Niebieska Karta a praca nauczyciela w szkole

Czym jest procedura Niebieskie Karty?

Procedura Niebieskie Karty jest procedurą interwencyjną stosowaną w razie podejrzenia przemocy domowej. Zgodnie z art. 9d ust. 1 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu przemocy domowej podejmowanie interwencji w środowisku odbywa się na podstawie procedury Niebieskie Karty i nie wymaga zgody osoby doznającej przemocy domowej ani osoby stosującej przemoc domową.

Art. 9d ust. 2 ustawy o przeciwdziałaniu przemocy domowej wskazuje, że procedura obejmuje ogół czynności podejmowanych przez przedstawicieli uprawnionych służb i instytucji w związku z uzasadnionym podejrzeniem przemocy domowej. Natomiast art. 9d ust. 4 tej ustawy stanowi, że wszczęcie procedury następuje przez wypełnienie formularza Niebieska Karta.

Oznacza to, że Niebieska Karta nie jest orzeczeniem sądu, nie jest karą i nie przesądza o tym, że dana osoba popełniła przestępstwo. Jest sygnałem dla właściwych służb, że sytuacja w rodzinie wymaga sprawdzenia i podjęcia działań ochronnych.

Czy nauczyciel z Niebieską Kartą może dalej pracować w szkole?

Co do zasady tak. Sam fakt założenia Niebieskiej Karty nauczycielowi nie powoduje automatycznego wygaśnięcia stosunku pracy, zwolnienia z pracy ani zakazu wykonywania zawodu nauczyciela. Ustawa z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela nie przewiduje takiej automatycznej sankcji.

Trzeba jednak odróżnić samo wszczęcie procedury od czynów, które mogły być przyczyną jej założenia. Jeżeli ustalone zachowanie nauczyciela narusza obowiązki zawodowe, godzi w godność zawodu albo prowadzi do odpowiedzialności karnej, sytuacja może mieć wpływ na zatrudnienie.

Art. 9 ust. 1 pkt 2 Karty Nauczyciela wymaga, aby stanowisko nauczyciela zajmowała osoba, która przestrzega podstawowych zasad moralnych. Przepis ten ma znaczenie przy ocenie, czy dana osoba może wykonywać zawód nauczyciela, ale nie oznacza, że każde zgłoszenie rodzinne automatycznie pozbawia pracy.

Kiedy Niebieska Karta może mieć znaczenie dla pracy nauczyciela?

Niebieska Karta może pośrednio wpłynąć na sytuację zawodową nauczyciela wtedy, gdy ujawnione okoliczności wskazują na poważne naruszenie prawa lub obowiązków nauczycielskich. Podstawą reakcji szkoły nie jest wtedy sama karta, lecz konkretne zachowanie i jego skutki prawne.

Wygaśnięcie stosunku pracy nauczyciela a skazanie

Najpoważniejsze konsekwencje dla nauczyciela wynikają nie z procedury Niebieskie Karty, lecz z prawomocnego skazania albo orzeczenia dyscyplinarnego. Art. 26 ust. 1 pkt 3 Karty Nauczyciela przewiduje wygaśnięcie stosunku pracy nauczyciela w razie prawomocnego skazania za przestępstwo popełnione umyślnie lub umyślne przestępstwo skarbowe.

Jeżeli sprawa dotyczy przemocy domowej, w praktyce może pojawić się np. kwalifikacja z art. 207 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny, czyli znęcanie się fizyczne lub psychiczne nad osobą najbliższą albo inną osobą wskazaną w tym przepisie. Dopiero prawomocne skazanie za takie przestępstwo umyślne może wywołać skutek przewidziany w art. 26 ust. 1 pkt 3 Karty Nauczyciela.

Art. 26 ust. 1 pkt 1 Karty Nauczyciela przewiduje także wygaśnięcie stosunku pracy w razie prawomocnego ukarania w postępowaniu dyscyplinarnym karą zwolnienia z pracy, zwolnienia z pracy z zakazem przyjmowania do pracy w zawodzie nauczycielskim przez 3 lata albo karą wydalenia z zawodu nauczycielskiego.

Odpowiedzialność dyscyplinarna nauczyciela

Zgodnie z art. 75 ust. 1 Karty Nauczyciela nauczyciele podlegają odpowiedzialności dyscyplinarnej za uchybienia godności zawodu nauczyciela lub obowiązkom, o których mowa w art. 6 Karty Nauczyciela. Jeżeli zachowanie nauczyciela w życiu prywatnym jest na tyle poważne, że podważa zaufanie do wykonywania zawodu, może stać się przedmiotem sprawy dyscyplinarnej.

Kary dyscyplinarne określa art. 76 ust. 1 Karty Nauczyciela. Są to: nagana z ostrzeżeniem, zwolnienie z pracy, zwolnienie z pracy z zakazem przyjmowania do pracy w zawodzie nauczycielskim przez 3 lata oraz wydalenie z zawodu nauczycielskiego.

Nie każde zgłoszenie przemocy domowej uzasadnia jednak postępowanie dyscyplinarne. Znaczenie mają dowody, charakter zachowania, jego związek z zawodem, wpływ na zaufanie do nauczyciela oraz to, czy sprawa dotyczy także dziecka lub ucznia.

Niebieska Karta a zatrudnienie nowego nauczyciela

Przy zatrudnianiu nauczyciela dyrektor szkoły musi sprawdzić warunki wymagane przez Kartę Nauczyciela. Art. 10 ust. 8 Karty Nauczyciela zakazuje nawiązania stosunku pracy z nauczycielem, który nie spełnia warunków określonych w art. 10 ust. 5 pkt 2-5 tej ustawy. Chodzi m.in. o pełną zdolność do czynności prawnych i korzystanie z praw publicznych, brak toczącego się postępowania karnego w sprawie o przestępstwo umyślne ścigane z oskarżenia publicznego lub postępowania dyscyplinarnego, brak skazania za przestępstwo umyślne albo umyślne przestępstwo skarbowe oraz posiadanie wymaganych kwalifikacji.

Na podstawie art. 10 ust. 8a Karty Nauczyciela przed nawiązaniem stosunku pracy nauczyciel przedstawia dyrektorowi szkoły informację z Krajowego Rejestru Karnego. Sama Niebieska Karta nie jest wpisem w KRK, więc nie pojawia się w zaświadczeniu o niekaralności.

Dodatkowo, gdy praca wiąże się z wychowaniem, edukacją, wypoczynkiem, leczeniem, świadczeniem porad psychologicznych, rozwojem duchowym, uprawianiem sportu lub realizacją innych zainteresowań przez małoletnich albo z opieką nad nimi, zastosowanie ma art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 13 maja 2016 r. o przeciwdziałaniu zagrożeniom przestępczością na tle seksualnym i ochronie małoletnich. Przepis ten nakazuje pracodawcy uzyskać informacje z Rejestru Sprawców Przestępstw na Tle Seksualnym przed dopuszczeniem osoby do takiej działalności.

Czy szkoła automatycznie dowie się o Niebieskiej Karcie?

Przepisy o procedurze Niebieskie Karty nie przewidują ogólnej zasady automatycznego informowania pracodawcy osoby podejrzewanej o stosowanie przemocy domowej. W praktyce szkoła może dowiedzieć się o sprawie w inny sposób, np. od samego nauczyciela, z dokumentów procesowych, od organów prowadzących postępowanie albo wtedy, gdy sprawa dotyczy dziecka z tej samej szkoły i wymaga działań ochronnych.

Jeżeli szkoła uzyska informacje o zdarzeniach mogących naruszać obowiązki nauczyciela, dyrektor powinien ocenić je ostrożnie. Samo podejrzenie nie jest równoznaczne z winą, ale poważne i udokumentowane zachowania mogą uzasadniać zawiadomienie właściwego rzecznika dyscyplinarnego albo inne działania organizacyjne zgodne z prawem.

Co powinien zrobić nauczyciel, któremu założono Niebieską Kartę?

• Ustalić, czy chodzi wyłącznie o procedurę Niebieskie Karty, czy także o postępowanie karne albo zarzuty.
• Zachować dokumenty, wezwania, notatki i korespondencję z policją, zespołem interdyscyplinarnym lub prokuratorem.
• Nie lekceważyć spotkań i wezwań w ramach procedury, ponieważ jej celem jest ocena sytuacji domowej i bezpieczeństwa osób bliskich.
• Jeżeli szkoła podejmuje działania, poprosić o wskazanie podstawy prawnej i zakresu zarzutów.
• W razie postępowania karnego lub dyscyplinarnego skonsultować strategię obrony, ponieważ wynik tych spraw może mieć realne znaczenie dla zatrudnienia.

FAQ

Czy Niebieska Karta oznacza, że nauczyciel jest sprawcą przemocy?

Nie. Niebieska Karta oznacza wszczęcie procedury w związku z podejrzeniem przemocy domowej. Nie jest wyrokiem, decyzją o winie ani karą. Wynika to z charakteru procedury opisanej w art. 9d ust. 1, 2 i 4 ustawy o przeciwdziałaniu przemocy domowej.

Czy dyrektor może zwolnić nauczyciela tylko dlatego, że ma Niebieską Kartę?

Samo założenie Niebieskiej Karty nie jest samodzielną podstawą zwolnienia nauczyciela. Dyrektor musiałby oprzeć działania na konkretnych podstawach prawnych, np. prawomocnym skazaniu, orzeczeniu dyscyplinarnym albo innych udowodnionych okolicznościach mających znaczenie dla pracy nauczyciela.

Czy Niebieska Karta widnieje w Krajowym Rejestrze Karnym?

Nie. Niebieska Karta nie jest skazaniem i nie jest wpisem w Krajowym Rejestrze Karnym. Informacja z KRK, o której mowa w art. 10 ust. 8a Karty Nauczyciela, dotyczy karalności, a nie samego objęcia procedurą Niebieskie Karty.

Czy postępowanie karne w sprawie przemocy domowej blokuje zatrudnienie w szkole?

Może mieć znaczenie, zwłaszcza przy nowym zatrudnieniu. Art. 10 ust. 5 pkt 3 i art. 10 ust. 8 Karty Nauczyciela odnoszą się do braku toczącego się postępowania karnego w sprawie o przestępstwo umyślne ścigane z oskarżenia publicznego. Należy jednak odróżnić samo zgłoszenie lub procedurę Niebieskie Karty od formalnego postępowania karnego przeciwko konkretnej osobie.

Czy przemoc domowa może być uchybieniem godności zawodu nauczyciela?

Tak, jeżeli konkretne zachowanie zostanie wykazane i jest na tyle poważne, że narusza godność zawodu nauczyciela lub obowiązki z art. 6 Karty Nauczyciela. Odpowiedzialność dyscyplinarna wynika z art. 75 ust. 1 Karty Nauczyciela, a katalog kar z art. 76 ust. 1 tej ustawy.

Źródła

• Art. 9, art. 10, art. 26, art. 75 i art. 76 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela.
• Art. 9d ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu przemocy domowej.
• Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 6 września 2023 r. w sprawie procedury Niebieskie Karty oraz wzorów formularzy Niebieska Karta.
• Art. 207 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny.
• Art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 13 maja 2016 r. o przeciwdziałaniu zagrożeniom przestępczością na tle seksualnym i ochronie małoletnich.