Świadczenie interwencyjne po powodzi, czy po wypłacie możliwa jest korekta i uzyskanie wyższej kwoty?

Jednorazowość świadczenia interwencyjnego – co mówią przepisy?

Zgodnie z art. 22a ustawy z dnia 16 września 2011 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z usuwaniem skutków powodzi (Dz.U. z 2024 r., poz. 654):

1. Poszkodowanemu w wyniku wystąpienia powodzi będącemu przedsiębiorcą w rozumieniu art. 4 ust. 1 lub 2 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. – Prawo przedsiębiorców, który prowadził działalność gospodarczą na dzień wydania rozporządzenia, o którym mowa w art. 1 ust. 2, może być w związku z tą powodzią przyznane jednorazowo świadczenie interwencyjne na wsparcie dalszego prowadzenia działalności gospodarczej, zwane dalej „świadczeniem interwencyjnym”.

1a. Świadczenie interwencyjne może być przyznane również na wsparcie dalszego prowadzenia:

1) działalności pożytku publicznego w rozumieniu ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie (Dz. U. z 2024 r. poz. 1491) przez organizacje pozarządowe w rozumieniu art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie lub podmioty, o których mowa w art. 3 ust. 3 tej ustawy,

2) działalności pożytku publicznego w rozumieniu ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie i innej działalności o charakterze odpłatnym w rozumieniu art. 2 pkt. 2 ustawy z dnia 5 sierpnia 2022 r. o ekonomii społecznej (Dz. U. z 2024 r. poz. 113 i 1635) przez podmioty ekonomii społecznej, o których mowa w art. 2 pkt. 5 tej ustawy,

3) działalności rolniczej w rozumieniu art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2024 r. poz. 226, z późn. zm.) przez rolników w rozumieniu art. 6 pkt. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników podlegających na podstawie tej ustawy ubezpieczeniu społecznemu rolników – poszkodowanych w wyniku wystąpienia powodzi, którzy prowadzili tę działalność i posiadali status płatnika składek w rozumieniu art. 4 pkt. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych na dzień wydania rozporządzenia, o którym mowa w art. 1 ust. 2. (…)

W projekcie ustawy wskazano, że w ramach jej rozdziału 2 proponuje się także wprowadzenie nowego mechanizmu pomocowego dedykowanego przedsiębiorcom w rozumieniu art. 4 ust. 1 lub 2 ustawy – Prawo przedsiębiorców, tj. świadczenia interwencyjnego na wsparcie dalszego prowadzenia działalności gospodarczej (dalej: świadczenie interwencyjne), które będzie podlegało ogólnemu reżimowi związanemu ze środkami określonymi tej ustawie. Obsługą świadczenia interwencyjnego będzie zajmował się Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS), zaś jego finansowanie będzie się odbywać z rezerwy celowej budżetu państwa, o której mowa w art. 3.

Mechanizm składania wniosku i problematyka późniejszej korekty

W celu uzyskania świadczenia interwencyjnego poszkodowany przedsiębiorca będzie składał wniosek do ZUS. Będzie on mógł być złożony w formie dokumentu elektronicznego za pomocą profilu informacyjnego utworzonego w systemie teleinformatycznym udostępnionym przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych. W ramach świadczenia przedsiębiorca będzie mógł ubiegać się o uzyskanie środków odpowiadających maksymalnie wysokości poniesionej przez niego szkody. Wspomniana wysokość szkody będzie wynikała z dokumentu potwierdzającego koszty szkody poniesionej bezpośrednio w wyniku powodzi. W przypadku gdy w momencie składania wniosku wnioskodawca nie będzie jeszcze dysponował tego rodzaju dokumentem, będzie mógł zamiast niego zobowiązać się, iż dokument taki zostanie przez niego przedłożony w ciągu 5 miesięcy. Jeśli natomiast, wbrew zobowiązaniu, przedsiębiorca nie przedłoży wskazanego dokumentu w deklarowanym terminie, świadczenie interwencyjne będzie podlegać zwrotowi, wraz z odsetkami.

Wartość faktycznie wypłacanego świadczenia opierać się będzie na sposobie wyliczenia określonym przez przedsiębiorcę we wniosku. Będzie to:

1. iloczyn wysokości średniomiesięcznego przychodu uzyskanego z prowadzenia działalności gospodarczej w roku kalendarzowym poprzedzającym rok wydania rozporządzenia, o którym mowa w art. 1 ust. 2, oraz współczynnika określonego w tym rozporządzeniu albo
2. iloczyn liczby ubezpieczonych, na dzień złożenia wniosku albo na dzień wydania rozporządzenia, o którym mowa w art. 1 ust. 2, w zależności od tego, która liczba jest mniejsza, oraz kwoty określonej w tym rozporządzeniu.

Ponadto w sytuacjach, gdy przedsiębiorca nie zawarł umowy ubezpieczenia prowadzonego przez niego przedsiębiorstwa od następstw klęsk żywiołowych, przed wystąpieniem powodzi (kopia tego dokumentu będzie mogła być załączana do wniosku o świadczenie interwencyjne), maksymalna wysokość ostatecznie wypłaconej pomocy w ramach instrumentu nie będzie mogła przekroczyć 75% przysługującego świadczenia.

Wprowadzane przepisy regulują ponadto:

1. zakres i elementy wniosku o świadczenie interwencyjne;
2. tryb współpracy pomiędzy ZUS a Szefem Krajowej Administracji Skarbowej w celu weryfikacji przekazanej przez przedsiębiorcę informacji na temat jego średniomiesięcznego przychodu z działalności gospodarczej za poprzedni rok kalendarzowy (jeżeli informacja taka została przedłożona w związku z wyborem sposobu określania wysokości świadczenia);
3. uprawnienia kontrolne ZUS w zakresie badania korzystania przez przedsiębiorcę ze świadczenia interwencyjnego;
4. kwestie proceduralne związane z koniecznością wydawania przez ZUS w niektórych przypadkach decyzji oraz ewentualnym zwrotem środków przez przedsiębiorcę.

Należy zaznaczyć, że biorąc pod uwagę cel stojący za wprowadzeniem świadczenia interwencyjnego, przedsiębiorca będzie zobowiązany (pod rygorem zwrotu środków wraz z odsetkami) do prowadzenia działalności gospodarczej przez okres dalszych 6 miesięcy oraz utrzymania poziomu zatrudnienia. W przypadku wystąpienia klęski żywiołowej, sytuacji kryzysowej lub innych zdarzeń powodujących potrzebę odbudowy w szczególności infrastruktury drogowej, kolejowej, energetycznej, telekomunikacyjnej oraz urządzeń wodnych proponuje się ponadto stworzenie w ustawie o Radzie Ministrów normy pozwalającej na powierzenie zadań dotyczących szeroko pojętej odbudowy, powołanemu w tym celu ministrowi. Powierzenie jednemu ministrowi zadań związanych z odbudową terenów dotkniętych ekstremalnymi zdarzeniami, jak w przypadku powodzi, która wystąpiła we wrześniu 2024 r., przyczyni się do sprawnego koordynowania prac zmierzających do przywrócenia stanu sprzed wystąpienia klęski żywiołowej, sytuacji kryzysowej lub innego zdarzenia powodującego potrzebę odbudowy.

Czy można odwołać się od decyzji ZUS?

Świadczenie interwencyjne to ma charakter świadczenia jednorazowego. Pojęcie to oznacza, że dokonywane jest tylko jeden raz. Skoro świadczenie zostało już wypłacone, to brak jest podstaw prawnych, aby można było dochodzić tego świadczenia ponownie. Przepisy, niestety, nie wskazują, aby można było dokonywać jakiejkolwiek korekty w jego przyznaniu.

Oczywiście można złożyć odwołanie do sądu, wskazując, że zostali Państwo wprowadzeni w błąd przez urzędnika ZUS i dlatego doszło do korekty. Natomiast jest duże ryzyko niepowodzenia w zakresie takiego odwołania.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 16 września 2011 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z usuwaniem skutków powodzi - Dz.U. 2011 nr 234 poz. 1385
2. Ustawa z dnia 6 marca 2018 r. Prawo przedsiębiorców - Dz.U. 2018 poz. 646
3. Ustawa z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie - Dz.U. 2003 nr 96 poz. 873
4. Ustawa z dnia 5 sierpnia 2022 r. o ekonomii społecznej - Dz.U. 2022 poz. 1812
5. Ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych - Dz.U. 1991 nr 80 poz. 350
6. Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników - Dz.U. 1991 nr 7 poz. 24
7. Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - Dz.U. 1998 nr 137 poz. 887

8. Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 16 września 2024 r. w sprawie wykazu gmin, w których są stosowane szczególne rozwiązania związane z usuwaniem skutków powodzi z września 2024 r., oraz rozwiązań stosowanych na ich terenie, Dz.U. 2024 poz. 1371