Sprzedaż odziedziczonych akcji a podatek PIT

Odziedziczone akcje a podatek dochodowy

W opisanej sytuacji najważniejsze jest rozróżnienie dwóch podatków. Samo nabycie akcji w spadku albo w darowiźnie podlega przepisom o podatku od spadków i darowizn. Natomiast późniejsza sprzedaż akcji jest rozliczana w podatku dochodowym od osób fizycznych jako przychód z kapitałów pieniężnych.

Sprzedaż akcji rozlicza się zasadniczo w zeznaniu PIT-38 składanym od 15 lutego do 30 kwietnia roku następującego po roku podatkowym. Stawka podatku wynosi 19% dochodu. Dochód to różnica pomiędzy przychodem ze sprzedaży a kosztami uzyskania przychodu. Jeżeli koszty są wyższe od przychodu, powstaje strata i podatku do zapłaty nie ma.

To istotna zmiana względem dawnych interpretacji, w których często przyjmowano, że przy sprzedaży akcji odziedziczonych koszt nabycia wynosi 0 zł. Obecnie przy akcjach nabytych w spadku można uwzględnić wydatki poniesione przez spadkodawcę na objęcie lub nabycie tych akcji. W praktyce oznacza to, że jeżeli ojciec kupił akcje drożej, niż spadkobierca je sprzedał, może powstać strata podatkowa, a nie dochód do opodatkowania.

Koszty spadkodawcy przy sprzedaży odziedziczonych akcji

Przy sprzedaży akcji odziedziczonych po ojcu spadkobierca powinien ustalić przede wszystkim:

• ile ojciec zapłacił za akcje albo za ich objęcie,
• czy istnieją dokumenty potwierdzające zakup, np. historia rachunku maklerskiego, potwierdzenia transakcji, informacje od domu maklerskiego,
• jaka część akcji została odziedziczona przez danego spadkobiercę,
• czy akcje były objęte szczególnym zwolnieniem podatkowym, np. jako akcje nabyte przed 1 stycznia 2004 r. w warunkach określonych w ustawie albo akcje z pierwszej oferty publicznej spełniające warunki zwolnienia.

Jeżeli spadkobierca sprzedaje akcje i ma dokumenty pozwalające wykazać koszt nabycia poniesiony przez ojca, przychód ze sprzedaży może zostać pomniejszony o odpowiednią część tych wydatków. Przykładowo, jeżeli ojciec zapłacił za akcje 90 000 zł, a spadkobiercy sprzedają je łącznie za 60 000 zł, to co do zasady nie powstanie dochód do opodatkowania, lecz strata.

Do kosztów można zaliczyć także uzasadnione wydatki bezpośrednio związane ze sprzedażą, np. prowizje maklerskie lub opłaty związane z obsługą rachunku. Nie każdy wydatek poniesiony przy sprawie spadkowej będzie jednak kosztem sprzedaży akcji. Koszty aktu poświadczenia dziedziczenia, sądowego stwierdzenia nabycia spadku czy ogólnej obsługi spadku nie są automatycznie kosztem odpłatnego zbycia papierów wartościowych.

Wspólność majątkowa małżeńska i rachunek maklerski ojca

W opisanym stanie faktycznym ważne jest również to, że rodzice pozostawali we wspólności majątkowej małżeńskiej. Sam fakt, że rachunek maklerski był prowadzony wyłącznie na ojca, nie musi jeszcze przesądzać, że wszystkie akcje należały wyłącznie do jego majątku osobistego. Jeżeli akcje zostały kupione w czasie trwania wspólności majątkowej i za środki należące do majątku wspólnego, należy rozważyć, czy część tych papierów wartościowych nie stanowiła majątku wspólnego małżonków.

W praktyce oznacza to, że przed sprzedażą albo darowizną akcji warto ustalić, czy do spadku po ojcu weszła całość akcji, czy tylko udział ojca w majątku wspólnym. Część przypadająca matce z tytułu wspólności majątkowej nie jest dziedziczeniem po mężu, lecz jej własnym składnikiem majątkowym. Dopiero udział zmarłego w majątku wspólnym oraz jego majątek osobisty wchodzą do spadku.

Jeżeli pieniądze na zakup akcji pochodziły z rachunku bankowego matki, trzeba dodatkowo ustalić, czy były to środki z majątku wspólnego, czy z jej majątku osobistego. Rachunek bankowy prowadzony na jednego małżonka nie zawsze oznacza majątek osobisty. Jeżeli jednak matka wykaże, że akcje zostały kupione za jej majątek osobisty, może to mieć znaczenie przy rozliczeniach rodzinnych i przy ustaleniu, co rzeczywiście wchodziło do masy spadkowej.

Darowizna udziałów w akcjach na rzecz matki

Dzieci mogą przekazać matce swoje udziały w odziedziczonych akcjach, ale trzeba odróżnić skutki podatkowe darowizny od skutków późniejszej sprzedaży akcji przez matkę. Sama darowizna między dzieckiem a matką może korzystać ze zwolnienia w podatku od spadków i darowizn dla najbliższej rodziny, jeżeli zostaną spełnione warunki formalne. W typowej sytuacji obdarowana matka składa zgłoszenie SD-Z2 w terminie 6 miesięcy, chyba że nabycie zostało dokonane w formie, która zwalnia z obowiązku zgłoszenia, np. w akcie notarialnym.

Problem pojawia się przy późniejszej sprzedaży akcji otrzymanych w darowiźnie. Dla obdarowanego koszt nabycia takich akcji co do zasady wynosi 0 zł. Oznacza to, że jeżeli dzieci najpierw odziedziczą akcje po ojcu, a następnie darują swoje udziały matce, matka przy sprzedaży darowanej części zwykle nie rozliczy kosztów zakupu poniesionych przez ojca. Będzie mogła skorzystać ze zwolnienia tylko w części odpowiadającej faktycznie zapłaconemu podatkowi od spadków i darowizn. Gdy darowizna korzysta ze zwolnienia i podatek nie został zapłacony, to zwolnienie to nie obniży PIT.

Z tego powodu przed dokonaniem darowizny warto porównać skutki dwóch wariantów: sprzedaży akcji przez spadkobierców z uwzględnieniem kosztów poniesionych przez spadkodawcę oraz wcześniejszego przekazania akcji matce. W wielu sprawach podatkowo korzystniejsze może być najpierw uporządkowanie udziałów i rozliczenie sprzedaży przez osoby, które nabyły akcje w spadku, a dopiero później ewentualne rozliczenia rodzinne. Ostateczna ocena zależy jednak od dokumentów, wartości akcji, dat ich nabycia i sposobu przeniesienia praw.

Podatek od spadków i darowizn

Nabycie akcji po ojcu przez żonę i dzieci może korzystać ze zwolnienia dla najbliższej rodziny, ale trzeba dopilnować zgłoszenia. Przy spadku zgłoszenie SD-Z2 składa się zasadniczo w terminie 6 miesięcy od uprawomocnienia postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku, zarejestrowania aktu poświadczenia dziedziczenia albo wydania europejskiego poświadczenia spadkowego. Jeżeli informacja o konkretnym składniku majątku dotrze później, termin może biec od dnia uzyskania tej informacji, ale trzeba uprawdopodobnić późniejsze powzięcie wiadomości.

Aktualne kwoty wolne w podatku od spadków i darowizn zależą od grupy podatkowej. Dla I grupy podatkowej wynoszą 36 120 zł, dla II grupy 27 090 zł, a dla III grupy 5733 zł, przy czym sumuje się nabycia od tej samej osoby z 5 lat i dolicza ostatnie nabycie. W przypadku najbliższej rodziny kluczowe jest jednak zwolnienie dla tzw. grupy 0, obejmujące m.in. małżonka, dzieci, wnuki, rodziców, dziadków, rodzeństwo, pasierba, ojczyma i macochę.

Więcej o zgłoszeniu i limitach przeczytasz w materiale: podatek od spadku - kwoty wolne.

Akcje nabyte przed 2004 rokiem i inne zwolnienia

Wciąż znaczenie może mieć data i sposób nabycia akcji przez spadkodawcę. Dochody ze sprzedaży akcji dopuszczonych do publicznego obrotu mogą korzystać ze zwolnienia, jeżeli akcje były nabyte przed 1 stycznia 2004 r. na podstawie publicznej oferty, na giełdzie papierów wartościowych, w regulowanym pozagiełdowym wtórnym obrocie publicznym albo na podstawie określonego zezwolenia, a sprzedaż nie następuje w ramach działalności gospodarczej.

Od 2022 r. funkcjonuje też zwolnienie dotyczące określonych akcji objętych lub nabytych w wyniku pierwszej oferty publicznej, jeżeli spełnione są szczegółowe warunki ustawowe, w tym sprzedaż po upływie 3 lat od dopuszczenia akcji do obrotu na rynku regulowanym albo wprowadzenia do alternatywnego systemu obrotu oraz brak powiązań ze spółką w ustawowym okresie. To zwolnienie wymaga indywidualnej weryfikacji, ponieważ nie obejmuje każdej sprzedaży akcji.

Jak praktycznie rozliczyć sprzedaż odziedziczonych akcji?

Najbezpieczniej zacząć od zebrania dokumentów. Potrzebne będą w szczególności: dokument potwierdzający nabycie spadku, dokumenty z domu maklerskiego, historia zakupu akcji przez ojca, potwierdzenia prowizji, informacja PIT-8C, ewentualne dokumenty dotyczące wspólności majątkowej małżeńskiej oraz zgłoszenia SD-Z2.

Następnie trzeba przypisać akcje do właściwych części: udziału matki wynikającego z majątku wspólnego, udziału odziedziczonego przez matkę po mężu, udziałów odziedziczonych przez dzieci oraz ewentualnie udziałów przekazanych później matce w darowiźnie. Każda z tych części może mieć inny sposób rozliczenia kosztów.

Jeżeli sprzedaży dokonuje dom maklerski, podatnik zwykle otrzyma PIT-8C, ale nie oznacza to, że informacja będzie automatycznie uwzględniała wszystkie koszty spadkodawcy albo skutki wspólności majątkowej. Zeznanie PIT-38 podatnik składa samodzielnie i to on odpowiada za prawidłowe wykazanie przychodu, kosztów, dochodu albo straty.

FAQ

Podsumowanie

Aktualnie sprzedaż odziedziczonych akcji nie powinna być automatycznie rozliczana tak, jakby koszt ich nabycia wynosił 0 zł. Przy spadku można uwzględnić wydatki poniesione przez spadkodawcę na nabycie albo objęcie akcji. Inaczej należy traktować akcje otrzymane w darowiźnie, ponieważ u obdarowanego koszt nabycia zazwyczaj nie występuje. W opisanej sprawie przed darowizną udziałów na rzecz matki warto szczegółowo sprawdzić dokumenty z rachunku maklerskiego, wspólność majątkową rodziców, daty zakupu akcji oraz skutki podatkowe każdego wariantu.

Źródła

• Ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych, w szczególności art. 17, art. 21 ust. 1 pkt 105 i 105a, art. 22 ust. 1m, art. 30b oraz art. 52 pkt 1 lit. b: ISAP Sejm.
• Ministerstwo Finansów, „Zbycie akcji”, informacje o PIT-38, kosztach, stratach i sprzedaży akcji nabytych w spadku: podatki.gov.pl.
• Ministerstwo Finansów, ulgi i zwolnienia w podatku od spadków i darowizn, w tym zwolnienie dla najbliższej rodziny i termin SD-Z2: podatki.gov.pl.
• Ministerstwo Finansów, stawki i limity w podatku od spadków i darowizn: podatki.gov.pl.