Rozwód z orzeczeniem o winie za zdradę małżeńską

Kiedy zdrada może uzasadniać rozwód z winy małżonka?

Podstawą rozwodu jest trwały i zupełny rozkład pożycia małżeńskiego. Oznacza to zerwanie więzi uczuciowej, fizycznej i gospodarczej, przy jednoczesnym braku realnych widoków na odbudowę małżeństwa. Jeżeli przyczyną takiego rozkładu była zdrada, trwała relacja uczuciowa z inną osobą, podwójne życie albo inne nielojalne zachowanie, sąd może orzec rozwód z winy małżonka.

Wina w sprawie rozwodowej nie polega jednak na samym moralnym zarzucie. Trzeba wykazać związek między zachowaniem małżonka a rozkładem pożycia. Jeżeli relacja z inną osobą rozpoczęła się dopiero po faktycznym, utrwalonym rozpadzie małżeństwa, sąd może ocenić ją inaczej niż zdradę, która była przyczyną rozstania. Ten problem często pojawia się przy ocenie sytuacji typu nowy związek a rozwód.

Sąd nie orzeknie rozwodu, mimo rozkładu pożycia, jeżeli wskutek rozwodu miałoby ucierpieć dobro wspólnych małoletnich dzieci albo orzeczenie rozwodu byłoby sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. Rozwód może być także niedopuszczalny, gdy żąda go małżonek wyłącznie winny rozkładu pożycia, a drugi małżonek nie wyraża zgody, chyba że odmowa zgody jest w danych okolicznościach sprzeczna z zasadami współżycia społecznego.

Co trzeba udowodnić w sprawie o rozwód z orzeczeniem o winie?

W pozwie należy wskazać, że nastąpił trwały i zupełny rozkład pożycia, opisać jego przyczyny oraz zażądać orzeczenia winy małżonka. Przygotowując pozew o rozwód z winy, warto od razu uporządkować dowody i opisać, jakie fakty mają potwierdzać.

W sprawie o zdradę najczęściej wykazuje się: częstotliwość i charakter kontaktów z inną osobą, spotkania, wspólne wyjazdy, nocowanie poza domem, wiadomości o charakterze intymnym, zdjęcia, nagrania, zeznania świadków, wydruki korespondencji, dane z portali społecznościowych, raport detektywa oraz zachowanie małżonka wobec rodziny po ujawnieniu relacji.

Trzeba pamiętać, że sąd ocenia całokształt materiału. Jednoznaczny dowód zdrady nie zawsze jest konieczny, jeżeli z wielu spójnych dowodów wynika relacja wykraczająca poza zwykłą znajomość. Z drugiej strony same podejrzenia, domysły i emocjonalne przekonanie małżonka nie wystarczą do przypisania winy.

Billigi, wiadomości, zdjęcia i raport detektywa jako dowody zdrady

Billigi rozmów telefonicznych mogą mieć znaczenie pomocnicze, zwłaszcza gdy pokazują bardzo częste kontakty o nietypowych porach albo w okresie kryzysu małżeńskiego. Zwykle nie przesądzają jednak o zdradzie, ponieważ nie wskazują treści rozmów ani charakteru relacji. Ich wartość rośnie, gdy łączą się z innymi dowodami, na przykład wiadomościami, zeznaniami świadków lub zdjęciami.

Dowodem mogą być także dokumenty zawierające zapis obrazu albo dźwięku, korespondencja elektroniczna, SMS-y, wiadomości z komunikatorów, zdjęcia, wydruki z mediów społecznościowych i inne środki dowodowe. Kodeks postępowania cywilnego dopuszcza przeprowadzenie dowodów z dokumentów zawierających zapis obrazu lub dźwięku oraz innych środków dowodowych, ale ostatecznie to sąd ocenia ich wiarygodność, legalność i przydatność.

Raport licencjonowanego detektywa również może zostać przedstawiony w sprawie rozwodowej. Największe znaczenie ma wtedy, gdy jest konkretny, zawiera daty, miejsca, obserwacje, dokumentację fotograficzną oraz wskazuje okoliczności, które można zweryfikować w postępowaniu. Detektyw może też zostać powołany jako świadek.

Dowody zdobyte z telefonu, poczty lub komunikatora małżonka

Największą ostrożność trzeba zachować przy dowodach uzyskanych przez logowanie się na cudzą pocztę, przeglądanie telefonu bez zgody, instalowanie programów śledzących, kopiowanie prywatnych wiadomości albo nagrywanie rozmów, w których strona nie uczestniczy. Takie działania mogą naruszać prywatność, tajemnicę korespondencji i dobra osobiste, a w skrajnych przypadkach rodzić także odpowiedzialność karną.

Nie oznacza to, że każdy prywatny dowód zostanie automatycznie pominięty. W sprawach cywilnych sąd bada, czy dowód jest potrzebny do wyjaśnienia sprawy, jak został uzyskany i czy jego wykorzystanie nie narusza nadmiernie praw drugiej osoby. Inaczej ocenia się nagranie własnej rozmowy, a inaczej podsłuch, włamanie na konto albo przejęcie cudzej korespondencji. Warto odróżniać legalne zabezpieczenie własnych materiałów od ryzykownego działania, jakim może być naruszenie korespondencji.

Praktycznie najbezpieczniej gromadzić dowody, do których ma się legalny dostęp: własne wiadomości, zdjęcia wykonane w miejscu publicznym, informacje przekazane przez świadków, dokumenty dotyczące wydatków rodziny, potwierdzenia wyjazdów lub raport detektywa działającego zgodnie z prawem.

Świadkowie w sprawie rozwodowej i liczba świadków

Nie ma sztywnego limitu świadków w sprawie o rozwód. Można powołać kilka osób, jeżeli każda z nich ma wiedzę o istotnych faktach. Nie warto jednak zgłaszać wielu świadków wyłącznie po to, aby powtarzali te same informacje. Sąd może pominąć dowód, który zmierza jedynie do przedłużenia postępowania albo dotyczy faktów już wykazanych.

Świadkiem może być osoba, która widziała zachowanie małżonka, zna okoliczności rozkładu pożycia, uczestniczyła w rozmowach rodzinnych albo może opisać sytuację dzieci. W praktyce możliwa jest także sytuacja, w której kochanka świadkiem zostaje wezwana na rozprawę, choć jej zeznania sąd ocenia z uwzględnieniem relacji z jedną ze stron.

W sprawach małżeńskich obowiązuje ważne ograniczenie: małoletni, którzy nie ukończyli 13 lat, oraz zstępni stron, czyli między innymi dzieci i wnuki małżonków, którzy nie ukończyli 17 lat, nie mogą być przesłuchiwani jako świadkowie. Sąd może natomiast badać sytuację dzieci innymi środkami, na przykład przez dokumenty, zeznania dorosłych świadków, wysłuchanie dziecka w odpowiednich warunkach albo opinię specjalistów.

Dzieci, władza rodzicielska i miejsce zamieszkania po rozwodzie

W wyroku rozwodowym sąd musi rozstrzygnąć o władzy rodzicielskiej, kontaktach rodziców z dziećmi oraz o tym, w jakiej wysokości rodzice mają ponosić koszty utrzymania i wychowania dzieci. Jeżeli rodzice przedstawią pisemne porozumienie rodzicielskie, sąd uwzględni je, o ile będzie zgodne z dobrem dzieci.

Gdy porozumienia nie ma, sąd rozstrzyga, jak rodzice mają wykonywać władzę rodzicielską i kontakty po rozwodzie. Może pozostawić władzę rodzicielską obojgu rodzicom, ale może też powierzyć jej wykonywanie jednemu z rodziców i ograniczyć władzę drugiego do określonych obowiązków oraz uprawnień, jeżeli wymaga tego dobro dziecka. Nie działa tu automatyczna zasada, że dzieci zawsze zostają przy matce. Sąd ocenia więź z każdym rodzicem, dotychczasową opiekę, warunki mieszkaniowe, potrzeby zdrowotne i edukacyjne dzieci oraz zdolność rodziców do współpracy.

Jeżeli jedno z dzieci jest niepełnosprawne, trzeba szczegółowo wykazać jego usprawiedliwione potrzeby: leczenie, rehabilitację, terapię, specjalistyczną edukację, transport, sprzęt, dietę, opiekę oraz dodatkowy czas poświęcany przez rodzica. W razie sporu sąd może skorzystać z opinii opiniodawczego zespołu sądowych specjalistów, czyli OZSS, a także z dokumentacji medycznej i szkolnej.

Alimenty na dzieci i alimenty dla małżonka niewinnego

Alimenty na dzieci nie są wyliczane jako stały procent pensji rodzica. Zgodnie z art. 135 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ich zakres zależy od usprawiedliwionych potrzeb dziecka oraz od zarobkowych i majątkowych możliwości zobowiązanego. Sąd bierze pod uwagę nie tylko faktyczne wynagrodzenie, ale także realne możliwości zarobkowe, kwalifikacje, majątek, koszty utrzymania dzieci i osobiste starania rodzica, u którego dzieci mieszkają.

Rodzic dochodzący alimentów powinien przygotować zestawienie miesięcznych kosztów utrzymania dzieci i zgromadzić rachunki, faktury, zaświadczenia, dokumentację medyczną oraz potwierdzenia opłat. Wydatki powinny być konkretne i racjonalne, ale nie muszą ograniczać się do minimum egzystencji. Obejmują zwykłe koszty życia, edukację, zdrowie, wypoczynek, rozwój i potrzeby wynikające z wieku dziecka.

Orzeczenie wyłącznej winy małżonka może mieć znaczenie także dla alimentów między byłymi małżonkami. Jeżeli rozwód pociąga za sobą istotne pogorszenie sytuacji materialnej małżonka niewinnego, może on żądać od małżonka wyłącznie winnego przyczyniania się w odpowiednim zakresie do zaspokajania swoich usprawiedliwionych potrzeb. To odrębne roszczenie od alimentów na dzieci.

Mediacja, właściwy sąd i przygotowanie sprawy rozwodowej

Sąd może skierować małżonków do mediacji, jeżeli widzi szanse na utrzymanie małżeństwa albo na polubowne ustalenie kwestii dotyczących dzieci, kontaktów, alimentów czy korzystania ze wspólnego mieszkania. Mediacja nie oznacza obowiązku pogodzenia się. Może służyć także temu, aby ograniczyć spór o dzieci i skrócić postępowanie.

Pozew o rozwód składa się do sądu okręgowego. Miejscowo właściwy jest co do zasady sąd, w którego okręgu małżonkowie mieli ostatnie wspólne miejsce zamieszkania, jeżeli choć jedno z nich nadal ma tam miejsce zamieszkania lub zwykłego pobytu. Jeżeli tej podstawy nie ma, właściwy jest sąd miejsca zamieszkania pozwanego, a gdy i tej podstawy brakuje — sąd miejsca zamieszkania powoda. Opłata stała od pozwu o rozwód wynosi 600 zł.

W praktyce przed wniesieniem pozwu warto przygotować: opis historii małżeństwa, datę ustania więzi, listę dowodów, dane świadków, dokumenty dotyczące dzieci, zestawienie kosztów utrzymania, propozycję kontaktów oraz wnioski o zabezpieczenie alimentów albo miejsca pobytu dzieci na czas procesu. Im bardziej uporządkowany materiał, tym łatwiej sądowi ocenić sprawę.

FAQ

Czy billingi telefoniczne wystarczą do udowodnienia zdrady?

Zwykle nie. Billingi pokazują częstotliwość i czas połączeń, ale nie treść rozmów ani charakter relacji. Mogą jednak stanowić ważny dowód pomocniczy, zwłaszcza gdy potwierdzają je inne materiały.

Czy można użyć raportu detektywa w sprawie rozwodowej?

Tak, raport detektywa może zostać zgłoszony jako dowód. Sąd oceni jego rzetelność, sposób pozyskania informacji oraz to, czy raport potwierdza fakty istotne dla sprawy.

Czy sąd zawsze orzeka o winie przy rozwodzie?

Co do zasady sąd orzeka, czy i który z małżonków ponosi winę rozkładu pożycia. Jeżeli jednak oboje małżonkowie zgodnie zażądają zaniechania orzekania o winie, sąd tego nie robi, a skutki są takie, jakby żaden z małżonków nie ponosił winy.

Ilu świadków można powołać w sprawie rozwodowej?

Przepisy nie wskazują maksymalnej liczby świadków. W praktyce lepiej powołać osoby, które mają konkretną wiedzę o zdradzie, rozkładzie pożycia, sytuacji dzieci albo zachowaniu małżonków, niż wielu świadków powtarzających te same fakty.

Czy alimenty na dzieci liczy się jako procent pensji?

Nie. Alimenty zależą od usprawiedliwionych potrzeb dziecka i możliwości zarobkowych oraz majątkowych rodziców. Przy dziecku z niepełnosprawnością szczególne znaczenie mają koszty leczenia, rehabilitacji, terapii, transportu i codziennej opieki.

Źródła

• art. 56, 57, 58, 60 i 135 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy,
• art. 17, 41, 308, 309, 430, 436 i 441 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego,
• art. 26 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych,
• ustawa z dnia 5 sierpnia 2015 r. o opiniodawczych zespołach sądowych specjalistów,
• orzecznictwo Sądu Najwyższego dotyczące zdrady, winy w rozkładzie pożycia i wykorzystania nagrań w sprawach cywilnych, w tym orzeczenia: C 667/50, C 839/51, C 813/51, C 600/52, IV CKN 94/01 oraz II CSK 478/15.