Odszkodowanie za zarażenie wirusem HPV

Świadome zarażenie wirusem HPV a odpowiedzialność prawna

Zarażenie wirusem HPV, w tym HPV wysokiego ryzyka, może prowadzić do poważnych skutków zdrowotnych i psychicznych. Z punktu widzenia prawa nie wystarczy jednak samo przekonanie, że do zakażenia doszło od konkretnej osoby. Trzeba wykazać co najmniej kilka elementów: kontakt mogący spowodować zakażenie, rozpoznanie infekcji, realny związek czasowy i medyczny oraz to, że druga osoba wiedziała o swoim zakażeniu albo o chorobie i mimo to nie uprzedziła o ryzyku.

W praktyce sprawy dotyczące HPV są dowodowo trudne. Wirus może przez dłuższy czas nie dawać objawów, a u wielu osób zakażenie przebiega bezobjawowo. Dlatego sama informacja, że partner lub partnerka kiedyś się leczyli, nie przesądza jeszcze o odpowiedzialności. Może być jednak ważnym punktem wyjścia do zabezpieczenia dowodów.

Jeżeli sprawa dotyczy także innej infekcji przenoszonej drogą płciową, pomocny może być również materiał omawiający zarażenie chorobą weneryczną i możliwe roszczenia pokrzywdzonego.

Art. 161 Kodeksu karnego po zmianach

W aktualnym stanie prawnym najważniejsze znaczenie ma art. 161 § 1 K.k. Zgodnie z tym przepisem odpowiedzialności karnej podlega ten, kto wiedząc, że jest zarażony wirusem HIV lub dotknięty chorobą weneryczną albo zakaźną, ciężką chorobą nieuleczalną lub realnie zagrażającą życiu, naraża bezpośrednio inną osobę na zarażenie tym wirusem albo taką chorobą. Sankcja wynosi obecnie od 3 miesięcy do 5 lat pozbawienia wolności.

To ważna zmiana względem starszych omówień prawnych. Dawny art. 161 § 2 K.k., który osobno odnosił się do chorób wenerycznych i zakaźnych, został uchylony. Obecnie te sytuacje mieszczą się w art. 161 § 1 K.k. Jeżeli sprawca naraża na zarażenie wiele osób, może odpowiadać surowiej na podstawie art. 161 § 3 K.k., za co grozi kara od roku do 10 lat pozbawienia wolności.

Ściganie czynu z art. 161 § 1 K.k. następuje na wniosek pokrzywdzonego. W praktyce oznacza to, że w zawiadomieniu o podejrzeniu popełnienia przestępstwa warto wyraźnie napisać, że pokrzywdzony wnosi o ściganie sprawcy. Po złożeniu takiego wniosku postępowanie co do zasady toczy się z urzędu.

Czy samo zakażenie HPV wystarczy do skazania?

Nie. Dla odpowiedzialności karnej trzeba udowodnić, że druga osoba wiedziała o swoim stanie zdrowia i mimo tej wiedzy bezpośrednio naraziła pokrzywdzonego na zakażenie. Nie chodzi więc wyłącznie o to, że po kontakcie intymnym rozpoznano HPV. Znaczenie mają wiadomości, rozmowy, dokumentacja leczenia, zeznania świadków, wcześniejsze diagnozy i cała chronologia relacji.

W sprawie karnej istotna będzie także opinia biegłego. Biegły może ocenić, czy opisany mechanizm zakażenia jest medycznie prawdopodobny, czy rozpoznane skutki odpowiadają twierdzeniom pokrzywdzonego oraz czy dokumentacja medyczna potwierdza rozstrój zdrowia. Nie zawsze będzie możliwe ustalenie źródła zakażenia z pełną pewnością, co trzeba brać pod uwagę przed rozpoczęciem sporu.

Odszkodowanie i zadośćuczynienie za zarażenie HPV

Niezależnie od postępowania karnego pokrzywdzony może rozważyć roszczenia cywilne. Podstawą odpowiedzialności może być art. 415 Kodeksu cywilnego, czyli ogólna zasada odpowiedzialności za czyn niedozwolony. Jeżeli zakażenie doprowadziło do uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia, znaczenie mają także art. 444 i 445 Kodeksu cywilnego.

Odszkodowanie może obejmować przede wszystkim koszty badań, leczenia, zabiegów, konsultacji lekarskich, dojazdów, leków, terapii psychologicznej, utracone zarobki oraz inne wydatki pozostające w normalnym związku przyczynowym ze szkodą. Zadośćuczynienie dotyczy natomiast krzywdy niemajątkowej, czyli bólu, cierpienia, stresu, poczucia zagrożenia, wstydu, ograniczeń w życiu intymnym i obniżenia jakości życia.

W procesie cywilnym działa zasada z art. 6 Kodeksu cywilnego: ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która wywodzi z tego faktu skutki prawne. To poszkodowany powinien więc wykazać szkodę, krzywdę, winę drugiej osoby oraz związek przyczynowy.

Wniosek o naprawienie szkody w sprawie karnej

Jeżeli dojdzie do skazania sprawcy, pokrzywdzony może domagać się kompensacji w postępowaniu karnym. Zgodnie z art. 46 § 1 K.k. sąd może orzec, a na wniosek pokrzywdzonego lub innej osoby uprawnionej orzeka, stosując przepisy prawa cywilnego, obowiązek naprawienia w całości albo w części szkody wyrządzonej przestępstwem lub zadośćuczynienia za doznaną krzywdę. Przepisów prawa cywilnego o możliwości zasądzenia renty w tym trybie się nie stosuje.

Wniosek o naprawienie szkody lub zadośćuczynienie warto złożyć możliwie wcześnie, najpóźniej do zamknięcia przewodu sądowego na rozprawie głównej. Należy w nim wskazać kwotę, opisać szkodę i krzywdę oraz dołączyć dowody, na przykład rachunki, wyniki badań, dokumentację leczenia, potwierdzenia niezdolności do pracy i opis skutków psychicznych.

Jeżeli postępowanie karne nie zakończy się skazaniem albo roszczenia nie zostaną w pełni rozpoznane, nadal można rozważyć drogę cywilną. Trzeba jednak ocenić przedawnienie i realne możliwości dowodowe.

Jakie dowody zabezpieczyć?

W tego typu sprawach warto zebrać i uporządkować dowody zanim zostaną utracone. Przydatne mogą być:

• dokumentacja medyczna, wyniki badań, opisy zabiegów i zalecenia lekarskie,
• rachunki za leczenie, badania, dojazdy, leki i konsultacje,
• wiadomości SMS, e-maile, komunikatory i inne zapisy rozmów dotyczące choroby, badań lub zatajenia informacji,
• zeznania osób, które wiedziały o wcześniejszym leczeniu sprawcy lub o rozmowach między stronami,
• chronologia relacji, kontaktów intymnych, pierwszych objawów i diagnozy,
• dokumenty potwierdzające utratę dochodów lub ograniczenia w pracy.

Nie należy samodzielnie zdobywać cudzej dokumentacji medycznej w sposób bezprawny. Jeżeli sprawa trafi do organów ścigania albo sądu, dokumentacja może zostać zabezpieczona w przewidzianym prawem trybie.

Przedawnienie roszczeń

Roszczenia cywilne z czynu niedozwolonego co do zasady przedawniają się z upływem 3 lat od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się albo przy zachowaniu należytej staranności mógł dowiedzieć się o szkodzie i osobie obowiązanej do jej naprawienia. Nie może to być jednak, co do zasady, później niż 10 lat od zdarzenia wywołującego szkodę.

Jeżeli szkoda wynikła ze zbrodni lub występku, termin może wynosić 20 lat od dnia popełnienia przestępstwa. Przy szkodzie na osobie przedawnienie nie może skończyć się wcześniej niż z upływem 3 lat od dnia, w którym poszkodowany dowiedział się o szkodzie i osobie zobowiązanej do jej naprawienia. W praktyce termin trzeba oceniać indywidualnie, zwłaszcza gdy objawy lub diagnoza pojawiły się długo po kontakcie.

FAQ

Czy za zarażenie HPV można dostać odszkodowanie?

Tak, ale trzeba wykazać szkodę, winę drugiej osoby i związek przyczynowy. Sam fakt rozpoznania HPV nie przesądza jeszcze, kto odpowiada za zakażenie.

Czy świadome narażenie na HPV jest przestępstwem?

Może nim być, jeżeli spełnione są przesłanki z art. 161 § 1 K.k., zwłaszcza wiedza sprawcy o zakażeniu lub chorobie oraz bezpośrednie narażenie innej osoby na zakażenie.

Czy trzeba składać prywatny akt oskarżenia?

Nie jest to typowa sprawa prywatnoskargowa. Czyn z art. 161 § 1 K.k. jest ścigany na wniosek pokrzywdzonego, dlatego należy złożyć zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia przestępstwa oraz wniosek o ściganie.

Co można odzyskać w ramach odszkodowania?

Można żądać zwrotu uzasadnionych kosztów leczenia, badań, dojazdów, leków, terapii, utraconych zarobków i innych wydatków wynikających ze szkody. Osobno można domagać się zadośćuczynienia za krzywdę.

Czy potrzebna będzie opinia biegłego?

W większości spraw tak. Opinia biegłego pomaga ocenić rozstrój zdrowia, prawdopodobny mechanizm zakażenia i związek między zachowaniem sprawcy a skutkami zdrowotnymi.

Czy można żądać dokumentacji medycznej byłego partnera?

Nie należy pozyskiwać jej samodzielnie bez podstawy prawnej. W postępowaniu karnym lub cywilnym sąd albo organ prowadzący sprawę może zdecydować o dopuszczeniu odpowiednich dowodów zgodnie z procedurą.

Podsumowanie

Odszkodowanie za zarażenie wirusem HPV jest możliwe, ale wymaga solidnego przygotowania dowodowego. Najważniejsze jest wykazanie, że konkretna osoba wiedziała o swoim zakażeniu lub chorobie, nie uprzedziła o ryzyku i przez swoje zachowanie doprowadziła do szkody albo bezpośrednio naraziła na zakażenie. W postępowaniu karnym podstawą jest obecnie art. 161 § 1 K.k., a nie uchylony art. 161 § 2 K.k. W sprawie cywilnej znaczenie mają przede wszystkim przepisy o czynach niedozwolonych, szkodzie na osobie i zadośćuczynieniu.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny - Dz.U. 1997 nr 88 poz. 553, w tym art. 46 i art. 161.
2. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93, w tym art. 6, art. 415, art. 444, art. 445 i art. 442¹.
3. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego - Dz.U. 1997 nr 89 poz. 555, w tym przepisy dotyczące wniosku o ściganie i wniosku o naprawienie szkody.