ

Czy po wielu latach od śmierci trzeba iść najpierw do urzędu skarbowego?

Nie. Najpierw trzeba potwierdzić dziedziczenie przed sądem albo notariuszem. Dopiero potem, po powstaniu obowiązku podatkowego w rozumieniu art. 6 ustawy o podatku od spadków i darowizn, składa się SD-3.

Czy każdy spadkobierca składa osobny formularz SD-3?

Tak. Każdy spadkobierca rozlicza własne nabycie i składa własne zeznanie podatkowe.

Czy najbliższa rodzina zawsze jest zwolniona z podatku od spadku?

Nie. Zwolnienie z art. 4a ustawy dotyczy zasadniczo nabyć po 1 stycznia 2007 r. Przy starszych spadkach trzeba badać inne przepisy i ewentualne ulgi.

Jak liczy się termin 1 miesiąca na SD-3?

Co do zasady od dnia uprawomocnienia się postanowienia sądu albo od dnia zarejestrowania aktu poświadczenia dziedziczenia, czyli od momentu powstania obowiązku podatkowego według art. 6 ustawy.

Czy przy starym spadku można powołać się na przedawnienie?

Nie automatycznie. Trzeba ustalić, kiedy dokładnie powstał obowiązek podatkowy i czy organ zmieści się w terminach z art. 68 § 1–2 Ordynacji podatkowej. To zależy od przebiegu konkretnej sprawy.

Źródła

• art. 924, art. 925, art. 1025 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny
• art. 6 ust. 1 pkt 1 i ust. 4, art. 7 ust. 1, art. 8 ust. 4, art. 9 ust. 1, art. 14, art. 16, art. 17a ust. 1, art. 4a ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn
• art. 68 § 1 i § 2, art. 21 § 1 pkt 2, art. 47 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa
• art. 95a–95p ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. – Prawo o notariacie
• ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego, przepisy o stwierdzeniu nabycia spadku