Rozwód z Egipcjaninem

Rozwód z Egipcjaninem po ślubie zawartym w Kairze

Jeżeli ślub cywilny został zawarty w Kairze zgodnie z prawem egipskim, samo to, że nie został jeszcze wpisany do polskiego rejestru stanu cywilnego, nie powoduje automatycznie nieważności małżeństwa w Polsce. O możności zawarcia małżeństwa decyduje wobec każdej ze stron jej prawo ojczyste z chwili zawarcia małżeństwa, co wynika z art. 48 ustawy z dnia 4 lutego 2011 r. – Prawo prywatne międzynarodowe. Forma zawarcia małżeństwa podlega zasadniczo prawu państwa, w którym małżeństwo jest zawierane, zgodnie z art. 49 ust. 1 tej ustawy.

W praktyce problemem nie jest więc samo istnienie małżeństwa, lecz udowodnienie przed polskim sądem, że małżeństwo zostało zawarte. Zgodnie z art. 1138 Kodeksu postępowania cywilnego zagraniczne dokumenty urzędowe mają moc dowodową na równi z polskimi dokumentami urzędowymi, ale sąd może zażądać potwierdzenia autentyczności dokumentu, jeżeli powstaną wątpliwości. Jeżeli dokument jest w języku obcym, sąd może wymagać tłumaczenia przysięgłego na język polski na podstawie art. 256 Kodeksu postępowania cywilnego.

Czy trzeba zarejestrować egipski akt małżeństwa w Polsce?

Transkrypcja, czyli przeniesienie zagranicznego aktu stanu cywilnego do polskiego rejestru, jest uregulowana w art. 104 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2014 r. – Prawo o aktach stanu cywilnego. Przepis ten pozwala na przeniesienie zagranicznego dokumentu stanu cywilnego do polskiego rejestru w drodze wiernego i literalnego odtworzenia jego treści.

W sprawie rozwodowej sąd najczęściej oczekuje odpisu aktu małżeństwa. Jeżeli małżeństwo zawarto za granicą, praktycznie najbezpieczniejszym rozwiązaniem jest uzyskanie odpisu aktu małżeństwa z Egiptu, przetłumaczenie go przez tłumacza przysięgłego i złożenie wniosku o transkrypcję w polskim urzędzie stanu cywilnego. Nie zawsze jest to formalnie jedyna możliwa droga, ponieważ art. 1138 Kodeksu postępowania cywilnego dopuszcza moc dowodową zagranicznych dokumentów urzędowych, ale transkrypcja ogranicza ryzyko zwrotu pozwu, wezwania do uzupełnienia braków lub przedłużenia postępowania.

Jeżeli mąż zabrał oryginał aktu małżeństwa, trzeba uzyskać kolejny odpis z właściwego egipskiego urzędu. Można próbować zrobić to osobiście, przez pełnomocnika działającego w Egipcie albo z pomocą polskiej placówki konsularnej, przy czym konsul nie zawsze ma możliwość samodzielnego uzyskania dokumentu za stronę. W każdym przypadku trzeba sprawdzić, czy dany dokument wymaga legalizacji albo innej formy potwierdzenia autentyczności przed użyciem go w Polsce.

Kiedy polski sąd może orzec rozwód z obywatelem Egiptu?

W sprawach rozwodowych z elementem międzynarodowym najpierw trzeba ustalić jurysdykcję, czyli odpowiedzieć na pytanie, czy polski sąd w ogóle może rozpoznać sprawę. W relacjach unijnych podstawowe znaczenie ma art. 3 ust. 1 rozporządzenia Rady (UE) 2019/1111 z dnia 25 czerwca 2019 r. w sprawie jurysdykcji, uznawania i wykonywania orzeczeń w sprawach małżeńskich i w sprawach dotyczących odpowiedzialności rodzicielskiej oraz uprowadzenia dziecka za granicę.

Dla polskiej obywatelki mieszkającej w Polsce szczególnie ważny jest art. 3 ust. 1 lit. a tiret szóste rozporządzenia Rady (UE) 2019/1111. Przepis ten pozwala wnieść sprawę do sądu państwa członkowskiego, w którym powód ma zwykły pobyt, jeżeli przebywał tam co najmniej 6 miesięcy bezpośrednio przed złożeniem pozwu i jest obywatelem tego państwa. Jeżeli więc żona jest obywatelką polską i mieszka w Polsce od co najmniej 6 miesięcy przed wniesieniem pozwu, polski sąd co do zasady może mieć jurysdykcję do orzeczenia rozwodu.

Jeżeli z jakiegoś powodu rozporządzenie unijne nie dawałoby podstawy jurysdykcji, trzeba sprawdzić przepisy krajowe. Zgodnie z art. 1103¹ § 1 pkt 2 i 3 Kodeksu postępowania cywilnego sprawy małżeńskie należą do jurysdykcji krajowej między innymi wtedy, gdy małżonek będący powodem ma miejsce zamieszkania lub zwykłego pobytu w Polsce co najmniej od roku bezpośrednio przed wszczęciem postępowania albo gdy jest obywatelem polskim i ma miejsce zamieszkania lub zwykłego pobytu w Polsce co najmniej od 6 miesięcy bezpośrednio przed wszczęciem postępowania.

Jakie prawo zastosuje sąd do rozwodu?

To, że sprawę rozpoznaje polski sąd, nie zawsze oznacza automatycznie zastosowanie prawa polskiego. W przypadku małżonków o różnym obywatelstwie prawo właściwe ustala się według art. 54 ustawy z dnia 4 lutego 2011 r. – Prawo prywatne międzynarodowe.

Zgodnie z art. 54 ust. 1 tej ustawy rozwiązanie małżeństwa podlega wspólnemu prawu ojczystemu małżonków z chwili żądania rozwodu. Jeżeli małżonkowie nie mają wspólnego prawa ojczystego, art. 54 ust. 2 nakazuje stosować prawo państwa, w którym oboje małżonkowie mają miejsce zamieszkania w chwili żądania rozwodu, a gdy nie mieszkają w tym samym państwie – prawo państwa, w którym mieli ostatnio wspólne miejsce zwykłego pobytu, jeżeli jedno z nich nadal tam przebywa. Dopiero gdy brak tych łączników, stosuje się prawo polskie na podstawie art. 54 ust. 3 tej ustawy.

W typowej sytuacji, gdy żona jest obywatelką polską, mieszka w Polsce, mąż jest obywatelem Egiptu i przebywa w Egipcie albo jego miejsce pobytu jest nieznane, często ostatecznie stosowane będzie prawo polskie. Trzeba jednak ocenić konkretny stan faktyczny, zwłaszcza ostatnie wspólne miejsce zwykłego pobytu małżonków.

Właściwy sąd i elementy pozwu rozwodowego

Sprawę o rozwód rozpoznaje sąd okręgowy, ponieważ art. 17 pkt 1 Kodeksu postępowania cywilnego przekazuje sprawy o prawa niemajątkowe, w tym sprawy o rozwód, do właściwości rzeczowej sądów okręgowych. Właściwość miejscową określa art. 41 Kodeksu postępowania cywilnego. Pozew składa się do sądu okręgowego, w którego okręgu małżonkowie mieli ostatnie miejsce zamieszkania, jeżeli choć jedno z nich nadal ma w tym okręgu miejsce zamieszkania lub zwykłego pobytu. Gdy tej podstawy nie ma, właściwy jest sąd miejsca zamieszkania pozwanego, a jeżeli i tej podstawy brak – sąd miejsca zamieszkania powoda.

Pozew musi spełniać ogólne wymagania pisma procesowego z art. 126 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego oraz wymagania pozwu z art. 187 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego. Trzeba w nim wskazać żądanie rozwiązania małżeństwa przez rozwód, opisać trwały i zupełny rozkład pożycia, podać dowody oraz załączyć dokument potwierdzający zawarcie małżeństwa.

Nieznane miejsce pobytu męża albo pobyt w Egipcie

Jeżeli zna Pani aktualny adres męża w Egipcie, trzeba podać go w pozwie. Wtedy sąd podejmie doręczenie za granicę według właściwych przepisów o obrocie prawnym z zagranicą. Takie doręczenia zwykle trwają dłużej niż doręczenia krajowe i mogą wymagać tłumaczeń.

Jeżeli miejsce pobytu męża rzeczywiście nie jest znane, można złożyć wniosek o ustanowienie kuratora dla osoby nieznanej z miejsca pobytu. Podstawą jest art. 143 Kodeksu postępowania cywilnego, który pozwala na doręczenie pisma przedstawicielowi ustanowionemu dla osoby, której miejsce pobytu nie jest znane, oraz art. 144 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego, zgodnie z którym przewodniczący ustanawia kuratora, jeżeli wnioskodawca uprawdopodobni, że miejsce pobytu strony nie jest znane.

Uprawdopodobnienie nie może ograniczać się do stwierdzenia, że mąż nie odbiera telefonu. Warto przedstawić wiadomości, korespondencję z rodziną męża, informacje o ostatnim znanym adresie, próby kontaktu przez konsulat, wydruki korespondencji elektronicznej, potwierdzenia wysyłki listów albo inne dowody, że realnie próbowano ustalić miejsce pobytu. Sąd może też zobowiązać do wpłacenia zaliczki na wynagrodzenie kuratora.

Rozwód bez orzekania o winie czy z winy męża?

Podstawą rozwodu jest trwały i zupełny rozkład pożycia małżeńskiego, o którym mowa w art. 56 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Sąd nie może orzec rozwodu, jeżeli wskutek niego miałoby ucierpieć dobro wspólnych małoletnich dzieci stron albo jeżeli z innych względów rozwód byłby sprzeczny z zasadami współżycia społecznego, co wynika z art. 56 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Jeżeli małżonkowie nie mają dzieci, odpada najczęstsza przeszkoda związana z dobrem małoletnich dzieci.

Zgodnie z art. 57 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego sąd w wyroku rozwodowym co do zasady orzeka, czy i który z małżonków ponosi winę rozkładu pożycia. Na zgodne żądanie małżonków sąd zaniecha orzekania o winie, co wynika z art. 57 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Jeżeli mąż nie uczestniczy w sprawie albo działa za niego kurator, uzyskanie zgodnego żądania może być trudniejsze i zależy od przebiegu konkretnego postępowania.

Jeżeli nie zależy Pani na rozstrzygnięciu o winie, a najważniejsze jest szybkie rozwiązanie małżeństwa, zwykle praktyczniejsze jest żądanie rozwodu bez orzekania o winie albo przedstawienie sprawy tak, aby nie budować procesu wyłącznie na winie męża. Jeżeli jednak mąż porzucił małżeństwo, zniknął, zerwał kontakt i da się to udowodnić, takie okoliczności mogą mieć znaczenie dla oceny rozkładu pożycia oraz ewentualnej winy.

Co zrobić krok po kroku?

1. Ustalić, czy posiada Pani jakikolwiek dokument potwierdzający ślub w Egipcie, nawet kopię lub skan.
2. Uzyskać aktualny odpis aktu małżeństwa z Egiptu, jeżeli oryginał został zabrany przez męża.
3. Przygotować tłumaczenie przysięgłe dokumentu na język polski i sprawdzić, czy potrzebna jest legalizacja dokumentu.
4. Rozważyć transkrypcję aktu małżeństwa w polskim USC na podstawie art. 104 ust. 1 Prawa o aktach stanu cywilnego.
5. Ustalić podstawę jurysdykcji polskiego sądu, zwłaszcza według art. 3 ust. 1 rozporządzenia Rady (UE) 2019/1111.
6. Przygotować pozew, dowody rozkładu pożycia i dowody poszukiwania męża, jeżeli jego adres nie jest znany.
7. Wnieść pozew do właściwego sądu okręgowego i uiścić opłatę 600 zł.

FAQ

Czy brak rejestracji ślubu w Polsce oznacza, że mogę ponownie wyjść za mąż?

Nie. Jeżeli ślub zawarty w Egipcie był ważny według właściwego prawa, pozostaje Pani osobą zamężną. Zawarcie kolejnego małżeństwa bez wcześniejszego rozwodu mogłoby prowadzić do poważnych konsekwencji prawnych.

Czy sąd rozwodowy przyjmie egipski akt małżeństwa bez transkrypcji?

Jest to możliwe, ponieważ art. 1138 Kodeksu postępowania cywilnego przyznaje zagranicznym dokumentom urzędowym moc dowodową równą polskim dokumentom urzędowym. W praktyce sądy często oczekują jednak polskiego odpisu po transkrypcji albo wzywają do uzupełnienia dokumentów, dlatego transkrypcja zwykle zmniejsza ryzyko opóźnienia.

Co zrobić, jeżeli mąż zabrał akt małżeństwa?

Trzeba uzyskać kolejny odpis aktu małżeństwa z właściwego urzędu w Egipcie. Można skorzystać z pomocy pełnomocnika w Egipcie albo zapytać polski konsulat o możliwy tryb działania. Do polskiego sądu dokument będzie wymagał tłumaczenia przysięgłego na język polski.

Czy nieobecność męża blokuje rozwód?

Nie zawsze. Jeżeli adres męża jest znany, sąd może doręczać mu pisma za granicę. Jeżeli miejsce pobytu nie jest znane, po uprawdopodobnieniu poszukiwań można wnosić o ustanowienie kuratora na podstawie art. 143 i art. 144 Kodeksu postępowania cywilnego.

Czy warto żądać rozwodu z wyłącznej winy męża?

To zależy od dowodów i celu postępowania. Jeżeli najważniejsze jest szybkie zakończenie małżeństwa, a dowody winy są słabe, spór o winę może wydłużyć sprawę. Jeżeli jednak porzucenie, przemoc, zdrada lub inne zachowania męża są dobrze udokumentowane, można rozważyć żądanie orzeczenia winy na podstawie art. 57 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Źródła

• art. 48, art. 49 i art. 54 ustawy z dnia 4 lutego 2011 r. – Prawo prywatne międzynarodowe
• art. 56 i art. 57 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy
• art. 17 pkt 1, art. 41, art. 126 § 1, art. 143, art. 144, art. 187 § 1, art. 256, art. 1138 i art. 1103¹ § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego
• art. 26 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych
• art. 104 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2014 r. – Prawo o aktach stanu cywilnego
• art. 3 ust. 1 rozporządzenia Rady (UE) 2019/1111 z dnia 25 czerwca 2019 r. w sprawie jurysdykcji, uznawania i wykonywania orzeczeń w sprawach małżeńskich i w sprawach dotyczących odpowiedzialności rodzicielskiej oraz uprowadzenia dziecka za granicę