Świadczenie rehabilitacyjne dla pracującego emeryta

Czy pracujący emeryt może dostać świadczenie rehabilitacyjne?

Świadczenie rehabilitacyjne przysługuje ubezpieczonemu, który po wyczerpaniu zasiłku chorobowego nadal jest niezdolny do pracy, ale dalsze leczenie albo rehabilitacja rokują odzyskanie zdolności do pracy. Świadczenie może być przyznane na okres niezbędny do odzyskania zdolności do pracy, nie dłużej niż przez 12 miesięcy.

W przypadku osoby, która ma już prawo do emerytury, warto osobno przeanalizować zagadnienie: świadczenie rehabilitacyjne dla pracującego emeryta. Ustalone prawo do emerytury ma znaczenie niezależnie od dalszego zatrudnienia. Nie każda osoba spełniająca warunek zdrowotny otrzyma jednak świadczenie. Art. 18 ust. 7 ustawy zasiłkowej wyłącza prawo do świadczenia rehabilitacyjnego między innymi u osoby uprawnionej do emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy, zasiłku dla bezrobotnych, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego oraz urlopu dla poratowania zdrowia.

W opisanej sytuacji kluczowe jest więc samo ustalone prawo do emerytury. Nie zmienia tego fakt, że emerytura jest zmniejszona, że pracownik nadal pozostaje w zatrudnieniu ani że z wynagrodzenia są opłacane składki. Jeżeli ZUS odmówił świadczenia rehabilitacyjnego wyłącznie dlatego, że osoba ma prawo do emerytury, taka odmowa co do zasady odpowiada aktualnym przepisom.

Od decyzji ZUS można wnieść odwołanie do sądu pracy i ubezpieczeń społecznych za pośrednictwem oddziału ZUS, który wydał decyzję. Termin wynosi miesiąc od dnia doręczenia decyzji. W praktyce odwołanie ma sens przede wszystkim wtedy, gdy ZUS błędnie ustalił, że dana osoba jest uprawniona do emerytury, albo gdy w decyzji wystąpił inny istotny błąd.

Czy po 182 dniach choroby można dalej przebywać na zwolnieniu?

Zasiłek chorobowy przysługuje co do zasady nie dłużej niż przez 182 dni. Dłuższy, 270-dniowy okres dotyczy niezdolności do pracy przypadającej w czasie ciąży albo spowodowanej gruźlicą. Po wyczerpaniu okresu zasiłkowego lekarz nadal może wystawić e-ZLA, jeżeli pacjent faktycznie jest niezdolny do pracy, ale samo zwolnienie nie oznacza automatycznie prawa do kolejnych świadczeń pieniężnych.

Jeżeli pracujący emeryt wyczerpał okres zasiłkowy, nie otrzymał świadczenia rehabilitacyjnego i nadal jest niezdolny do pracy, jego dalsza nieobecność może być potraktowana jako usprawiedliwiona, ale niepłatna. W takiej sytuacji nie powstaje prawo do wynagrodzenia chorobowego ani zasiłku chorobowego, chyba że rozpocznie się nowy okres zasiłkowy.

Nowy okres zasiłkowy powstanie wtedy, gdy przerwa pomiędzy ustaniem poprzedniej niezdolności do pracy a powstaniem ponownej niezdolności przekroczy 60 dni. Jeżeli przerwa wynosi 60 dni albo mniej, poprzednie okresy choroby wlicza się do tego samego okresu zasiłkowego. To ważne, ponieważ obecnie nie chodzi już wyłącznie o powrót tej samej choroby.

Rozwiązanie umowy o pracę z pracownikiem niezdolnym do pracy wskutek choroby

Po wyczerpaniu okresu ochronnego pracodawca może, ale nie musi, rozwiązać umowę o pracę bez wypowiedzenia z przyczyn niezawinionych przez pracownika. Podstawą jest art. 53 Kodeksu pracy. Nie jest to zwolnienie dyscyplinarne, ale szczególny tryb rozwiązania umowy z powodu długotrwałej usprawiedliwionej nieobecności.

Jeżeli pracownik był zatrudniony u danego pracodawcy krócej niż 6 miesięcy, rozwiązanie umowy z powodu choroby jest możliwe, gdy niezdolność do pracy trwa dłużej niż 3 miesiące. Jeżeli pracownik był zatrudniony co najmniej 6 miesięcy albo niezdolność do pracy została spowodowana wypadkiem przy pracy lub chorobą zawodową, ochrona trwa przez łączny okres pobierania wynagrodzenia chorobowego i zasiłku chorobowego oraz przez pierwsze 3 miesiące pobierania świadczenia rehabilitacyjnego.

W przypadku pracującego emeryta, któremu świadczenie rehabilitacyjne nie przysługuje, okres ochronny nie przedłuża się o pierwsze 3 miesiące tego świadczenia. Jeżeli okres zasiłkowy został wyczerpany, a pracownik nadal nie może wrócić do pracy, pracodawca może rozważyć rozwiązanie umowy na podstawie art. 53 Kodeksu pracy.

Rozwiązanie umowy nie może jednak nastąpić po stawieniu się pracownika do pracy w związku z ustaniem przyczyny nieobecności. W praktyce oznacza to, że jeżeli pracownik odzyska zdolność do pracy, zgłosi gotowość powrotu i spełni warunki dopuszczenia do pracy, pracodawca nie powinien już korzystać z art. 53 Kodeksu pracy w odniesieniu do zakończonej nieobecności.

W sprawach osób starszych trzeba dodatkowo sprawdzić, czy nie występują szczególne okoliczności ochronne. Sama ochrona w wieku przedemerytalnym nie zawsze blokuje rozwiązanie umowy w trybie art. 53 Kodeksu pracy, ale przy konkretnym stanie faktycznym może mieć znaczenie dla oceny ryzyka sporu.

Jeżeli pracodawca rozwiąże umowę na podstawie art. 53 Kodeksu pracy, powinien w miarę możliwości ponownie zatrudnić pracownika, który w okresie 6 miesięcy od rozwiązania umowy zgłosi powrót do pracy niezwłocznie po ustaniu przyczyn nieobecności.

Skierowanie na kontrolne badanie lekarskie po zakończeniu zwolnienia lekarskiego

Jeżeli niezdolność do pracy z powodu choroby trwała dłużej niż 30 dni, pracownik podlega kontrolnym badaniom lekarskim. Celem badania jest ustalenie, czy może wykonywać pracę na dotychczasowym stanowisku. Pracodawca nie może dopuścić pracownika do pracy bez aktualnego orzeczenia lekarza medycyny pracy.

Jeżeli po zakończeniu L4 pracownik stawia się w pracy, pracodawca powinien skierować go na badanie kontrolne. Gdy lekarz medycyny pracy stwierdzi dalszą niezdolność do wykonywania dotychczasowej pracy, pracownik nie może zostać dopuszczony do pracy, a pracodawca może ocenić możliwość zastosowania art. 53 Kodeksu pracy, o ile okres ochronny już upłynął.

W praktyce trzeba odróżnić stawienie się do pracy od formalnego zakończenia zwolnienia lekarskiego. Samo zakończenie e-ZLA nie wystarcza, jeżeli pracownik po chorobie dłuższej niż 30 dni nie ma orzeczenia o zdolności do pracy. Szerzej tę kwestię omawia artykuł o tym, jak wygląda powrót po świadczeniu rehabilitacyjnym.

Czy po długiej chorobie można iść na urlop wypoczynkowy?

Choroba nie obniża automatycznie wymiaru urlopu wypoczynkowego. Nawet długotrwała usprawiedliwiona nieobecność z powodu choroby nie powoduje sama przez się utraty prawa do urlopu za dany rok. Inna sprawa to moment, w którym urlop może zostać realnie wykorzystany.

Urlop wypoczynkowy służy wypoczynkowi, a nie zastępowaniu zwolnienia lekarskiego. Jeżeli pracownik nadal jest niezdolny do pracy, nie powinien korzystać z urlopu tylko po to, aby uniknąć nieobecności niepłatnej. Jeżeli natomiast niezdolność ustała, a pracownik chce rozpocząć urlop po długiej chorobie, pracodawca powinien ostrożnie ocenić obowiązek badań kontrolnych. Orzecznictwo Sądu Najwyższego dopuszczało rozpoczęcie zaplanowanego urlopu bezpośrednio po chorobie, ale w praktyce bezpiecznym rozwiązaniem bywa wcześniejsze potwierdzenie zdolności do pracy, zwłaszcza gdy pracownik ma po urlopie wrócić na stanowisko.

Jeżeli choroba przypada już w czasie urlopu wypoczynkowego, część urlopu niewykorzystaną z powodu czasowej niezdolności do pracy pracodawca musi udzielić w późniejszym terminie. Nie oznacza to jednak automatycznie prawa do zasiłku chorobowego, jeżeli pracownik wcześniej wyczerpał okres zasiłkowy i nie rozpoczął się nowy okres zasiłkowy.

Co zrobić po odmowie ZUS?

Po otrzymaniu decyzji odmownej warto najpierw sprawdzić jej podstawę. Jeżeli odmowa wynika z prawa do emerytury, spór z ZUS będzie trudny, bo wyłączenie wynika wprost z ustawy. Jeżeli jednak decyzja zawiera błąd, pomija dokumentację medyczną albo błędnie ocenia status ubezpieczonego, można rozważyć odwołanie.

Równolegle trzeba ustalić sytuację pracowniczą. Najważniejsze pytania to: czy okres zasiłkowy został rzeczywiście wyczerpany, czy przerwa między zwolnieniami przekroczyła 60 dni, czy pracownik odzyskał zdolność do pracy, czy ma aktualne orzeczenie lekarza medycyny pracy i czy pracodawca zamierza skorzystać z art. 53 Kodeksu pracy.

FAQ

Czy emeryt pracujący na umowie o pracę może dostać świadczenie rehabilitacyjne?

Co do zasady nie. Jeżeli ma ustalone prawo do emerytury, świadczenie rehabilitacyjne nie przysługuje mu na podstawie art. 18 ust. 7 ustawy zasiłkowej. Nie ma decydującego znaczenia to, że nadal pracuje.

Czy od odmowy ZUS można się odwołać?

Tak. Odwołanie wnosi się za pośrednictwem oddziału ZUS, który wydał decyzję, w terminie miesiąca od doręczenia decyzji. Trzeba jednak ocenić, czy istnieje realna podstawa do sporu, bo samo prawo do emerytury jest ustawową przeszkodą w przyznaniu świadczenia rehabilitacyjnego.

Czy lekarz może wystawić L4 po wyczerpaniu 182 dni?

Może, jeżeli pacjent nadal jest niezdolny do pracy. Takie zwolnienie może usprawiedliwiać nieobecność, ale po wyczerpaniu okresu zasiłkowego nie musi dawać prawa do wynagrodzenia chorobowego ani zasiłku.

Kiedy rozpoczyna się nowy okres zasiłkowy?

Nowy okres zasiłkowy może rozpocząć się po przerwie w niezdolności do pracy przekraczającej 60 dni. Jeżeli przerwa wynosi 60 dni albo mniej, poprzednie okresy niezdolności wlicza się do jednego okresu zasiłkowego.

Czy pracodawca musi zwolnić pracownika po 182 dniach choroby?

Nie. Art. 53 Kodeksu pracy daje pracodawcy możliwość rozwiązania umowy bez wypowiedzenia po upływie okresu ochronnego, ale nie nakłada takiego obowiązku. Pracodawca może też poczekać na wyjaśnienie sytuacji, o ile prawidłowo rozlicza nieobecność.

Czy choroba w czasie urlopu przerywa urlop?

Tak. Część urlopu niewykorzystaną z powodu choroby pracodawca powinien udzielić w późniejszym terminie. Nie oznacza to jednak automatycznie wypłaty zasiłku chorobowego, jeżeli pracownik wyczerpał już okres zasiłkowy.

Podsumowanie

Pracujący emeryt może korzystać ze zwolnienia lekarskiego i zasiłku chorobowego tak długo, jak pozwala na to okres zasiłkowy. Po jego wyczerpaniu nie uzyska jednak świadczenia rehabilitacyjnego, jeżeli ma ustalone prawo do emerytury. Dalsze L4 może usprawiedliwiać nieobecność, ale najczęściej będzie niepłatne, chyba że powstanie nowy okres zasiłkowy po przerwie przekraczającej 60 dni.

Po długiej chorobie trzeba też pamiętać o obowiązkowych badaniach kontrolnych. Praktyczne zasady omawiamy szerzej w artykule o tym, kiedy potrzebne są badania kontrolne po L4. Jeżeli pracownik nie odzyskał zdolności do pracy, a okres ochronny już upłynął, pracodawca może rozważyć rozwiązanie umowy na podstawie art. 53 Kodeksu pracy.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa - ISAP
2. Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy - ISAP
3. Informacja ZUS o świadczeniu rehabilitacyjnym - ZUS
4. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 20 marca 2008 r., sygn. II PK 214/07 - Sąd Najwyższy