Kara za samowolę budowlaną

Czy kontener gastronomiczny 30 m² wymaga zgłoszenia?

Odpowiedź zależy przede wszystkim od tego, czy kontener jest rzeczywiście obiektem tymczasowym, czy w praktyce ma służyć jako stały punkt gastronomiczny. Zgodnie z art. 3 pkt 5 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. – Prawo budowlane tymczasowy obiekt budowlany to obiekt przeznaczony do czasowego użytkowania w okresie krótszym od jego trwałości technicznej, przewidziany do przeniesienia w inne miejsce albo do rozbiórki, a także obiekt niepołączony trwale z gruntem, taki jak m.in. kioski uliczne, pawilony sprzedaży ulicznej i wystawowe, przykrycia namiotowe, kontenery czy barakowozy.

Jeżeli taki kontener nie jest trwale połączony z gruntem i ma zostać przeniesiony lub rozebrany w terminie wskazanym w zgłoszeniu, nie później niż przed upływem 180 dni od dnia rozpoczęcia budowy określonego w zgłoszeniu, zastosowanie może mieć art. 29 ust. 1 pkt 7 Prawa budowlanego. Przepis ten zwalnia z pozwolenia na budowę tymczasowe obiekty budowlane niepołączone trwale z gruntem i przewidziane do rozbiórki albo przeniesienia w inne miejsce w tym terminie. Nie oznacza to jednak pełnej dowolności, ponieważ zgodnie z art. 30 ust. 1 pkt 1 Prawa budowlanego budowa takich obiektów wymaga zgłoszenia organowi administracji architektoniczno-budowlanej.

Jeżeli kontener ma stać dłużej niż 180 dni, jest podłączony do instalacji, posadowiony na fundamentach albo ma pełnić stałą funkcję usługową, organ może uznać, że nie jest to tylko obiekt tymczasowy. Wtedy może być konieczne pozwolenie na budowę albo inny tryb formalny, zależnie od konstrukcji, sposobu posadowienia, funkcji i ustaleń miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego. Szerszy temat kontenera jako tymczasowego obiektu opisaliśmy osobno.

Kiedy powstaje samowola budowlana?

Samowola budowlana występuje wtedy, gdy roboty budowlane rozpoczęto albo wykonano bez wymaganej decyzji o pozwoleniu na budowę, bez wymaganego zgłoszenia albo pomimo wniesienia sprzeciwu przez organ. W przypadku robót wymagających pozwolenia na budowę podstawowe znaczenie ma art. 48 ust. 1 Prawa budowlanego. W przypadku robót wymagających zgłoszenia, takich jak wiele tymczasowych obiektów budowlanych, stosuje się art. 49b ust. 1 Prawa budowlanego.

Organem, który prowadzi postępowanie w sprawie samowoli budowlanej, jest co do zasady powiatowy inspektor nadzoru budowlanego. To ten organ ocenia, czy obiekt powstał zgodnie z przepisami, czy możliwa jest legalizacja, czy należy wstrzymać roboty, a w dalszej kolejności czy wydać nakaz rozbiórki.

W praktyce organ bada m.in. sposób posadowienia kontenera, termin jego użytkowania, zgodność z miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego albo decyzją o warunkach zabudowy, zachowanie odległości od granic działki i innych obiektów, bezpieczeństwo pożarowe, sanitarne oraz wpływ na sąsiednie nieruchomości.

Legalizacja kontenera postawionego bez zgłoszenia

Jeżeli kontener lub pawilon był obiektem wymagającym zgłoszenia, a inwestor postawił go bez zgłoszenia albo pomimo sprzeciwu organu, nadzór budowlany stosuje art. 49b Prawa budowlanego. Zgodnie z art. 49b ust. 2 Prawa budowlanego organ może wstrzymać budowę i nałożyć obowiązek przedłożenia dokumentów pozwalających ocenić, czy obiekt może zostać zalegalizowany.

Legalizacja jest możliwa tylko wtedy, gdy obiekt jest zgodny z przepisami, w szczególności z miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego albo decyzją o warunkach zabudowy oraz z przepisami techniczno-budowlanymi. Jeżeli obiekt narusza te wymagania, organ może wydać nakaz rozbiórki na podstawie art. 49b ust. 1 lub ust. 3 Prawa budowlanego, zależnie od etapu i wyniku postępowania.

Jeżeli obiekt nadaje się do legalizacji, organ ustala opłatę legalizacyjną. W sprawach dotyczących obiektów wymagających zgłoszenia zastosowanie ma art. 49b ust. 4 i ust. 5 Prawa budowlanego. Dla wielu obiektów tego rodzaju opłata wynosi 5000 zł. Trzeba jednak podkreślić, że konkretna wysokość zależy od zakwalifikowania obiektu przez organ do właściwej kategorii robót lub obiektów wskazanych w Prawie budowlanym.

Kara za samowolę budowlaną – grzywna, opłata legalizacyjna i rozbiórka

W sprawach o samowolę budowlaną trzeba odróżnić trzy różne konsekwencje: opłatę legalizacyjną, grzywnę za wykroczenie oraz nakaz rozbiórki. Opłata legalizacyjna nie jest karą karną, lecz warunkiem legalizacji obiektu. Grzywna jest sankcją za naruszenie przepisów. Nakaz rozbiórki jest decyzją administracyjną wydawaną wtedy, gdy legalizacja nie jest możliwa albo inwestor nie spełni warunków legalizacji.

Zgodnie z art. 90 Prawa budowlanego osoba, która w przypadkach określonych w art. 48, art. 49b, art. 50 ust. 1 pkt 1 lub art. 50 ust. 1 pkt 2 Prawa budowlanego wykonuje roboty budowlane, podlega karze grzywny. Obecnie przepis ten przewiduje odpowiedzialność wykroczeniową, a nie karę pozbawienia wolności. Wysokość grzywny w sprawach o wykroczenia określa art. 24 § 1 ustawy z dnia 20 maja 1971 r. – Kodeks wykroczeń, zgodnie z którym grzywnę wymierza się co do zasady od 20 zł do 5000 zł, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej.

W praktyce o odpowiedzialności za wykroczenie decyduje sąd w postępowaniu wykroczeniowym, jeżeli sprawa trafi do sądu. Niezależnie od tego organ nadzoru budowlanego prowadzi postępowanie administracyjne dotyczące samego obiektu. Oznacza to, że można jednocześnie ponieść koszt legalizacji albo rozbiórki oraz odpowiadać za wykroczenie.

Nakaz rozbiórki i egzekucja administracyjna

Jeżeli legalizacja nie jest możliwa albo inwestor nie złoży wymaganych dokumentów lub nie zapłaci opłaty legalizacyjnej, organ nadzoru budowlanego może wydać nakaz rozbiórki. Przy samowoli wymagającej pozwolenia podstawą jest art. 48 Prawa budowlanego, a przy samowoli dotyczącej robót wymagających zgłoszenia – art. 49b Prawa budowlanego. Obok grzywny pojawia się więc sankcja rozbiórki; szerzej opisaliśmy sankcje za samowolę w odrębnym opracowaniu.

Od decyzji powiatowego inspektora nadzoru budowlanego przysługuje odwołanie do wojewódzkiego inspektora nadzoru budowlanego. Wynika to z art. 127 § 1 i art. 129 § 1–2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego. Odwołanie wnosi się za pośrednictwem organu, który wydał decyzję, zasadniczo w terminie 14 dni od doręczenia decyzji.

Jeżeli nakaz rozbiórki stanie się ostateczny, a zobowiązany go nie wykona, organ może prowadzić egzekucję administracyjną. Zgodnie z art. 119 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji grzywnę w celu przymuszenia nakłada się, gdy egzekucja dotyczy obowiązku o charakterze niepieniężnym. W sprawach obowiązków wynikających z Prawa budowlanego zastosowanie ma także art. 121 § 4 tej ustawy, zgodnie z którym grzywna w celu przymuszenia jest jednorazowa.

Co do zasady przedawnienie samowoli w sankcji administracyjnej nie działa tak jak w prawie karnym. Nawet dawna samowola może być przedmiotem postępowania nadzoru budowlanego. Od 19 września 2020 r. Prawo budowlane przewiduje jednak uproszczone postępowanie legalizacyjne dla obiektów, od których zakończenia budowy upłynęło co najmniej 20 lat; wynika to z art. 49f–49i Prawa budowlanego. Nie jest to automatyczne umorzenie sprawy, lecz szczególny tryb legalizacji po spełnieniu warunków ustawowych.

Co zrobić, jeżeli kontener już stoi?

Najpierw należy ustalić, jaki tryb był wymagany: zgłoszenie czy pozwolenie na budowę. W tym celu trzeba sprawdzić dokumenty techniczne kontenera, sposób jego posadowienia, planowany czas użytkowania, umowy dotyczące przyłączy, miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego oraz ewentualną decyzję o warunkach zabudowy.

Jeżeli obiekt wymagał zgłoszenia, a zgłoszenia nie dokonano, nie zawsze oznacza to konieczność natychmiastowej rozbiórki. W wielu przypadkach można próbować legalizacji w trybie art. 49b Prawa budowlanego. Trzeba jednak liczyć się z obowiązkiem złożenia dokumentów wskazanych przez nadzór budowlany i z opłatą legalizacyjną.

Jeżeli organ wszczął postępowanie, warto odpowiadać na pisma w terminie i nie ignorować postanowień o wstrzymaniu robót. Dalsze wykonywanie robót mimo wstrzymania może pogorszyć sytuację inwestora i zwiększyć ryzyko grzywny na podstawie art. 90 Prawa budowlanego.

FAQ

Źródła

• art. 3 pkt 5, art. 29 ust. 1 pkt 7, art. 30 ust. 1 pkt 1, art. 48, art. 49, art. 49b, art. 49f–49i, art. 50 ust. 1 pkt 1–2, art. 90 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. – Prawo budowlane
• art. 24 § 1 ustawy z dnia 20 maja 1971 r. – Kodeks wykroczeń
• art. 127 § 1 i art. 129 § 1–2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego
• art. 119 i art. 121 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji