Znęcanie psychiczne i nakaz opuszczenia mieszkania

Znęcanie psychiczne w małżeństwie - kiedy jest przestępstwem?

Opisane zachowania, czyli grożenie zabójstwem, grożenie spaleniem domu, ciągłe awantury, wyzwiska przy dziecku, zastraszanie i nadużywanie alkoholu, mogą uzasadniać zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia przestępstwa. Kluczowe jest to, czy zachowanie sprawcy ma charakter uporczywy, dotkliwy i powoduje u pokrzywdzonej realne cierpienie psychiczne, strach lub poczucie zagrożenia.

Zgodnie z art. 207 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny: kto znęca się fizycznie lub psychicznie nad osobą najbliższą albo nad inną osobą pozostającą w stałym lub przemijającym stosunku zależności od sprawcy, podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5. Małżonek jest osobą najbliższą w rozumieniu art. 115 § 11 Kodeksu karnego.

Jeżeli mąż grozi żonie zabójstwem lub spaleniem domu, może wchodzić w grę także art. 190 § 1 Kodeksu karnego. Przepis ten dotyczy groźby popełnienia przestępstwa na szkodę innej osoby lub osoby jej najbliższej, jeżeli groźba wzbudza uzasadnioną obawę, że zostanie spełniona. Ściganie groźby karalnej następuje na wniosek pokrzywdzonego, co wynika z art. 190 § 2 Kodeksu karnego.

Co zrobić od razu, gdy mąż grozi lub awanturuje się?

Jeżeli występuje bezpośrednie zagrożenie życia, zdrowia albo bezpieczeństwa domowników, należy zadzwonić pod numer 112. Interwencja Policji jest szczególnie ważna, gdy padają groźby, dochodzi do niszczenia mienia, sprawca jest pod wpływem alkoholu albo w domu przebywa dziecko.

Poza wezwaniem patrolu pokrzywdzona może złożyć zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia przestępstwa na Policji albo w prokuraturze. W zawiadomieniu warto wskazać daty i przebieg awantur, treść gróźb, świadków, nagrania, SMS-y, wiadomości, notatki z interwencji Policji, dokumentację medyczną oraz informacje o dziecku obecnym przy zdarzeniach.

W sprawach przemocy domowej można także żądać wszczęcia procedury Niebieskie Karty. Podstawą jest art. 9d ust. 1 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu przemocy domowej. Procedura ta nie zastępuje postępowania karnego ani cywilnego, ale pozwala uruchomić działania zespołu interdyscyplinarnego i grupy diagnostyczno-pomocowej.

Policyjny nakaz opuszczenia mieszkania i zakaz zbliżania

Obecnie nie trzeba czekać na wyrok rozwodowy, aby uzyskać ochronę. Na podstawie art. 15aa ust. 1 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji policjant może wydać wobec osoby stosującej przemoc domową, stwarzającej zagrożenie dla życia lub zdrowia osoby doznającej przemocy domowej, nakaz natychmiastowego opuszczenia wspólnie zajmowanego mieszkania i jego bezpośredniego otoczenia oraz zakaz zbliżania się do tego mieszkania i jego bezpośredniego otoczenia.

Ochrona może być szersza. Na podstawie art. 15aaa ust. 1, art. 15aab ust. 1 i art. 15aac ust. 1 ustawy o Policji możliwe jest wydanie zakazu zbliżania się do osoby doznającej przemocy domowej, zakazu kontaktowania się z nią oraz zakazu wstępu na teren szkoły, placówki, obiektu sportowego, miejsca pracy lub innego miejsca, w którym ta osoba zwykle przebywa, jeżeli jest to potrzebne dla jej bezpieczeństwa.

Nakazy i zakazy policyjne są natychmiast wykonalne. Co do zasady obowiązują przez 14 dni, zgodnie z art. 15ak ust. 1 ustawy o Policji. W tym czasie pokrzywdzona może złożyć do sądu wniosek o dalszą ochronę na podstawie ustawy o przeciwdziałaniu przemocy domowej.

Wniosek do sądu o opuszczenie mieszkania przez sprawcę przemocy

Niezależnie od sprawy karnej i rozwodowej osoba doznająca przemocy domowej może złożyć do sądu rejonowego wniosek o zobowiązanie sprawcy do opuszczenia wspólnie zajmowanego mieszkania i jego bezpośredniego otoczenia albo o zakaz zbliżania się do mieszkania. Podstawą jest art. 11a ust. 1 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu przemocy domowej.

W praktyce do wniosku warto dołączyć: notatki urzędowe z interwencji Policji, dokumenty z procedury Niebieskie Karty, zeznania świadków, wydruki wiadomości, nagrania, zdjęcia zniszczeń, zaświadczenia lekarskie, dokumenty ze szkoły lub przedszkola dziecka oraz opis sytuacji mieszkaniowej.

Czy meldunek męża blokuje nakaz opuszczenia mieszkania?

Nie. Sam meldunek nie tworzy prawa do mieszkania. Zgodnie z art. 28 ust. 4 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności zameldowanie służy wyłącznie celom ewidencyjnym i potwierdza fakt pobytu w danym miejscu. Jeżeli mieszkanie należy do rodziców żony, meldunek męża nie oznacza, że staje się właścicielem ani że nie można żądać jego opuszczenia lokalu.

W przypadku przemocy domowej nakaz opuszczenia mieszkania może zostać wydany także wobec osoby zameldowanej. Przy środkach z ustawy o Policji i ustawy o przeciwdziałaniu przemocy domowej najważniejsze jest bezpieczeństwo osoby doznającej przemocy, a nie sam fakt meldunku.

Eksmisja męża w sprawie rozwodowej lub osobnej sprawie cywilnej

Jeżeli kuzynka zamierza wnieść pozew o rozwód, może w nim zawrzeć wniosek o eksmisję męża. Zgodnie z art. 58 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego w wypadkach wyjątkowych, gdy jeden z małżonków swym rażąco nagannym postępowaniem uniemożliwia wspólne zamieszkiwanie, sąd może nakazać jego eksmisję na żądanie drugiego małżonka.

Poza rozwodem możliwe jest także powództwo na podstawie art. 13 ust. 2 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego. Przepis ten pozwala współlokatorowi żądać nakazania przez sąd eksmisji małżonka, rozwiedzionego małżonka albo innego współlokatora tego samego lokalu, jeżeli swoim rażąco nagannym postępowaniem uniemożliwia wspólne zamieszkiwanie.

Jeżeli właścicielami mieszkania są rodzice kuzynki, ich uprawnienia zależą od tego, czy mąż posiada jakikolwiek tytuł prawny do lokalu, na przykład umowę najmu, użyczenia albo zgodę właścicieli na zamieszkiwanie. Właściciele mogą rozważyć odwołanie zgody na korzystanie z lokalu i dochodzenie roszczeń cywilnych, ale w sytuacji przemocy priorytetem są środki natychmiastowej ochrony.

Środki karne i zapobiegawcze wobec sprawcy

W postępowaniu karnym prokurator albo sąd mogą zastosować środki zapobiegawcze. W sprawach o przestępstwo popełnione z użyciem przemocy na szkodę osoby wspólnie zamieszkującej szczególne znaczenie ma art. 275a § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego, który pozwala nakazać oskarżonemu opuszczenie lokalu zajmowanego wspólnie z pokrzywdzonym. Zgodnie z art. 275a § 4 Kodeksu postępowania karnego środek ten stosuje się na okres nie dłuższy niż 3 miesiące, z możliwością przedłużenia przez sąd na dalsze okresy, nie dłuższe niż 3 miesiące.

Na podstawie art. 275 § 2 Kodeksu postępowania karnego dozór Policji może łączyć się z obowiązkami ograniczającymi swobodę oskarżonego, w tym obowiązkiem zgłaszania się na Policję, zakazem kontaktowania się z pokrzywdzoną albo zakazem zbliżania się, jeżeli jest to potrzebne dla prawidłowego toku postępowania i bezpieczeństwa pokrzywdzonej.

Po skazaniu sąd może orzec środki karne, w tym zakaz kontaktowania się z określonymi osobami, zakaz zbliżania się do określonych osób albo nakaz okresowego opuszczenia lokalu zajmowanego wspólnie z pokrzywdzonym. Podstawą są art. 39 pkt 2b oraz art. 41a § 1 Kodeksu karnego.

Co z dzieckiem, które słyszy awantury i wyzwiska?

Dziecko obecne przy awanturach nie jest tylko świadkiem konfliktu dorosłych. Zgodnie z art. 2 ust. 2 ustawy o przeciwdziałaniu przemocy domowej przez osobę doznającą przemocy domowej rozumie się także małoletniego będącego świadkiem przemocy domowej wobec osób najbliższych. Oznacza to, że przemoc wobec matki może uzasadniać działania ochronne również ze względu na dobro dziecka.

W pozwie o rozwód można żądać uregulowania władzy rodzicielskiej, kontaktów z dzieckiem, alimentów oraz zabezpieczenia na czas procesu. Jeżeli zachowanie ojca zagraża dziecku, trzeba rozważyć wniosek o zabezpieczenie kontaktów, na przykład kontakty w obecności kuratora albo czasowe ograniczenie kontaktów. Podstawą rozstrzygnięć dotyczących dziecka w wyroku rozwodowym jest art. 58 § 1 i § 1a Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

FAQ

Czy mąż musi być właścicielem mieszkania, żeby nie można było go usunąć?

Nie. Przy przemocy domowej najważniejsze jest bezpieczeństwo osoby pokrzywdzonej. Nakaz opuszczenia mieszkania może dotyczyć także osoby zameldowanej albo mieszkającej w lokalu od dawna, jeżeli spełnione są przesłanki z art. 15aa ustawy o Policji albo art. 11a ust. 1 ustawy o przeciwdziałaniu przemocy domowej.

Czy groźby męża trzeba nagrać?

Nagranie może być pomocnym dowodem, ale nie jest jedynym dowodem. Znaczenie mogą mieć zeznania pokrzywdzonej, świadkowie, wiadomości, notatki Policji, dokumentacja z procedury Niebieskie Karty, dokumenty medyczne, zdjęcia zniszczeń i inne materiały pokazujące przebieg zdarzeń.

Czy można uzyskać zakaz zbliżania przed rozwodem?

Tak. Zakaz zbliżania, zakaz kontaktowania i nakaz opuszczenia mieszkania nie wymagają wcześniejszego wyroku rozwodowego. Mogą zostać zastosowane przez Policję na podstawie ustawy o Policji, przez sąd cywilny na podstawie ustawy o przeciwdziałaniu przemocy domowej albo w postępowaniu karnym jako środki zapobiegawcze.

Czy procedura Niebieskie Karty oznacza automatyczną eksmisję sprawcy?

Nie. Procedura Niebieskie Karty uruchamia działania pomocowe i interwencyjne, ale sama w sobie nie jest wyrokiem eksmisyjnym. Może jednak dostarczyć ważnych dokumentów i informacji potrzebnych do wniosku o nakaz opuszczenia mieszkania lub do sprawy karnej.

Co grozi za złamanie nakazu opuszczenia mieszkania albo zakazu zbliżania?

Naruszenie nakazów i zakazów wydanych w związku z przemocą domową może stanowić wykroczenie z art. 66b ustawy z dnia 20 maja 1971 r. - Kodeks wykroczeń. Jeżeli zakaz został orzeczony przez sąd jako środek karny, jego naruszenie może także prowadzić do odpowiedzialności z art. 244 Kodeksu karnego.

Źródła

• Art. 190 § 1 i § 2, art. 207 § 1, art. 39 pkt 2b, art. 41a § 1 oraz art. 115 § 11 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny.
• Art. 275 § 2 i art. 275a ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego.
• Art. 15aa ust. 1, art. 15aaa ust. 1, art. 15aab ust. 1, art. 15aac ust. 1 i art. 15ak ust. 1 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji.
• Art. 2 ust. 2, art. 9d ust. 1 i art. 11a ust. 1 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu przemocy domowej.
• Art. 58 § 1, § 1a i § 2 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy.
• Art. 13 ust. 2 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego.
• Art. 28 ust. 4 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności.
• Art. 66b ustawy z dnia 20 maja 1971 r. - Kodeks wykroczeń.