Powrót do Polski a niemiecka emerytura

Jak działa niemiecka emerytura po powrocie do Polski?

Osoba, która pracowała w Polsce i w Niemczech, nie traci okresów ubezpieczenia tylko dlatego, że zmienia państwo zamieszkania. W relacjach polsko-niemieckich podstawowe znaczenie mają obecnie unijne przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, w szczególności rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 oraz rozporządzenie wykonawcze nr 987/2009.

Koordynacja nie tworzy jednej wspólnej emerytury europejskiej. Każde państwo stosuje własne przepisy i zasadniczo wypłaca świadczenie za okresy ubezpieczenia przebyte w swoim systemie. Okresy z drugiego państwa mogą być jednak brane pod uwagę przy ustalaniu prawa do emerytury, jeżeli bez ich doliczenia dana osoba nie spełniałaby warunków stażowych.

W praktyce oznacza to, że po powrocie do Polski niemiecka instytucja nadal odpowiada za niemieckie okresy ubezpieczenia, a ZUS odpowiada za okresy polskie. Jeżeli emeryt pobiera już świadczenie, nie składa się zwykle nowego wniosku o całą emeryturę od początku, ale trzeba zgłosić zmianę miejsca zamieszkania i rachunku bankowego oraz ustalić, czy dotychczasowa decyzja nie była oparta na szczególnych zasadach.

Warto też pamiętać, że aktualne przepisy unijne przewidują ochronę wypłaty świadczeń pieniężnych w innym państwie członkowskim. Sam fakt, że emeryt mieszka w Polsce, a instytucja wypłacająca świadczenie znajduje się w Niemczech, nie powinien sam w sobie prowadzić do obniżenia, zawieszenia albo cofnięcia emerytury.

Kiedy niemiecka emerytura może zostać ponownie ustalona?

Najważniejsze pytanie brzmi: z jakich okresów została obliczona obecna niemiecka emerytura. Jeżeli świadczenie obejmuje wyłącznie okresy składkowe rzeczywiście przebyte w Niemczech, stały powrót do Polski zwykle nie powinien zmienić samej wysokości niemieckiej części. Zmieni się natomiast sposób kontaktu z instytucją, adres, rachunek i ewentualnie organizacja ubezpieczenia zdrowotnego.

Inaczej wygląda sytuacja osób, które wyjechały do Niemiec przed 31 grudnia 1990 r. i których niemieckie świadczenie zostało ustalone z zastosowaniem polsko-niemieckiej umowy o zaopatrzeniu emerytalnym i wypadkowym z 9 października 1975 r. Umowa ta opiera się na zasadzie włączenia okresów, czyli traktowania okresów ubezpieczenia z drugiego państwa tak, jakby zostały przebyte w państwie aktualnego miejsca zamieszkania. W takim modelu jedno państwo może wypłacać świadczenie obejmujące również okresy z drugiego państwa.

Jeżeli osoba objęta tym szczególnym reżimem wraca na stałe do Polski, instytucja niemiecka może sprawdzić, czy nadal istnieją warunki do wypłaty świadczenia obliczonego z uwzględnieniem polskich okresów. W praktyce może dojść do ponownego ustalenia świadczeń według prawa unijnego: niemiecka instytucja ustali część za okresy niemieckie, a ZUS oceni prawo do polskiej emerytury za okresy polskie. Nie należy więc zakładać, że dotychczasowa kwota brutto pozostanie identyczna.

Osobnej analizy wymagają świadczenia, w których pojawiają się okresy zaliczone na podstawie niemieckiej ustawy o rentach obcych, czyli Fremdrentengesetz (FRG), typowe m.in. dla niektórych przesiedleńców i wypędzonych. Przy takich okresach miejsce stałego pobytu oraz podstawa zaliczenia okresów mogą mieć wpływ na wypłatę lub wysokość świadczenia.

Czy można mieć miejsce zamieszkania w Polsce i otrzymywać emeryturę z Niemiec?

Tak, można mieszkać w Polsce i otrzymywać emeryturę z Niemiec, ale trzeba odróżnić zwykłą emeryturę za niemieckie okresy ubezpieczenia od świadczenia obliczonego na szczególnych zasadach historycznych. Deutsche Rentenversicherung wskazuje, że przy stałej przeprowadzce do państwa UE świadczenie w większości przypadków jest wypłacane w dotychczasowej wysokości, ale możliwe są odliczenia, gdy niemiecki tytuł emerytalny obejmuje zagraniczne okresy, np. związane z umową polsko-niemiecką z 1975 r.

Nie jest bezpieczne utrzymywanie fikcyjnego adresu w Niemczech, jeżeli rzeczywiste centrum życia przenosi się do Polski. Dla instytucji rentowej istotne są fakty: gdzie emeryt stale mieszka, gdzie ma ośrodek spraw życiowych, z jakiego systemu opieki zdrowotnej korzysta i gdzie ma adres do korespondencji. Zgłoszenie nieprawdziwych danych może prowadzić do żądania wyjaśnień, wstrzymania wypłaty do czasu wyjaśnienia sprawy albo obowiązku zwrotu nienależnie pobranych kwot.

W Polsce zameldowanie jest administracyjnym potwierdzeniem pobytu pod określonym adresem, ale nie zawsze przesądza samo w sobie o miejscu zamieszkania w sensie cywilnym, podatkowym lub ubezpieczeniowym. Jeżeli jednak emeryt faktycznie przenosi życie do Polski, powinien uporządkować zarówno meldunek, jak i dane zgłoszone w niemieckiej instytucji.

Transfer niemieckiej emerytury na konto w Polsce

Niemiecka emerytura może być przekazywana na rachunek bankowy wskazany przez emeryta. Przy przeprowadzce do Polski należy zawiadomić niemiecki Renten Service albo Deutsche Rentenversicherung o nowym adresie, rachunku i dacie zmiany miejsca zamieszkania. Najczęściej potrzebne będą dane rachunku w formacie IBAN oraz identyfikator banku BIC/SWIFT.

Najpraktyczniejszym rozwiązaniem bywa konto walutowe w euro. Jeżeli emeryt wskaże rachunek w euro, bank nie musi automatycznie zamieniać świadczenia na złote, a emeryt może sam zdecydować, kiedy i po jakim kursie wymieni środki. Przy koncie złotowym bank zazwyczaj przewalutuje przelew według własnego kursu albo zasad wynikających z umowy rachunku.

Dla spraw podatkowych przeliczenie waluty ma znaczenie tylko wtedy, gdy dane świadczenie podlega rozliczeniu w Polsce. W przypadku przychodów wyrażonych w walucie obcej polskie przepisy podatkowe co do zasady odwołują się do średniego kursu NBP z ostatniego dnia roboczego poprzedzającego dzień uzyskania przychodu. Nie należy jednak mylić kursu podatkowego z kursem, po którym bank faktycznie wymieni euro na złote.

Co z polską emeryturą za lata pracy w Polsce?

Jeżeli dana osoba pracowała zarówno w Polsce, jak i w Niemczech, trzeba ustalić, czy polskie okresy były już włączone do niemieckiej emerytury na podstawie umowy z 1975 r., czy też powinny być rozliczone przez ZUS jako odrębne polskie świadczenie. Przy standardowych zasadach unijnych każda instytucja płaci za swoje okresy, a okresy z drugiego państwa służą głównie do ustalenia prawa do świadczenia.

Jeżeli polskie okresy nie zostały jeszcze wykorzystane do wypłaty świadczenia, po powrocie do Polski warto skontaktować się z ZUS i ustalić, czy przysługuje polska emerytura albo czy konieczne jest przeliczenie dotychczasowego świadczenia. Pomocne będą dokumenty potwierdzające zatrudnienie w Polsce, decyzje emerytalne z Niemiec, przebieg ubezpieczenia oraz numer niemieckiego ubezpieczenia emerytalnego.

Szersze omówienie podobnych sytuacji znajdziesz także w materiale o tym, czy polska emerytura po pracy za granicą może być pobierana osobno. W sprawach wymagających kontaktu z polską instytucją pomocne mogą być również informacje dotyczące spraw z ZUS.

Podatek od niemieckiej emerytury po zamieszkaniu w Polsce

W przypadku niemieckiej emerytury z obowiązkowego systemu ubezpieczeń społecznych, czyli najczęściej z Deutsche Rentenversicherung, zastosowanie ma art. 18 ust. 2 polsko-niemieckiej umowy o unikaniu podwójnego opodatkowania. Zgodnie z tą zasadą płatności z obowiązkowego systemu ubezpieczeń socjalnych jednego państwa, otrzymywane przez osobę mieszkającą w drugim państwie, podlegają opodatkowaniu tylko w państwie źródła. Dla emerytury z niemieckiego systemu obowiązkowego oznacza to co do zasady opodatkowanie w Niemczech, a nie w Polsce.

Nie każda wypłata z Niemiec jest jednak emeryturą z obowiązkowego systemu. Renty prywatne, świadczenia zakładowe, dodatkowe programy emerytalne albo wypłaty kapitałowe mogą podlegać innym regułom. W razie wątpliwości trzeba sprawdzić dokumenty świadczenia oraz treść decyzji niemieckiej instytucji. W takich sprawach przydatna może być analiza zasad podwójnego opodatkowania.

Po przeprowadzce do Polski można stać się polskim rezydentem podatkowym, ale nie oznacza to automatycznie, że każda niemiecka emerytura będzie opodatkowana w Polsce. Rezydencja podatkowa i źródło świadczenia muszą być oceniane łącznie z umową międzynarodową.

Ubezpieczenie zdrowotne i formularz S1

Przy stałym pobycie w Polsce trzeba uporządkować również prawo do leczenia. Jeżeli emeryt pobiera emeryturę z Niemiec i nie pobiera polskiej emerytury ani nie ma innego polskiego tytułu do ubezpieczenia zdrowotnego, zwykle powinien wystąpić o dokument S1 w państwie, które odpowiada za jego ubezpieczenie, a następnie zarejestrować ten dokument w Polsce.

Jeżeli emeryt otrzymuje emerytury z kilku państw, w tym z Polski, a mieszka w Polsce, właściwe mogą być polskie zasady ubezpieczenia zdrowotnego. W praktyce warto przed przeprowadzką zapytać niemiecką kasę chorych, Deutsche Rentenversicherung oraz NFZ, jaki dokument będzie potrzebny i od kiedy zacznie działać prawo do leczenia w Polsce.

Jakie formalności załatwić przed wyjazdem z Niemiec?

Przed ostateczną przeprowadzką do Polski warto wykonać kilka kroków porządkujących sytuację emerytalną:

• uzyskać z Deutsche Rentenversicherung aktualną decyzję emerytalną i przebieg ubezpieczenia,
• sprawdzić, czy w świadczeniu uwzględniono polskie okresy pracy, umowę z 1975 r., FRG, status Spätaussiedler albo Vertriebenenausweis,
• poprosić niemiecką instytucję o informację, czy powrót do Polski zmieni wysokość świadczenia,
• zgłosić nowy adres zamieszkania i korespondencji oraz nowy rachunek bankowy,
• ustalić, czy trzeba składać coroczne poświadczenie życia,
• skontaktować się z ZUS w sprawie ewentualnej polskiej emerytury za polskie okresy ubezpieczenia,
• wyjaśnić zasady opodatkowania i ubezpieczenia zdrowotnego, w tym potrzebę formularza S1.

Jeżeli po powrocie do Polski emeryt chce nadal pracować, prowadzić działalność albo osiągać dochody z innych źródeł, trzeba dodatkowo ocenić wpływ tych dochodów na polskie świadczenia i obowiązki wobec ZUS. Zobacz również omówienie dotyczące wpływu dochodów z pracy za granicą na prawo do polskiej emerytury.

FAQ

Źródła

• Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego
• Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 987/2009 dotyczące wykonywania rozporządzenia nr 883/2004
• Umowa między PRL a RFN o zaopatrzeniu emerytalnym i wypadkowym z 9 października 1975 r.
• Deutsche Rentenversicherung – Polsko-niemiecka umowa o zabezpieczeniu społecznym z 9 października 1975 r.
• Deutsche Rentenversicherung – Rente im Ausland
• Umowa między RP a RFN w sprawie unikania podwójnego opodatkowania z 14 maja 2003 r.
• Your Europe – ubezpieczenie zdrowotne emeryta mieszkającego w innym państwie UE i formularz S1