Przesłuchanie w sprawie o podział współwłasności – jak się przygotować

Jak wygląda przesłuchanie w sprawie o podział współwłasności?

W sprawach o zniesienie współwłasności sąd prowadzi postępowanie nieprocesowe. Podstawą jest art. 617-625 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego. Na rozprawie sąd może zadawać pytania uczestnikom, aby doprecyzować ich stanowiska, ustalić sposób korzystania z rzeczy, wartość nakładów, możliwość fizycznego podziału lub warunki ewentualnych spłat.

Takie wysłuchanie stron co do zasady mieści się w ogólnych uprawnieniach sądu do wyjaśniania twierdzeń i podstaw faktycznych sprawy, o których mowa w art. 212 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego. Przepis ten pozwala sądowi przez zadawanie pytań dążyć do uzupełnienia twierdzeń, wyjaśnienia faktów spornych i ustalenia podstawy rozstrzygnięcia zgodnej z prawdą.

W praktyce nie jest to powód do obaw. Sąd zwykle pyta o kwestie konkretne: kto i od kiedy korzysta z nieruchomości, czy strony ponosiły nakłady, czy możliwy jest podział fizyczny, czy ktoś zgadza się na spłatę, czy były propozycje ugodowe. Pełnomocnik drugiej strony również może zadawać pytania, ale odbywa się to pod kontrolą sądu.

Czy na przesłuchaniu trzeba od razu przedstawiać dowody?

Nie zawsze. Samo ustne wysłuchanie nie zastępuje składania dokumentów, zdjęć, map, operatów czy wniosków o opinię biegłego. Jeżeli jednak chce Pani, aby sąd uwzględnił określone fakty, najlepiej zgłosić je w piśmie procesowym i dołączyć dowody możliwie wcześnie. W postępowaniu nieprocesowym sąd ma wprawdzie szerszą inicjatywę niż w zwykłym procesie, ale uczestnik nadal powinien aktywnie przedstawić swoje stanowisko i materiał dowodowy.

W sprawach o zniesienie współwłasności szczególne znaczenie mają: odpis księgi wieczystej, mapy, dokumenty własności, dowody poniesionych nakładów, rachunki, zdjęcia stanu nieruchomości, korespondencja między współwłaścicielami oraz wnioski o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego, jeśli sporna jest możliwość podziału lub wartość nieruchomości.

Jeżeli rozprawa ma być ostatnia, zbyt późne zgłaszanie nowych twierdzeń lub dowodów może praktycznie utrudnić ich uwzględnienie. Dlatego warto działać przed terminem posiedzenia, a nie dopiero podczas przesłuchania.

Czy trzeba odpowiedzieć na propozycję drugiej strony?

Nie ma automatycznego obowiązku składania odpowiedzi tylko dlatego, że druga strona przesłała swoje stanowisko. Obowiązek powstaje dopiero wtedy, gdy sąd wyda zarządzenie zobowiązujące do złożenia pisma w określonym terminie. Takie zarządzenia sąd może wydawać na podstawie przepisów o organizacji postępowania, w tym art. 205(3) § 1 i następnych Kodeksu postępowania cywilnego odpowiednio stosowanych tam, gdzie to dopuszczalne, a także w ramach ogólnego kierownictwa postępowaniem.

Z praktycznego punktu widzenia odpowiedź zwykle warto złożyć, zwłaszcza gdy:

• druga strona przedstawiła własną wersję stanu faktycznego,
• proponuje podział, z którym się Pani nie zgadza,
• kwestionuje Pani nakłady, udział w kosztach lub sposób korzystania z nieruchomości,
• wnosi o rozstrzygnięcie inne niż zniesienie współwłasności.

W piśmie najlepiej jasno napisać: czego Pani żąda, z czym się nie zgadza, jakie są fakty, jakie dowody to potwierdzają i jakie rozstrzygnięcie uważa Pani za prawidłowe.

Czy można ustanowić adwokata lub radcę prawnego na tym etapie?

Tak. Pełnomocnika procesowego można ustanowić na każdym etapie sprawy. Wynika to z art. 86 oraz art. 87 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego. Strona może działać osobiście albo przez pełnomocnika, a pełnomocnikiem może być m.in. adwokat lub radca prawny.

Jeżeli termin rozprawy jest bliski, pełnomocnik nadal może:

• przeanalizować akta,
• przygotować pismo procesowe,
• opracować wnioski dowodowe,
• uczestniczyć w rozprawie i reagować na twierdzenia drugiej strony.

Jeżeli sprawa dotyczy wysokiej wartości nieruchomości, sporów o nakłady, rozliczeń między współwłaścicielami lub problemów technicznych z podziałem, pomoc profesjonalnego pełnomocnika bywa realnie przydatna.

Zniesienie współwłasności czy tylko ustalenie sposobu korzystania?

To najważniejsza różnica w opisanej sytuacji. Zniesienie współwłasności jest uregulowane w art. 210 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny. Każdy ze współwłaścicieli może co do zasady żądać zniesienia współwłasności. Sposoby zniesienia współwłasności określają art. 211 i art. 212 Kodeksu cywilnego: przez podział rzeczy wspólnej, przyznanie rzeczy jednemu ze współwłaścicieli ze spłatą pozostałych albo sprzedaż rzeczy i podział ceny.

Natomiast podział quoad usum to nie jest zniesienie współwłasności, lecz ustalenie sposobu korzystania z rzeczy wspólnej. Współwłasność nadal trwa, ale współwłaściciele korzystają z wyodrębnionych części faktycznie na zasadach ustalonych umownie albo przez sąd. Taka konstrukcja wynika z art. 206 Kodeksu cywilnego, zgodnie z którym każdy współwłaściciel jest uprawniony do współposiadania rzeczy wspólnej i korzystania z niej w takim zakresie, jaki daje się pogodzić z analogicznym uprawnieniem pozostałych współwłaścicieli.

Jeżeli chodzi o nieruchomość wspólną związaną z wyodrębnionymi lokalami, kluczowy jest art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 24 czerwca 1994 r. o własności lokali. Przepis ten stanowi, że właścicielowi lokalu przysługuje udział w nieruchomości wspólnej jako prawo związane z własnością lokalu. Tego udziału nie można żądać zniesienia, dopóki trwa odrębna własność lokali. W takiej sytuacji rzeczywiście zamiast zniesienia współwłasności nieruchomości wspólnej w grę często wchodzi jedynie ustalenie sposobu korzystania z części wspólnych.

Dlatego odpowiedź zależy od stanu prawnego nieruchomości:

Bez wglądu do księgi wieczystej, podstaw nabycia oraz dokumentacji geodezyjnej nie da się tego przesądzić w 100%. Właśnie dlatego w takich sprawach szczegóły stanu faktycznego i prawnego mają kluczowe znaczenie.

Czy można żądać odroczenia rozprawy?

Sama obawa przed przesłuchaniem zwykle nie wystarczy. Odroczenie rozprawy może nastąpić tylko z przyczyn przewidzianych w ustawie. Zgodnie z art. 214 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego rozprawa ulega odroczeniu, jeżeli sąd stwierdzi nieprawidłowość w doręczeniu wezwania albo jeżeli nieobecność strony jest wywołana nadzwyczajnym wydarzeniem lub inną znaną sądowi przeszkodą, której nie można przezwyciężyć.

Jeżeli wezwanie doręczono zbyt późno, trzeba ocenić, czy rzeczywiście doszło do naruszenia przepisów o doręczeniach i czy uniemożliwiło to realne przygotowanie się do rozprawy. Wniosek o odroczenie warto wtedy złożyć od razu, z uzasadnieniem i dowodami. Samo to, że pismo drugiej strony przyszło na kilka dni przed terminem, nie zawsze wystarczy do odroczenia, ale może uzasadniać wniosek o danie czasu na ustosunkowanie się.

Jak przygotować się praktycznie do rozprawy?

• Proszę spisać chronologię sprawy: kto, kiedy i na jakiej podstawie korzysta z nieruchomości.
• Proszę przygotować listę punktów spornych: podział, wejścia, media, nakłady, spłaty, granice korzystania.
• Proszę zabrać dokumenty i kopie pism złożonych wcześniej do sądu.
• Jeżeli nie zgadza się Pani z propozycją drugiej strony, warto złożyć krótkie pismo jeszcze przed rozprawą.
• Jeżeli potrzebny jest biegły geodeta lub rzeczoznawca, trzeba to wyraźnie zawnioskować.
• Na pytania sądu najlepiej odpowiadać rzeczowo i konkretnie, bez wchodzenia w osobiste konflikty niezwiązane ze sprawą.

FAQ

Czy muszę mówić na rozprawie wszystko z pamięci?

Nie. Można przygotować notatki z datami, kosztami i najważniejszymi faktami. Warto jednak odpowiadać własnymi słowami i zgodnie z prawdą.

Czy mogę złożyć pismo tuż przed rozprawą?

Tak, ale im później, tym większe ryzyko, że sąd lub druga strona nie zdążą się z nim zapoznać. Najlepiej złożyć je z wyprzedzeniem i nadać odpis drugiej stronie.

Czy sąd może zaproponować ugodę?

Tak. Sąd może nakłaniać uczestników do ugodowego zakończenia sprawy, co wynika z art. 10 Kodeksu postępowania cywilnego. W sprawach o współwłasność ugoda bywa praktycznym rozwiązaniem.

Czy brak adwokata osłabia sprawę?

Nie zawsze, ale przy sporze o nieruchomość, nakłady, spłaty lub możliwość podziału pomoc pełnomocnika może ułatwić właściwe sformułowanie żądań i wniosków dowodowych.

Czy podział quoad usum daje własność wydzielonej części?

Nie. To tylko ustalenie, kto z jakiej części korzysta. Współwłasność nadal istnieje, a sposób korzystania może zostać później zmieniony, jeżeli zmienią się okoliczności.

Źródła

• art. 206, art. 210 § 1, art. 211, art. 212 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny
• art. 10, art. 86, art. 87 § 1, art. 212 § 1, art. 214 § 1, art. 617-625 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego
• art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 24 czerwca 1994 r. o własności lokali