Ślub z osobą zobowiązaną do opłat za DPS – czy małżonek płaci?

Kto ma prawo do pobytu w domu pomocy społecznej

Prawo do skierowania do domu pomocy społecznej przysługuje osobie wymagającej całodobowej opieki z powodu wieku, choroby lub niepełnosprawności, która nie może samodzielnie funkcjonować w codziennym życiu i której nie można zapewnić niezbędnej pomocy w formie usług opiekuńczych. Wynika to z art. 54 ust. 1 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej.

Decyzję o skierowaniu do DPS oraz decyzję ustalającą opłatę za pobyt wydaje organ gminy właściwej dla tej osoby w dniu kierowania do domu pomocy społecznej, zgodnie z art. 59 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. Decyzję o umieszczeniu w DPS wydaje natomiast właściwy organ prowadzący dany dom, stosownie do art. 59 ust. 2 tej ustawy.

W praktyce wysokość opłaty i krąg osób zobowiązanych nie wynikają z samego faktu pokrewieństwa „gdzieś w rodzinie”, lecz z postępowania administracyjnego prowadzonego przez organ pomocy społecznej. Organ bada sytuację osobistą, rodzinną i dochodową.

Kto płaci za pobyt w DPS według ustawy

Zasady odpłatności określa art. 61 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej. Zgodnie z tym przepisem obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w DPS są w następującej kolejności:

Mieszkaniec domu ponosi opłatę nie wyższą niż 70% swojego dochodu – art. 61 ust. 2 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej.

Dopiero po tej osobie ustawodawca wymienia małżonka oraz zstępnych przed wstępnymi, czyli przede wszystkim dzieci, wnuki i dalszych zstępnych, a dopiero później gminę. Sam powinowaty, czyli np. mąż wnuczki mieszkańca DPS, nie został w art. 61 ust. 2 ustawy wymieniony.

To oznacza, że po zawarciu małżeństwa nie staje się Pan z mocy prawa osobą zobowiązaną do ponoszenia opłaty za pobyt dziadka żony w DPS. Ustawa nie nakłada takiego obowiązku na zięcia ani na męża wnuczki mieszkańca DPS.

Czy ślub z osobą potencjalnie zobowiązaną coś zmienia

W opisanej sytuacji sam ślub nie powoduje powstania po Pana stronie obowiązku zapłaty. Również intercyza nie jest tu kluczowa dla samego istnienia obowiązku, bo ten wynika wyłącznie z art. 61 ustawy o pomocy społecznej, a nie z ustroju majątkowego małżeńskiego.

Intercyza może mieć znaczenie porządkujące majątek małżonków, ale nie tworzy ani nie znosi obowiązku, którego ustawa w ogóle na Pana nie nakłada. Innymi słowy: nawet bez intercyzy nie staje się Pan osobą zobowiązaną do opłaty za DPS dziadka żony.

Trzeba jednak odróżnić dwie kwestie:

• kto jest formalnie zobowiązany do opłaty – to wynika z art. 61 ustawy o pomocy społecznej,
• jak organ ocenia sytuację dochodową osoby zobowiązanej – to może zależeć od tego, czy dana osoba prowadzi gospodarstwo samotnie, czy pozostaje w rodzinie.

Dlatego po ślubie zmiana może dotyczyć nie Pana odpowiedzialności, ale oceny sytuacji dochodowej Pana żony, jeżeli organ w ogóle uzna ją za osobę z ustawowego kręgu zobowiązanych.

Czy wnuczka mieszkańca DPS może zostać obciążona opłatą

Tak, ale nie zawsze. Wnuczka jest zstępną, a więc należy do kategorii wskazanej w art. 61 ust. 2 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej. Nie oznacza to jednak automatycznie, że każda wnuczka zawsze płaci.

W praktyce organ bada, czy opłatę może ponosić mieszkaniec DPS, czy jest małżonek, a następnie ustala sytuację zstępnych. Znaczenie ma również dochód i zasady określone w art. 61 ust. 2 pkt 2 oraz art. 61 ust. 2e-2g ustawy o pomocy społecznej, a także umowa, o której mowa w art. 103 ust. 2 tej ustawy, zawierana z kierownikiem ośrodka pomocy społecznej lub centrum usług społecznych.

Jeżeli Pana przyszła żona nie osiąga dochodów albo jej sytuacja materialna nie spełnia ustawowych progów, organ nie powinien ustalać po jej stronie opłaty w wysokości przekraczającej dopuszczalne granice. Konkretna ocena zależy jednak od aktualnego stanu faktycznego, w tym od dochodów, liczby osób w rodzinie i tego, czy organ prawidłowo ustalił wszystkie osoby bliższe w linii zstępnej.

Czy brak kontaktu rodzinnego ma znaczenie

Sam brak więzi z dziadkiem nie powoduje jeszcze, że zstępny nigdy nie będzie uwzględniony przy odpłatności. Ustawa o pomocy społecznej nie uzależnia samego powstania obowiązku od istnienia bliskich relacji osobistych.

Może to jednak mieć znaczenie przy żądaniu zwolnienia z opłaty. Zgodnie z art. 64 ustawy o pomocy społecznej osoba wnosząca opłatę lub obowiązana do jej wnoszenia może zostać zwolniona częściowo albo całkowicie z tej opłaty, na własny wniosek, po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego, zwłaszcza jeżeli występują uzasadnione okoliczności wskazane w ustawie.

Dodatkowo art. 64a ustawy o pomocy społecznej przewiduje przypadki zwolnienia z opłaty dla zstępnych i wstępnych, jeżeli osoba kierowana do DPS rażąco naruszała obowiązki rodzinne wobec osoby zobowiązanej. W zależności od sytuacji faktycznej może to mieć duże znaczenie w sprawach, w których przez lata nie było kontaktu, opieki albo dochodziło do przemocy czy porzucenia rodziny.

Co z zaległościami za wcześniejszy pobyt w DPS

Jeżeli powstały zaległości, nie oznacza to, że organ może dowolnie żądać zapłaty od kogokolwiek z rodziny. Odpłatność musi wynikać z decyzji administracyjnej albo z przepisów stosowanych w konkretnym postępowaniu. Organ nie może przenieść obowiązku na osobę niewymienioną w ustawie.

W sprawach zaległości istotne są zwłaszcza:

• kto i od kiedy został prawidłowo wskazany jako osoba obowiązana,
• czy została zawarta umowa z art. 103 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, jeżeli była wymagana,
• czy została wydana decyzja administracyjna i czy była skutecznie doręczona,
• czy prawidłowo ustalono dochód i sytuację rodzinną.

Jeżeli organ wyda decyzję wobec osoby zobowiązanej, można ją zaskarżyć w trybie Kodeksu postępowania administracyjnego, a następnie – po wyczerpaniu środków zaskarżenia – do sądu administracyjnego, jeśli są ku temu podstawy.

Wniosek w opisanej sprawie

W przedstawionym stanie faktycznym najważniejsza odpowiedź brzmi: po ślubie nie będzie Pan zobowiązany do płacenia za pobyt dziadka żony w DPS tylko dlatego, że został Pan jej mężem. Nie jest Pan małżonkiem mieszkańca DPS ani jego zstępnym lub wstępnym, a art. 61 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej nie obejmuje powinowatych.

To, czy sama Pana żona mogłaby zostać objęta obowiązkiem, zależy już od szczegółów: od sytuacji dochodowej, od istnienia bliższych zstępnych, od treści ewentualnych decyzji organu oraz od możliwości skorzystania ze zwolnienia z opłaty na podstawie art. 64 albo 64a ustawy o pomocy społecznej.

FAQ

Czy po ślubie będę płacił za DPS dziadka żony?

Nie. Ustawa z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej w art. 61 ust. 2 nie wymienia męża wnuczki mieszkańca DPS jako osoby zobowiązanej do opłaty.

Czy intercyza chroni przed taką opłatą?

W tej konkretnej kwestii intercyza nie jest decydująca, bo obowiązek zapłaty i tak nie powstaje po stronie współmałżonka wnuczki. Źródłem obowiązku jest art. 61 ustawy o pomocy społecznej, a nie ustrój majątkowy małżonków.

Czy wnuczka może zostać zobowiązana do opłaty za DPS dziadka?

Tak, ale tylko w granicach wynikających z art. 61 ustawy o pomocy społecznej i po zbadaniu jej sytuacji dochodowej oraz rodzinnej. Nie dzieje się to automatycznie w każdej sprawie.

Czy brak kontaktu z dziadkiem zwalnia z opłaty?

Nie zawsze automatycznie. Może jednak uzasadniać częściowe albo całkowite zwolnienie z opłaty na podstawie art. 64 lub 64a ustawy o pomocy społecznej, jeżeli okoliczności są odpowiednio wykazane.

Kto dopłaca, jeśli rodzina nie pokrywa całej kwoty?

Różnicę między średnim kosztem utrzymania w DPS a opłatami wnoszonymi przez mieszkańca i osoby zobowiązane pokrywa gmina, z której osoba została skierowana do DPS – art. 61 ust. 2 pkt 3 ustawy o pomocy społecznej.

Źródła

• art. 54 ust. 1, art. 59 ust. 1-2, art. 61 ust. 1-2, art. 64, art. 64a, art. 103 ust. 2 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 1283 ze zm.)
• Kodeks postępowania administracyjnego – w zakresie zaskarżania decyzji administracyjnych