Mąż grozi samobójstwem w razie rozwodu – co zrobić?

Czy groźba samobójstwa męża uniemożliwia rozwód?

Nie. Groźba samobójstwa wypowiadana przez małżonka nie jest wprost wymieniona w art. 56 § 2 ani art. 56 § 3 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy jako przeszkoda do rozwodu. Sąd bada przede wszystkim, czy między małżonkami nastąpił zupełny i trwały rozkład pożycia, o którym mowa w art. 56 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Zupełny rozkład pożycia oznacza co do zasady ustanie więzi uczuciowej, fizycznej i gospodarczej. Trwałość rozkładu oznacza, że według okoliczności sprawy nie ma realnych widoków na powrót małżonków do wspólnego pożycia. Jeżeli od lat występuje nadużywanie alkoholu, agresja, opuszczanie domu, brak udziału w kosztach utrzymania i faktyczne oddalenie małżonków od siebie, są to okoliczności, które mogą przemawiać za trwałym i zupełnym rozkładem pożycia.

Jeżeli mąż nie zgadza się na rozwód, nie oznacza to automatycznie przegranej sprawy. Zgoda drugiego małżonka nie jest warunkiem rozwodu, chyba że rozwodu żąda małżonek wyłącznie winny rozkładu pożycia, a drugi małżonek odmawia zgody w sposób, który nie jest sprzeczny z zasadami współżycia społecznego. Wynika to z art. 56 § 3 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Więcej o takim sporze przeczytasz w materiale: rozwód mimo braku zgody.

Co zrobić, gdy mąż grozi samobójstwem?

Jeżeli groźba samobójstwa może być realna, należy potraktować ją poważnie z punktu widzenia bezpieczeństwa, ale nie jako argument zmuszający do pozostawania w małżeństwie. W sytuacji bezpośredniego zagrożenia życia lub zdrowia należy zadzwonić pod numer alarmowy 112 albo wezwać pogotowie ratunkowe pod 999. Można także powiadomić Policję, zwłaszcza gdy groźby pojawiają się razem z agresją, alkoholem, awanturami lub przemocą.

W praktyce warto zapisywać daty i przebieg takich zdarzeń, zachowywać SMS-y, wiadomości z komunikatorów, nagrania wykonane zgodnie z prawem oraz dane świadków. Nie chodzi o karanie osoby w kryzysie psychicznym, lecz o ochronę Pani bezpieczeństwa i wykazanie przed sądem, jak wygląda rzeczywista sytuacja w małżeństwie.

Jeżeli mąż grozi nie tylko sobie, ale także Pani, dzieciom lub innym osobom, może wchodzić w grę odpowiedzialność za groźbę karalną z art. 190 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny. Jeżeli zachowania mają charakter powtarzalnego znęcania psychicznego lub fizycznego, podstawą odpowiedzialności może być art. 207 § 1 Kodeksu karnego.

Alkohol, agresja i przemoc jako przyczyny rozwodu z winy męża

Zgodnie z art. 57 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, orzekając rozwód, sąd orzeka także, czy i który z małżonków ponosi winę rozkładu pożycia. Na zgodne żądanie małżonków sąd zaniecha orzekania o winie, co wynika z art. 57 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Nadużywanie alkoholu, agresja, przemoc psychiczna, przemoc fizyczna, poniżanie małżonka, niełożenie na rodzinę, porzucanie domu na kilka dni czy uporczywe uchylanie się od obowiązków małżeńskich mogą być oceniane przez sąd jako zawinione przyczyny rozkładu pożycia. W sprawach, w których alkoholizm łączy się z przemocą, szczególnie ważne są interwencje Policji, dokumentacja medyczna, zeznania świadków oraz procedura Niebieskie Karty. Podobny problem omawiamy szerzej w tekście: rozwód z winy alkoholika.

Jeżeli mąż jest współwłaścicielem domu lub mieszkania, sama przemoc i alkoholizm nie powodują automatycznej utraty własności. Mogą jednak uzasadniać środki ochronne i mieć znaczenie przy sposobie korzystania ze wspólnego mieszkania. O problemach dotyczących nieruchomości w podobnym kontekście przeczytasz tutaj: alkoholik współwłaściciel.

Przemoc domowa: Policja, Niebieska Karta i nakaz opuszczenia mieszkania

Jeżeli dochodzi do przemocy domowej, warto wzywać Policję przy każdym poważnym zdarzeniu. Na podstawie art. 15aa ust. 1 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji funkcjonariusz może wydać wobec osoby stosującej przemoc domową nakaz natychmiastowego opuszczenia wspólnie zajmowanego mieszkania i jego bezpośredniego otoczenia oraz zakaz zbliżania się do mieszkania i jego bezpośredniego otoczenia, jeżeli stwarza ona zagrożenie dla życia lub zdrowia osoby dotkniętej przemocą.

Procedura Niebieskie Karty jest prowadzona na podstawie ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu przemocy domowej oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 6 września 2023 r. w sprawie procedury Niebieskie Karty oraz wzorów formularzy Niebieska Karta. Dokumenty z tej procedury mogą być ważnym dowodem w sprawie rozwodowej, zwłaszcza gdy żąda Pani rozwodu z winy męża.

Kiedy sąd może odmówić rozwodu?

Nawet przy zupełnym i trwałym rozkładzie pożycia sąd nie orzeknie rozwodu, jeżeli zachodzi jedna z negatywnych przesłanek z art. 56 § 2 lub art. 56 § 3 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

W opisanej sytuacji, jeżeli dzieci są pełnoletnie, sąd nie będzie rozstrzygał o władzy rodzicielskiej, kontaktach ani alimentach na małoletnie dzieci w wyroku rozwodowym. Obowiązek alimentacyjny wobec pełnoletniego dziecka, jeżeli dziecko nie jest jeszcze w stanie samodzielnie się utrzymać, wynika z art. 133 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, ale zwykle wymaga odrębnego żądania albo odrębnej sprawy.

Jak przygotować pozew o rozwód?

Pozew o rozwód powinien spełniać wymogi pisma procesowego z art. 126 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego oraz wymogi pozwu z art. 187 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego. Trzeba wskazać sąd, strony, żądanie rozwodu, żądanie orzeczenia winy albo zaniechania orzekania o winie, uzasadnienie oraz dowody.

W sprawie takiej jak opisana warto rozważyć żądanie orzeczenia rozwodu z winy męża. W pozwie należy opisać konkretne zdarzenia: od kiedy mąż nadużywa alkoholu, na czym polega agresja, czy były interwencje Policji, czy były obrażenia, kto widział awantury, czy mąż nie łożył na rodzinę i czy opuszczał dom. Praktyczne omówienie konstruowania żądań znajdziesz w materiale: pozew z winy.

Do pozwu warto dołączyć odpis aktu małżeństwa, dowód uiszczenia opłaty sądowej, dokumenty dotyczące przemocy lub leczenia, wydruki wiadomości, notatki z interwencji Policji, dokumentację procedury Niebieskie Karty, dokumentację medyczną oraz wskazać świadków. Dzieci stron mogą być świadkami, jeżeli nie zachodzi zakaz z art. 430 Kodeksu postępowania cywilnego. Przepis ten wyłącza przesłuchanie małoletnich, którzy nie ukończyli 13 lat, oraz zstępnych stron, którzy nie ukończyli 17 lat. Pełnoletnie dzieci mogą więc zeznawać.

Właściwy sąd, opłata i przebieg sprawy

Sprawy o rozwód należą do właściwości sądu okręgowego na podstawie art. 17 pkt 1 Kodeksu postępowania cywilnego. Właściwość miejscową określa art. 41 Kodeksu postępowania cywilnego: pozew wnosi się do sądu, w którego okręgu małżonkowie mieli ostatnie wspólne miejsce zamieszkania, jeżeli choć jedno z nich nadal w tym okręgu ma miejsce zamieszkania lub zwykłego pobytu. Jeżeli tej podstawy nie ma, właściwy jest sąd miejsca zamieszkania pozwanego, a gdy i tej podstawy nie ma – sąd miejsca zamieszkania powoda.

Opłata stała od pozwu o rozwód wynosi 600 zł, co wynika z art. 26 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych. Jeżeli sąd orzeknie rozwód bez orzekania o winie na zgodny wniosek stron, po uprawomocnieniu się wyroku zwracana jest połowa opłaty od pozwu, co wynika z art. 79 ust. 1 pkt 3 lit. b tej ustawy.

Rozprawy rozwodowe odbywają się co do zasady przy drzwiach zamkniętych, zgodnie z art. 427 Kodeksu postępowania cywilnego. Sąd może skierować strony do mediacji, jeżeli istnieją widoki na utrzymanie małżeństwa, co przewiduje art. 436 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego. Jeżeli jednak z okoliczności wynika wieloletni rozpad pożycia, przemoc i brak realnych szans na odbudowanie relacji, należy jasno wykazywać, że mediacja małżeńska nie jest rozwiązaniem bezpiecznym ani celowym.

Na podstawie art. 428 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego rozprawa odbywa się mimo niestawiennictwa jednej ze stron. Jeżeli jednak powód bez usprawiedliwienia nie stawi się na pierwsze posiedzenie wyznaczone na rozprawę, postępowanie ulega zawieszeniu. Zgodnie z art. 428 § 2 Kodeksu postępowania cywilnego podjęcie postępowania może nastąpić na wniosek powoda nie wcześniej niż po upływie 3 miesięcy od zawieszenia, a brak takiego wniosku w ciągu roku skutkuje umorzeniem postępowania.

Co może znaleźć się w wyroku rozwodowym?

W wyroku rozwodowym sąd rozstrzyga przede wszystkim o rozwiązaniu małżeństwa i winie, chyba że małżonkowie zgodnie wnoszą o zaniechanie orzekania o winie. Jeżeli małżonkowie mają wspólne małoletnie dzieci, sąd orzeka także o władzy rodzicielskiej, kontaktach i alimentach na dzieci na podstawie art. 58 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Na podstawie art. 58 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego sąd może orzec o sposobie korzystania ze wspólnie zajmowanego mieszkania przez czas wspólnego zamieszkiwania rozwiedzionych małżonków. W wyjątkowych sytuacjach, gdy jeden z małżonków swoim rażąco nagannym postępowaniem uniemożliwia wspólne zamieszkiwanie, sąd może nakazać jego eksmisję na żądanie drugiego małżonka.

Zgodnie z art. 58 § 3 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego sąd może w wyroku rozwodowym dokonać podziału majątku wspólnego, jeżeli przeprowadzenie tego podziału nie spowoduje nadmiernej zwłoki w postępowaniu. W praktyce przy sporze o składniki majątku, nakłady, kredyty albo wartość nieruchomości sąd rozwodowy często pozostawia podział majątku do odrębnej sprawy.

Alimenty między małżonkami po rozwodzie

Jeżeli sąd orzeknie rozwód bez wyłącznej winy jednego małżonka, alimentów od byłego małżonka można żądać w razie niedostatku na podstawie art. 60 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Niedostatek oznacza brak możliwości zaspokojenia usprawiedliwionych potrzeb własnymi siłami.

Jeżeli natomiast jeden małżonek zostanie uznany za wyłącznie winnego rozkładu pożycia, a rozwód pociąga za sobą istotne pogorszenie sytuacji materialnej małżonka niewinnego, alimentów można żądać na podstawie art. 60 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Wtedy nie trzeba wykazywać niedostatku, lecz istotne pogorszenie sytuacji materialnej po rozwodzie.

FAQ

Czy sąd odmówi rozwodu, bo mąż grozi samobójstwem?

Nie automatycznie. Sąd oceni, czy są spełnione przesłanki z art. 56 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego oraz czy nie zachodzą przeszkody z art. 56 § 2 lub § 3 tej ustawy. Sama groźba samobójcza nie jest ustawową przeszkodą do rozwodu.

Czy muszę zostać z mężem, jeśli boję się, że coś sobie zrobi?

Nie ma przepisu, który nakazywałby pozostawanie w małżeństwie z powodu takich gróźb. Przy realnym zagrożeniu należy wezwać pomoc medyczną albo Policję. Odpowiedzialność za życie i leczenie osoby w kryzysie nie oznacza obowiązku rezygnacji z rozwodu.

Czy alkoholizm męża wystarczy do rozwodu z jego winy?

Alkoholizm sam w sobie wymaga wykazania skutków dla małżeństwa. Jeżeli towarzyszą mu awantury, przemoc, poniżanie, niełożenie na rodzinę lub opuszczanie domu, może stanowić ważny element żądania rozwodu z winy męża na podstawie art. 57 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Czy pełnoletnie dzieci mogą zeznawać w sprawie rozwodowej?

Tak. Zakaz z art. 430 Kodeksu postępowania cywilnego dotyczy małoletnich, którzy nie ukończyli 13 lat, oraz zstępnych stron, którzy nie ukończyli 17 lat. Pełnoletnie dzieci mogą być świadkami, jeżeli mają wiedzę o sytuacji w domu.

Czy można złożyć pozew, gdy pracuję za granicą?

Tak, ale trzeba prawidłowo wskazać sąd właściwy według art. 41 Kodeksu postępowania cywilnego i zapewnić odbiór korespondencji. Jeżeli mieszka Pani czasowo za granicą, warto rozważyć pełnomocnika w Polsce, aby nie przegapić terminów sądowych.

Kiedy wyrok rozwodowy staje się prawomocny?

Wyrok staje się prawomocny, jeżeli żadna ze stron nie wniesie skutecznie apelacji. Zgodnie z art. 369 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego apelację wnosi się w terminie 2 tygodni od doręczenia stronie wyroku z uzasadnieniem. Jeżeli termin sporządzenia uzasadnienia został przedłużony, zastosowanie może mieć art. 369 § 1¹ Kodeksu postępowania cywilnego, przewidujący termin 3 tygodni od doręczenia wyroku z uzasadnieniem.

Źródła

• art. 56, art. 57, art. 58, art. 60, art. 133 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy
• art. 17 pkt 1, art. 41, art. 126, art. 187, art. 367, art. 369, art. 427, art. 428, art. 430, art. 436 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego
• art. 26 ust. 1 pkt 1 oraz art. 79 ust. 1 pkt 3 lit. b ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych
• art. 190 § 1 oraz art. 207 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny
• art. 15aa ust. 1 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji
• ustawa z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu przemocy domowej
• rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 6 września 2023 r. w sprawie procedury Niebieskie Karty oraz wzorów formularzy Niebieska Karta
• wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10 maja 2000 r., sygn. akt III CKN 1032/99