Spłacony dług a egzekucja komornicza

Dlaczego komornik prowadzi egzekucję mimo spłaty długu?

Najpierw trzeba odróżnić dwie sytuacje. Czym innym jest faktyczna spłata faktury, a czym innym istnienie prawomocnego tytułu wykonawczego, na przykład nakazu zapłaty albo wyroku zaopatrzonego w klauzulę wykonalności. Komornik prowadzi egzekucję właśnie na podstawie tytułu wykonawczego i w granicach wniosku wierzyciela.

Zgodnie z art. 804 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego organ egzekucyjny nie jest uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym. W praktyce oznacza to, że komornik nie może samodzielnie rozstrzygnąć sporu między dłużnikiem a wierzycielem, jeżeli wierzyciel twierdzi, że należność nadal istnieje albo nie odpowiada na wezwania.

W pierwszej kolejności należy więc ustalić u komornika: jaki tytuł wykonawczy jest podstawą egzekucji, który sąd go wydał, jaka jest sygnatura akt, kiedy tytuł stał się prawomocny, na jaką kwotę opiewa oraz jakie należności uboczne i koszty są egzekwowane. Dopiero po sprawdzeniu tych informacji można wybrać właściwe pismo.

Wniosek do wierzyciela i komornika po zapłacie

Jeżeli dług został rzeczywiście spłacony, warto równolegle złożyć dwa pisma: do wierzyciela oraz do komornika. Do wierzyciela należy wysłać przedsądowe żądanie złożenia wniosku o umorzenie egzekucji w całości albo w odpowiedniej części, z załączeniem potwierdzenia przelewu i wskazaniem, jakiej faktury lub sprawy dotyczyła płatność. Pomocne może być także formalne przedegzekucyjne wezwanie, jeżeli spór dotyczy rozliczenia i wierzyciel mimo zapłaty dalej dochodzi należności.

Do komornika należy złożyć kopię potwierdzenia zapłaty, wniosek o doręczenie odpisu lub danych tytułu wykonawczego, wniosek o rozliczenie sprawy oraz informację, że roszczenie zostało spełnione. Jeżeli dowód zapłaty jest jednoznaczny i zostanie przedstawiony przed dokonaniem konkretnej czynności, art. 822 K.p.c. pozwala komornikowi wstrzymać się z dokonaniem czynności. Trzeba jednak pamiętać, że na polecenie wierzyciela komornik może czynność wykonać, dlatego ten środek nie zawsze kończy problem.

Komornik umorzy postępowanie na wniosek wierzyciela na podstawie art. 825 pkt 1 K.p.c. Jeżeli wierzyciel odmawia albo milczy, dłużnik zwykle musi przenieść spór do sądu. Skarga na czynności komornika nie zastępuje pozwu przeciwko wierzycielowi, jeżeli komornik wykonuje prawidłowy formalnie tytuł wykonawczy.

Powództwo przeciwegzekucyjne po zapłacie długu

Jeżeli nakaz zapłaty albo wyrok był prawomocny, a dłużnik zapłacił należność dopiero po powstaniu tytułu egzekucyjnego albo po zamknięciu rozprawy, podstawowym środkiem ochrony jest powództwo przeciwegzekucyjne, czyli pozew o pozbawienie tytułu wykonawczego wykonalności w całości albo w części.

Podstawą jest art. 840 § 1 pkt 2 K.p.c. Przepis pozwala dłużnikowi żądać pozbawienia wykonalności tytułu, jeżeli po powstaniu tytułu egzekucyjnego nastąpiło zdarzenie, wskutek którego zobowiązanie wygasło albo nie może być egzekwowane. Takim zdarzeniem może być na przykład zapłata, potrącenie, zwolnienie z długu albo inne zdarzenie powodujące wygaśnięcie obowiązku.

Pozew wnosi się przeciwko wierzycielowi. Jeżeli egzekucja już trwa, właściwy jest sąd rzeczowo właściwy, w którego okręgu prowadzi się egzekucję. Jeżeli egzekucji jeszcze nie wszczęto, właściwość ustala się według zasad ogólnych. W pozwie trzeba przedstawić wszystkie zarzuty, które dłużnik może w tym czasie zgłosić, ponieważ ich pominięcie może utrudnić późniejsze powoływanie się na nie.

Do pozwu należy dołączyć przede wszystkim potwierdzenia przelewów, korespondencję z wierzycielem, fakturę lub umowę, pisma komornika, zawiadomienie o zajęciu oraz dokumenty pozwalające porównać spłaconą kwotę z kwotą egzekwowaną. Jeżeli dług został spłacony tylko częściowo, żądanie powinno dotyczyć ograniczenia wykonalności tytułu w odpowiedniej części.

W takim pozwie warto złożyć także wniosek o zabezpieczenie roszczenia przez zawieszenie postępowania egzekucyjnego. Bez zabezpieczenia egzekucja może trwać aż do czasu rozpoznania sprawy, nawet jeśli dłużnik ma mocne dowody zapłaty.

Opłata sądowa od pozwu i zarzutów

Opłata od pozwu przeciwegzekucyjnego zależy od wartości przedmiotu sporu. Aktualnie w sprawach o prawa majątkowe przy wartości do 20 000 zł pobiera się opłatę stałą według progów z art. 13 ust. 1 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych. Przy wartości ponad 20 000 zł zasadą jest opłata stosunkowa 5% wartości, z ustawowym limitem. W sprawach o pozbawienie tytułu wykonawczego wykonalności przy wartości ponad 40 000 zł zastosowanie może mieć opłata stała 2000 zł na podstawie art. 13c tej ustawy.

Inaczej wygląda opłata od zarzutów od nakazu zapłaty w postępowaniu nakazowym. Co do zasady pobiera się od pozwanego trzy czwarte części opłaty, a gdy nakaz w postępowaniu nakazowym wydano przeciwko konsumentowi, opłata od pozwanego konsumenta nie może być wyższa niż 750 zł. Sprzeciw od nakazu zapłaty w postępowaniu upominawczym zasadniczo nie wymaga takiej opłaty jak zarzuty od nakazu nakazowego.

Gdy nakaz zapłaty nie został prawidłowo doręczony

Jeżeli dłużnik dowiedział się o sprawie dopiero od komornika, trzeba sprawdzić, czy nakaz zapłaty albo wyrok zaoczny został prawidłowo doręczony. To częsta sytuacja, gdy korespondencja sądowa szła na stary adres, adres z CEIDG, adres błędnie wskazany przez powoda albo miejsce, w którym dłużnik już nie mieszkał lub nie prowadził działalności.

Jeżeli problem polega na tym, że nakaz nie został skutecznie doręczony, właściwym kierunkiem może być wniosek do sądu, który wydał nakaz, o doręczenie orzeczenia na prawidłowy adres oraz złożenie właściwego środka zaskarżenia. W sprawach, w których termin rzeczywiście upłynął bez winy strony, można rozważyć wniosek o przywrócenie terminu. Zgodnie z art. 169 K.p.c. taki wniosek wnosi się w ciągu tygodnia od ustania przyczyny uchybienia, jednocześnie dokonując spóźnionej czynności, na przykład składając sprzeciw albo zarzuty.

Warto sprawdzić, czy w sprawie występuje problem opisany jako nieodebranie nakazu zapłaty. Samo nieodebranie listu nie zawsze oznacza wadliwe doręczenie, ale błędny adres lub brak realnej możliwości odbioru korespondencji może mieć istotne znaczenie.

Jeżeli egzekucja toczy się na podstawie zaopatrzonego w klauzulę wykonalności wyroku zaocznego albo nakazu zapłaty, a dłużnik przedstawi zaświadczenie sądu, że orzeczenie doręczono na inny adres niż jego miejsce zamieszkania ustalone w egzekucji, komornik może zawiesić postępowanie na podstawie art. 820³ K.p.c. To wymaga jednak konkretnego dokumentu z sądu, a nie tylko własnego oświadczenia dłużnika.

Sprzeciw albo zarzuty od nakazu zapłaty

Rodzaj pisma zależy od rodzaju nakazu. Od nakazu zapłaty w postępowaniu upominawczym wnosi się sprzeciw. Od nakazu zapłaty w postępowaniu nakazowym wnosi się zarzuty. Środek zaskarżenia wnosi się do sądu, który wydał nakaz, a w piśmie trzeba wskazać, czy nakaz jest zaskarżany w całości czy w części oraz przedstawić zarzuty.

Aktualne przepisy ogólne o nakazach zapłaty znajdują się przede wszystkim w art. 480¹–480⁴ K.p.c. Dawny art. 503 K.p.c., który regulował treść sprzeciwu od nakazu zapłaty, został uchylony, dlatego nie należy opierać pisma na nieaktualnej podstawie prawnej.

Termin wskazany w nakazie wynika z art. 480² K.p.c. Przy nakazie upominawczym doręczanym w kraju jest to co do zasady dwa tygodnie od doręczenia. Przy nakazie upominawczym doręczanym poza Polską na terytorium Unii Europejskiej termin wynosi miesiąc. Przy nakazie nakazowym doręczanym na terytorium Unii Europejskiej termin na zarzuty wynosi miesiąc, a przy doręczeniu poza terytorium Unii Europejskiej trzy miesiące.

W piśmie należy podnieść zarzut zapłaty i załączyć dowody. Przy postępowaniu nakazowym trzeba dodatkowo pamiętać o opłacie od zarzutów. Jeżeli sąd wezwie do usunięcia braków formalnych, trzeba odpowiedzieć w terminie, bo nieuzupełnienie braków formalnych może doprowadzić do odrzucenia pisma albo utraty możliwości obrony.

Jeżeli masz wątpliwość, czy pismo ma być złożone na formularzu, sprawdź pouczenie dołączone do nakazu i akta sprawy. Przydatne jest też omówienie, czy sprzeciw od nakazu wymaga formularza urzędowego w konkretnej sprawie.

Elektroniczne postępowanie upominawcze

Jeżeli nakaz wydał e-sąd w elektronicznym postępowaniu upominawczym, zasady są odrębne. Sprzeciw od nakazu w EPU nie wymaga dołączania dowodów, co wynika z art. 505³⁵ K.p.c. Po wniesieniu sprzeciwu sąd umarza postępowanie w zakresie, w którym nakaz utracił moc. Wierzyciel może następnie dochodzić roszczenia w zwykłym postępowaniu, ale musi wtedy wykazać zasadność żądania.

W praktyce, jeżeli dług został spłacony, w sprzeciwie należy jasno wskazać, że roszczenie zostało spełnione, podać datę i sposób zapłaty oraz zachować potwierdzenia przelewów na wypadek dalszego procesu.

Co zrobić, gdy egzekucja już pobrała pieniądze?

Jeżeli komornik wyegzekwował należność, która wcześniej została zapłacona wierzycielowi, trzeba ustalić, czy doszło do podwójnego zaspokojenia wierzyciela. W pierwszej kolejności należy wystąpić do komornika o rozliczenie sprawy, a do wierzyciela o zwrot nadpłaty. Jeżeli wierzyciel nie zwróci pieniędzy dobrowolnie, możliwe jest dochodzenie zapłaty przed sądem jako zwrotu świadczenia nienależnego albo bezpodstawnego wzbogacenia.

Podobne zasady dowodowe mają znaczenie także w sporach o wyegzekwowanie zaległego wynagrodzenia, gdzie kluczowe jest wykazanie, kiedy roszczenie powstało, kiedy zostało spełnione i jaka kwota rzeczywiście pozostała do zapłaty.

FAQ

Źródła

• Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego, w szczególności art. 168–172, art. 480¹–480⁴, art. 493, art. 505, art. 505³⁵, art. 505³⁶, art. 804, art. 820³, art. 822, art. 825, art. 840 i art. 843.
• Ustawa z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, w szczególności art. 13, art. 13c, art. 19–21.
• Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny, w szczególności art. 405 i art. 410.