Dobrowolna terapia a komisja alkoholowa – czy można zatrzymać sprawę?

Dlaczego komisja nie przyjmuje „wycofania” zgłoszenia?

Podstawą prawną jest ustawa z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi. Zgodnie z art. 24 tej ustawy osoby, które w związku z nadużywaniem alkoholu powodują rozkład życia rodzinnego, demoralizację małoletnich, uchylają się od pracy albo systematycznie zakłócają spokój lub porządek publiczny, mogą zostać skierowane do procedury zmierzającej do zobowiązania do leczenia odwykowego.

Z kolei art. 26 ust. 1 i 2 tej ustawy stanowi, że osobę uzależnioną od alkoholu można zobowiązać do poddania się leczeniu w stacjonarnym albo niestacjonarnym zakładzie lecznictwa odwykowego, a o takim obowiązku orzeka sąd rejonowy właściwy według miejsca zamieszkania lub pobytu tej osoby, w postępowaniu nieprocesowym.

Najważniejsze jest jednak art. 26 ust. 3 ustawy, zgodnie z którym sąd wszczyna postępowanie na wniosek gminnej komisji rozwiązywania problemów alkoholowych albo prokuratora. Oznacza to, że wcześniejsze zgłoszenie od członka rodziny, sąsiada czy innej osoby jest dla komisji tylko informacją inicjującą czynności, a nie „wnioskiem procesowym” w takim znaczeniu, jak np. pozew czy środek zaskarżenia.

Kto jest stroną, a kto tylko zgłaszającym?

To właśnie dlatego komisja zwykle odpowiada, że osoba zgłaszająca nie jest stroną. Ustawa o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi nie przyznaje zgłaszającemu uprawnienia do swobodnego dysponowania sprawą. Komisja działa w interesie publicznym i ocenia, czy nadal istnieją podstawy do dalszego prowadzenia procedury.

W praktyce oznacza to, że po wpłynięciu zgłoszenia komisja może samodzielnie zbierać informacje, wzywać osobę, której sprawa dotyczy, kierować ją na rozmowy, a w razie potrzeby przygotować materiał do złożenia wniosku do sądu. Samo oświadczenie: „cofam zgłoszenie” nie powoduje więc automatycznego zakończenia sprawy.

Czy dobrowolna terapia ma znaczenie?

Tak, i to duże. Trzeba jednak odróżnić dwie rzeczy: brak możliwości skutecznego cofnięcia zgłoszenia oraz możliwość przekonania komisji, że dalsze prowadzenie sprawy albo kierowanie jej do sądu nie jest celowe.

Jeżeli osoba, której dotyczy sprawa, sama podjęła terapię, regularnie uczestniczy w leczeniu i współpracuje ze specjalistą, to jest to okoliczność bardzo istotna przy ocenie zasadności dalszych działań komisji. W praktyce komisja bada wtedy, czy nadal zachodzi potrzeba uruchamiania przymusu sądowego.

Warto też pamiętać, że zgodnie z art. 21 ust. 1 ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi leczenie osób uzależnionych od alkoholu jest co do zasady dobrowolne. Procedura sądowego zobowiązania do leczenia jest wyjątkiem, uruchamianym dopiero przy spełnieniu ustawowych przesłanek z art. 24 tej ustawy.

Zobacz również: komisja oraz skierowanie.

Co można zrobić w praktyce, aby komisja odstąpiła od dalszych działań?

Najrozsądniejsze jest nie „wycofywanie zgłoszenia”, lecz złożenie do komisji nowego pisma z aktualizacją sytuacji. W takim piśmie warto:

1. poinformować, że osoba podjęła dobrowolne leczenie – z podaniem od kiedy, w jakiej placówce i w jakiej formie;
2. dołączyć dokumenty – np. zaświadczenie terapeuty uzależnień, psychologa, poradni leczenia uzależnień albo innej uprawnionej placówki;
3. opisać zmianę sytuacji faktycznej – np. poprawę funkcjonowania rodzinnego, ustanie incydentów, brak zakłócania porządku;
4. wnieść o odstąpienie od kierowania sprawy do sądu z uwagi na brak potrzeby stosowania przymusu.

Takie pismo nie wiąże komisji formalnie, ale może mieć realny wpływ na jej ocenę. Im bardziej konkretna i udokumentowana będzie zmiana sytuacji, tym większa szansa, że komisja zakończy sprawę na etapie wewnętrznym.

Jakie dokumenty są najważniejsze?

Największą wartość mają dokumenty aktualne i możliwie konkretne. W praktyce dobrze działają:

Jeżeli sprawa dotyczy konfliktu rodzinnego, przemocy, interwencji policji albo dobra małoletnich, sama informacja o terapii może nie wystarczyć. W takich stanach faktycznych komisja może uznać, że potrzebna jest dalsza weryfikacja.

Czy osoba, której sprawa dotyczy, musi stawiać się przed komisją?

W praktyce komisja może kierować wezwania na rozmowę motywującą albo na badanie. Niestawiennictwo nie oznacza automatycznie nałożenia kary przez komisję, ale zwykle działa na niekorzyść osoby, której sprawa dotyczy, bo utrudnia wykazanie współpracy i dobrowolnego leczenia.

Jeżeli dana osoba rzeczywiście podjęła terapię, rozsądniejsze od całkowitego ignorowania komisji jest przedstawienie dokumentów potwierdzających leczenie i wyjaśnienie, że kontynuuje pomoc dobrowolnie. W wielu sprawach właśnie to ogranicza ryzyko skierowania sprawy do sądu.

Zobacz również: uzależnienie.

Co się stanie, jeśli komisja mimo wszystko skieruje sprawę do sądu?

Wtedy sprawa przechodzi na etap sądowy. Zgodnie z art. 26 ust. 2 i 3 ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi właściwy jest sąd rejonowy, a postępowanie toczy się w trybie nieprocesowym. Zastosowanie mają tu odpowiednie przepisy Kodeksu postępowania cywilnego o postępowaniu nieprocesowym.

Na tym etapie osoba, której sprawa dotyczy, może przedstawiać dowody na to, że:

• nie jest osobą uzależnioną od alkoholu,
• nie zachodzą przesłanki z art. 24 ustawy,
• podjęła i kontynuuje leczenie dobrowolne,
• brak jest potrzeby stosowania przymusu.

W praktyce sąd zwykle opiera się na opinii biegłych oraz zebranej dokumentacji. Jeżeli leczenie dobrowolne jest rzeczywiste i trwałe, może to mieć duże znaczenie dla końcowego rozstrzygnięcia. Każda sprawa zależy jednak od konkretnego stanu faktycznego, w tym od wcześniejszych incydentów, sytuacji rodzinnej oraz materiału przedstawionego przez komisję.

Czego nie warto robić?

Nie warto składać krótkiego pisma w stylu „cofam wniosek i żądam zakończenia sprawy”, bez dokumentów i bez opisu zmiany sytuacji. Takie pismo zwykle nie przynosi efektu, ponieważ nie odpowiada na kluczowe pytanie komisji: czy ustały ustawowe przesłanki dalszego działania.

Nie warto też ignorować korespondencji z komisji, jeśli sytuacja jest poważna. Brak reakcji może zostać odczytany jako brak współpracy albo potwierdzenie, że problem nadal istnieje.

Jak najlepiej sformułować pismo do komisji?

Pismo powinno być spokojne, rzeczowe i oparte na faktach. Dobrze, by zawierało:

• oznaczenie sprawy, jeśli komisja nadała już sygnaturę lub numer;
• informację, że wcześniejsze zgłoszenie było składane w określonych okolicznościach, ale sytuacja uległa zmianie;
• wskazanie, że osoba podjęła dobrowolną terapię i ją kontynuuje;
• załączniki potwierdzające leczenie;
• wniosek o uwzględnienie aktualnego stanu sprawy i odstąpienie od kierowania wniosku do sądu.

Nie trzeba używać skomplikowanego języka prawniczego. Liczą się przede wszystkim fakty, daty i dokumenty.

FAQ

Czy mogę skutecznie wycofać zgłoszenie do komisji alkoholowej?

Co do zasady nie. Zgłoszenie jest informacją o problemie, a nie środkiem procesowym, którym zgłaszający może swobodnie dysponować. Komisja sama ocenia, czy prowadzić sprawę dalej.

Czy dobrowolna terapia zatrzymuje postępowanie automatycznie?

Nie automatycznie. Jest to jednak bardzo ważna okoliczność, która może skłonić komisję do odstąpienia od kierowania sprawy do sądu, zwłaszcza jeśli terapia jest udokumentowana i rzeczywiście kontynuowana.

Kto może orzec przymusowe leczenie odwykowe?

Tylko sąd rejonowy, zgodnie z art. 26 ust. 2 ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi. Komisja nie orzeka leczenia, lecz może skierować wniosek do sądu.

Czy brak stawienia się przed komisją pogarsza sytuację?

Często tak. Nieobecność może utrudnić wykazanie współpracy i dobrowolnego leczenia. Jeżeli dana osoba nie chce uczestniczyć w spotkaniu, powinna przynajmniej przekazać dokumenty potwierdzające terapię.

Czy zaświadczenie od psychologa wystarczy?

Może pomóc, ale najlepiej, by dokument jasno potwierdzał podjęcie i kontynuowanie terapii uzależnień. W zależności od sprawy komisja może oczekiwać bardziej szczegółowych informacji albo dalszej weryfikacji.

Źródła

1. Ustawa z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi – Dz.U. 1982 nr 35 poz. 230, w szczególności art. 21 ust. 1, art. 24, art. 26 ust. 1–3.
2. Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego – Dz.U. 1964 nr 43 poz. 296 – przepisy o postępowaniu nieprocesowym.