Mieszkanie przepisane z zadłużeniem, czy siostra ma prawo do połowy jego wartości?

Na razie siostra nie ma żadnych praw do mieszkania

Skoro Pani mama żyje, to obecnie siostrze nie przysługuje żadne roszczenie. Dopiero w przypadku ewentualnej śmierci mamy — jeśli siostra nie zostałaby wydziedziczona ani w żaden sposób zaspokojona (np. poprzez darowiznę lub spadek) — mogłoby jej przysługiwać roszczenie o zachowek.

Czym jest zachowek i komu się należy?

Zgodnie z art. 991 Kodeksu cywilnego (K.c.):

§ 1. Zstępnym, małżonkowi oraz rodzicom spadkodawcy, którzy byliby powołani do spadku z ustawy, należą się — jeżeli uprawniony jest trwale niezdolny do pracy albo jeżeli zstępny uprawniony jest małoletni — dwie trzecie wartości udziału spadkowego, który by mu przypadał przy dziedziczeniu ustawowym; w innych przypadkach połowa wartości tego udziału (zachowek).
§ 2. Jeżeli uprawniony nie otrzymał należnego mu zachowku, bądź w postaci uczynionej przez spadkodawcę darowizny, bądź w postaci powołania do spadku, bądź w postaci zapisu, przysługuje mu przeciwko spadkobiercy roszczenie o zapłatę sumy pieniężnej potrzebnej do pokrycia zachowku albo do jego uzupełnienia.

Jak więc widać, zachowek przysługuje jedynie małżonkowi, rodzicom oraz dzieciom lub wnukom. Jeżeli otrzymała Pani od mamy darowiznę mieszkania, a w chwili śmierci mama nie będzie posiadała już żadnego majątku, wówczas siostrze może przysługiwać roszczenie o zachowek.

Darowizna a obowiązek zapłaty zachowku

Zgodnie z art. 1000 K.c.:

§ 1. Jeżeli uprawniony nie może otrzymać należnego mu zachowku od spadkobiercy lub osoby, na której rzecz został uczyniony zapis windykacyjny, może żądać od osoby, która otrzymała od spadkodawcy darowiznę doliczoną do spadku, sumy pieniężnej potrzebnej do uzupełnienia zachowku. Jednakże obdarowany jest obowiązany do zapłaty tej sumy tylko w granicach wzbogacenia będącego skutkiem darowizny.
§ 2. Jeżeli obdarowany sam jest uprawniony do zachowku, ponosi on odpowiedzialność względem innych uprawnionych tylko do wysokości nadwyżki przekraczającej jego własny zachowek.
§ 3. Obdarowany może zwolnić się od obowiązku zapłaty sumy potrzebnej do uzupełnienia zachowku przez wydanie przedmiotu darowizny. (…)

Jeżeli więc spadkodawca (mama) dokonał darowizny wyczerpującej cały swój majątek, uprawniony do zachowku może dochodzić od obdarowanego roszczenia o zapłatę zachowku w granicach określonych w art. 1000 K.c. (tak: wyrok SN z 30 stycznia 2008 r., III CSK 255/07).

Jak uniknąć sporu o zachowek – wydziedziczenie

Jeżeli jednak mama nie chce, aby córka (siostra) po niej dziedziczyła lub miała roszczenie o zachowek, powinna rozważyć sporządzenie notarialnego wydziedziczenia — jako powód wskazując np. brak kontaktu i opieki ze strony córki.

Źródła:

Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93