Badania lekarskie po powrocie z pracy za granicą

Kiedy pracownik musi wykonać badania lekarskie?

Podstawową regulacją jest art. 229 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy. Przepis ten rozróżnia trzy najważniejsze rodzaje profilaktycznych badań lekarskich pracowników: wstępne, okresowe i kontrolne.

Zgodnie z art. 229 § 1 Kodeksu pracy wstępnym badaniom lekarskim podlegają osoby przyjmowane do pracy, pracownicy młodociani przenoszeni na inne stanowiska pracy oraz inni pracownicy przenoszeni na stanowiska pracy, na których występują czynniki szkodliwe dla zdrowia lub warunki uciążliwe.

Art. 229 § 2 Kodeksu pracy stanowi natomiast, że pracownik podlega okresowym badaniom lekarskim, a po niezdolności do pracy trwającej dłużej niż 30 dni spowodowanej chorobą także kontrolnym badaniom lekarskim w celu ustalenia zdolności do wykonywania pracy na dotychczasowym stanowisku.

Najważniejsza praktyczna zasada wynika z art. 229 § 4 Kodeksu pracy: pracodawca nie może dopuścić pracownika do pracy bez aktualnego orzeczenia lekarskiego stwierdzającego brak przeciwwskazań do pracy w warunkach pracy opisanych w skierowaniu na badania lekarskie.

Badania profilaktyczne przeprowadza się na podstawie skierowania wystawionego przez pracodawcę. Zgodnie z § 4 ust. 2 rozporządzenia Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 30 maja 1996 r. w sprawie przeprowadzania badań lekarskich pracowników, zakresu profilaktycznej opieki zdrowotnej nad pracownikami oraz orzeczeń lekarskich wydawanych do celów przewidzianych w Kodeksie pracy skierowanie powinno określać m.in. rodzaj badania, stanowisko pracy oraz informacje o czynnikach szkodliwych dla zdrowia lub warunkach uciążliwych.

Zobacz również:
badania wstępne i kontrolne

Powrót z pracy za granicą do tej samej firmy

Jeżeli pracownik wraca do polskiego pracodawcy po okresie pracy za granicą, trzeba najpierw ustalić, czy przez cały czas trwała ta sama umowa o pracę, czy też doszło do rozwiązania umowy i ponownego zatrudnienia. Od tego zależy, czy mówimy o badaniach okresowych, kontrolnych czy wstępnych.

Jeżeli zatrudnienie w Polsce trwało nadal, a pracownik wraca na to samo stanowisko lub stanowisko o takich samych warunkach pracy, co do zasady nie ma podstaw do traktowania go jak osoby nowo przyjmowanej do pracy. W takiej sytuacji najczęściej znaczenie ma ważność dotychczasowego orzeczenia okresowego. Jeżeli orzeczenie jest aktualne i obejmuje stanowisko oraz warunki pracy po powrocie, pracodawca może dopuścić pracownika do pracy.

Jeżeli jednak poprzednie orzeczenie lekarskie utraciło ważność, pracodawca musi skierować pracownika na badania okresowe. Wynika to z art. 229 § 2 i § 4 Kodeksu pracy. Pracodawca nie powinien dopuścić pracownika do pracy choćby przez jeden dzień, jeżeli nie ma aktualnego orzeczenia dla danego stanowiska.

Jeżeli po powrocie pracownik ma wykonywać pracę na innym stanowisku, trzeba porównać rzeczywiste warunki pracy. Art. 229 § 1 pkt 2 Kodeksu pracy wymaga badań wstępnych przy przeniesieniu pracownika na stanowisko, na którym występują czynniki szkodliwe dla zdrowia lub warunki uciążliwe. Sama nazwa stanowiska nie jest rozstrzygająca; znaczenie mają warunki wskazane w skierowaniu, np. praca przy monitorze ekranowym, praca w hałasie, praca w narażeniu na substancje chemiczne, praca zmianowa, praca na wysokości albo zwiększone obciążenie psychofizyczne.

Jeżeli natomiast poprzednia umowa została rozwiązana i pracownik jest ponownie zatrudniany, zastosowanie ma art. 229 § 1¹ Kodeksu pracy. Badaniom wstępnym nie podlega osoba przyjmowana ponownie do pracy u tego samego pracodawcy na to samo stanowisko lub stanowisko o takich samych warunkach pracy, jeżeli kolejna umowa została zawarta w ciągu 30 dni po rozwiązaniu lub wygaśnięciu poprzedniej umowy. Po dłuższej przerwie pracodawca powinien co do zasady skierować pracownika na badania wstępne.

Zobacz również:
badania kontrolne po L4

Czy polski pracodawca musi uznać badania lekarskie wykonane za granicą?

Polskie przepisy nie przewidują ogólnej zasady automatycznego uznawania pracowniczych badań lekarskich wykonanych w innym państwie Unii Europejskiej jako równoważnych z orzeczeniem wymaganym przez art. 229 § 4 Kodeksu pracy. Dla polskiego pracodawcy kluczowe jest posiadanie aktualnego orzeczenia lekarskiego wydanego dla konkretnego stanowiska i warunków pracy wskazanych w skierowaniu.

Zagraniczne zaświadczenie, np. wydane we Francji, może mieć znaczenie pomocnicze. Pracownik może je okazać lekarzowi medycyny pracy jako element dokumentacji medycznej albo informacji o dotychczasowym stanie zdrowia. Nie oznacza to jednak, że pracodawca może bezpiecznie zastąpić nim orzeczenie wymagane przez art. 229 § 4 Kodeksu pracy.

W praktyce lekarz przeprowadzający badania profilaktyczne w Polsce ocenia zdolność do pracy na podstawie skierowania wystawionego przez pracodawcę, dokumentacji medycznej oraz własnej oceny. Zakres badania zależy od warunków pracy, narażeń i stanu zdrowia pracownika, a nie wyłącznie od faktu, że podobne badanie było wykonane za granicą.

Czy badania trzeba zrobić przed pierwszym dniem pracy?

Jeżeli pracownik nie ma aktualnego orzeczenia lekarskiego wymaganego dla stanowiska po powrocie, badanie powinno zostać wykonane przed dopuszczeniem do pracy. Wynika to bezpośrednio z art. 229 § 4 Kodeksu pracy. Pracodawca może więc oczekiwać, że pracownik wykona badania przed faktycznym rozpoczęciem pracy na stanowisku.

Jednocześnie art. 229 § 3 Kodeksu pracy przewiduje, że okresowe i kontrolne badania lekarskie przeprowadza się w miarę możliwości w godzinach pracy, a za czas niewykonywania pracy w związku z badaniami pracownik zachowuje prawo do wynagrodzenia. Jeżeli badania są przeprowadzane w innej miejscowości, pracownikowi przysługują należności na pokrycie kosztów przejazdu według zasad dotyczących podróży służbowych.

Art. 229 § 6 Kodeksu pracy stanowi, że badania profilaktyczne są przeprowadzane na koszt pracodawcy. Pracodawca powinien więc wystawić skierowanie, wskazać jednostkę medycyny pracy, z którą ma umowę, i pokryć koszt badań.

Co może zrobić pracownik w opisanej sytuacji?

W pierwszej kolejności warto ustalić, jakiego badania faktycznie żąda pracodawca. Jeżeli zatrudnienie trwało nieprzerwanie, a pracownik wraca na stanowisko o takich samych warunkach pracy, żądanie badań wstępnych może być nieprecyzyjne. W praktyce może chodzić o badania okresowe, jeżeli poprzednie orzeczenie utraciło ważność albo lekarz wskazał termin kolejnego badania.

Pracownik może poprosić pracodawcę o:

• wskazanie, czy chodzi o badania wstępne, okresowe czy kontrolne;
• wydanie skierowania zgodnego z § 4 rozporządzenia Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 30 maja 1996 r.;
• porównanie poprzednich i aktualnych warunków pracy;
• wyznaczenie terminu badania możliwie najbliżej daty powrotu do Polski;
• potwierdzenie zasad rozliczenia czasu i kosztów badań.

Jeżeli pracodawca upiera się przy badaniach, a pracownik nie ma pewności, czy polecenie jest zgodne z prawem, bezpieczniej jest nie odmawiać wprost wykonania badań. Można jednocześnie zastrzec na piśmie, że pracownik prosi o wyjaśnienie podstawy prawnej i rodzaju badań.

Konsekwencje odmowy wykonania badań

Odmowa wykonania zgodnego z prawem polecenia poddania się badaniom lekarskim może zostać potraktowana jako naruszenie obowiązków pracowniczych. Art. 100 § 1 Kodeksu pracy nakłada na pracownika obowiązek stosowania się do poleceń przełożonych dotyczących pracy, jeżeli nie są one sprzeczne z przepisami prawa lub umową o pracę. Art. 211 pkt 5 Kodeksu pracy zobowiązuje pracownika do poddawania się wstępnym, okresowym i kontrolnym oraz innym zaleconym badaniom lekarskim i stosowania się do wskazań lekarskich.

W wyroku z dnia 10 maja 2000 r., sygn. akt I PKN 642/99, Sąd Najwyższy wskazał, że niewykonanie przez pracownika zgodnego z prawem polecenia poddania się badaniom lekarskim może stanowić podstawę rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia z winy pracownika na podstawie art. 52 § 1 pkt 1 Kodeksu pracy. Każdorazowo wymaga to jednak oceny konkretnej sytuacji, w tym rodzaju polecenia, przyczyn odmowy i stopnia winy pracownika.

Podsumowanie

Badania wykonane za granicą, nawet w państwie Unii Europejskiej, nie dają automatycznej gwarancji dopuszczenia do pracy w Polsce. Polski pracodawca musi ocenić sytuację przez pryzmat art. 229 Kodeksu pracy i posiadać aktualne orzeczenie lekarskie odnoszące się do warunków pracy na danym stanowisku.

Jeżeli pracownik wraca do tej samej firmy, na podobne stanowisko i bez przerwania zatrudnienia, nie zawsze są potrzebne badania wstępne. Mogą być jednak potrzebne badania okresowe, jeżeli poprzednie orzeczenie straciło ważność. Jeżeli doszło do nowego zatrudnienia po przerwie albo zmieniły się warunki pracy na bardziej szkodliwe lub uciążliwe, konieczność badań wstępnych jest znacznie bardziej prawdopodobna.

Przy pracy poza Polską trzeba też pamiętać, że odrębne znaczenie mogą mieć obowiązki przy oddelegowaniu, w tym obowiązki dotyczące bezpieczeństwa i higieny pracy w państwie wykonywania pracy. Nie znosi to jednak obowiązków polskiego pracodawcy przy dopuszczaniu pracownika do pracy w Polsce.

FAQ

Czy francuskie orzeczenie lekarskie wystarczy do pracy w Polsce?

Co do zasady nie. Może pomóc lekarzowi medycyny pracy jako dokumentacja pomocnicza, ale polski pracodawca powinien posiadać orzeczenie odpowiadające wymaganiom art. 229 § 4 Kodeksu pracy.

Czy po powrocie z delegowania zawsze trzeba zrobić badania wstępne?

Nie zawsze. Jeżeli zatrudnienie trwało nadal, a pracownik wraca na to samo stanowisko i ma aktualne orzeczenie, badania wstępne zwykle nie są potrzebne. Mogą być potrzebne badania okresowe, jeśli poprzednie orzeczenie wygasło.

Czy pracodawca może nie dopuścić do pracy bez badań?

Tak. Art. 229 § 4 Kodeksu pracy zakazuje dopuszczenia do pracy bez aktualnego orzeczenia lekarskiego stwierdzającego brak przeciwwskazań do pracy w warunkach opisanych w skierowaniu.

Kto płaci za badania medycyny pracy?

Koszt badań ponosi pracodawca. Wynika to z art. 229 § 6 Kodeksu pracy. Pracownik nie powinien samodzielnie organizować badań bez skierowania, jeżeli mają one służyć dopuszczeniu do pracy.

Czy badania okresowe można wykonać w pierwszych dniach po powrocie?

Tylko wtedy, gdy pracownik ma jeszcze aktualne orzeczenie i może być dopuszczony do pracy. Jeżeli orzeczenie już wygasło, badanie trzeba wykonać przed dopuszczeniem do pracy, bo inaczej pracodawca naruszyłby art. 229 § 4 Kodeksu pracy.

Źródła

• Art. 52 § 1 pkt 1, art. 100 § 1, art. 211 pkt 5 oraz art. 229 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy, tekst aktu w ISAP: Kodeks pracy.
• § 4 rozporządzenia Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 30 maja 1996 r. w sprawie przeprowadzania badań lekarskich pracowników, zakresu profilaktycznej opieki zdrowotnej nad pracownikami oraz orzeczeń lekarskich wydawanych do celów przewidzianych w Kodeksie pracy, tekst aktu w ISAP: rozporządzenie z 30 maja 1996 r..
• Ustawa z dnia 27 czerwca 1997 r. o służbie medycyny pracy, tekst aktu w ISAP: ustawa o służbie medycyny pracy.
• Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10 maja 2000 r., sygn. akt I PKN 642/99.