Kredyt dla koleżanki i brak spłaty rat

Kto odpowiada za kredyt wobec banku?

Jeżeli kredyt został zaciągnięty na Pani nazwisko, to wobec banku kredytobiorcą jest Pani. Dla banku zasadnicze znaczenie ma treść podpisanej umowy kredytu, a nie późniejsze ustalenia z koleżanką, że to ona będzie przekazywała środki na raty. Bank może więc żądać spłaty od Pani, naliczać odsetki i koszty przewidziane w umowie, wypowiedzieć umowę w razie zaległości, a następnie dochodzić należności na drodze sądowej.

Komornik nie zajmuje majątku od razu po samym braku spłaty. Egzekucja jest możliwa dopiero po uzyskaniu przez wierzyciela tytułu wykonawczego, np. prawomocnego nakazu zapłaty albo wyroku zaopatrzonego w klauzulę wykonalności. Jeżeli jednak do tego dojdzie, egzekucja będzie prowadzona przeciwko kredytobiorcy wskazanemu w tytule, czyli przeciwko Pani. W takim wariancie praktycznie ważna jest także obrona przed windykacją, zwłaszcza gdy pojawiają się pisma firm windykacyjnych, telefony albo informacje o możliwej egzekucji.

Nie należy opierać strategii na dawnych przepisach o bankowym tytule egzekucyjnym. Obecnie bank co do zasady dochodzi roszczeń na zasadach ogólnych, czyli przez postępowanie sądowe i dopiero potem egzekucję.

Czy koleżanka może przejąć dług w banku?

Przejęcie długu jest możliwe, ale nie następuje jednostronnie i nie wystarczy samo porozumienie między Panią a koleżanką. Zgodnie z art. 519 Kodeksu cywilnego osoba trzecia może wstąpić w miejsce dłużnika, a dotychczasowy dłużnik może zostać zwolniony z długu. W przypadku kredytu konieczna będzie jednak zgoda banku. Bez tej zgody Pani nadal pozostaje dłużnikiem wobec banku.

Umowa o przejęcie długu oraz zgoda wierzyciela powinny być zawarte na piśmie pod rygorem nieważności. W praktyce bank sprawdzi zdolność kredytową osoby, która miałaby przejąć zobowiązanie, i może odmówić zgody. Dlatego przejęcie długu jest rozwiązaniem możliwym formalnie, ale zależnym od decyzji banku i sytuacji finansowej koleżanki.

Jeżeli bank zgodziłby się na przejęcie długu, wówczas Pani mogłaby zostać zwolniona z odpowiedzialności wobec banku. Jeżeli bank się nie zgodzi, pozostaje dochodzenie pieniędzy bezpośrednio od koleżanki.

Jak odzyskać pieniądze od koleżanki bez pisemnej umowy?

Brak klasycznej umowy na papierze nie oznacza, że sprawa jest przegrana. Jeżeli przekazała Pani koleżance pieniądze z kredytu albo spłaca Pani kredyt, który miał być przez nią finansowany, można rozważać roszczenie o zwrot pieniędzy wynikające z umowy pożyczki, porozumienia o zwrocie świadczenia albo bezpodstawnego wzbogacenia. Kluczowe będzie wykazanie, że pieniądze nie były darowizną, lecz miały zostać zwrócone.

Przy pożyczce przekraczającej 1000 zł Kodeks cywilny wymaga formy dokumentowej dla celów dowodowych. Nie oznacza to nieważności ustaleń, lecz wpływa na sposób ich wykazywania. SMS-y, wiadomości e-mail, potwierdzenia przelewów, historia rachunku, potwierdzenie spłaty jednej raty przez koleżankę, nagrania rozmów zgodne z prawem oraz zeznania świadków mogą mieć znaczenie dowodowe. Szczególnie wartościowe są wiadomości, w których koleżanka prosi o pieniądze, potwierdza dług, obiecuje spłatę albo tłumaczy opóźnienie.

Przed pozwem warto wysłać do koleżanki wezwanie do zapłaty. W wezwaniu należy wskazać kwotę, podstawę roszczenia, termin zapłaty, numer rachunku oraz zapowiedź skierowania sprawy do sądu. Jeżeli termin zwrotu nie był jasno ustalony, przy pożyczce bez oznaczonego terminu zwrotu dłużnik powinien zwrócić pożyczkę w ciągu sześciu tygodni po wypowiedzeniu przez dającego pożyczkę.

Jaką drogę wybrać: pozew cywilny czy zawiadomienie o przestępstwie?

W wielu takich sprawach warto działać dwutorowo. Droga cywilna służy przede wszystkim uzyskaniu tytułu przeciwko koleżance i późniejszej egzekucji z jej majątku. Droga karna ma sens wtedy, gdy są podstawy do twierdzenia, że koleżanka już w chwili proszenia o pieniądze wprowadzała Panią w błąd i nie zamierzała realnie spłacać zobowiązania.

Oszustwo z art. 286 Kodeksu karnego

Nie każdy brak zwrotu pożyczki jest oszustwem. Sam fakt, że koleżanka przestała spłacać raty, może być niewystarczający dla odpowiedzialności karnej. Oszustwo wymaga wykazania, że sprawca w celu osiągnięcia korzyści majątkowej doprowadził inną osobę do niekorzystnego rozporządzenia mieniem przez wprowadzenie w błąd, wyzyskanie błędu albo niezdolności do należytego pojmowania działania.

W praktyce trzeba więc pokazać nie tylko stratę, ale także mechanizm wprowadzenia w błąd. Znaczenie mogą mieć wcześniejsze kłamstwa co do pracy, dochodów, zdolności spłaty, ukryte długi, obietnice spłaty składane tylko po to, aby uzyskać pieniądze, szybkie zerwanie kontaktu po otrzymaniu środków, prośby o zaciągnięcie kredytu na Pani nazwisko oraz brak jakichkolwiek realnych spłat.

Jeżeli koleżanka miała wcześniej wyrok z warunkowym zawieszeniem wykonania kary, może to mieć znaczenie w postępowaniu wykonawczym, ale nie działa automatycznie. O ewentualnym zarządzeniu wykonania zawieszonej kary decyduje sąd według przesłanek z Kodeksu karnego i Kodeksu karnego wykonawczego. Nie należy więc traktować tego jako gwarancji odzyskania pieniędzy, lecz jako okoliczność, którą można wskazać organom ścigania.

Jak przygotować dowody?

Przed podjęciem działań warto zebrać i uporządkować dokumenty. Należy zachować umowę kredytu z bankiem, harmonogram spłat, potwierdzenie wypłaty środków, potwierdzenia przelewów do koleżanki, dowody spłaconych przez nią rat, SMS-y, wiadomości z komunikatorów, e-maile i notatki z rozmów. Jeżeli kontakt odbywał się telefonicznie, warto sporządzić chronologię: kiedy poprosiła o pieniądze, co obiecała, kiedy otrzymała środki, kiedy miała spłacać raty i od kiedy unika kontaktu.

W pozwie trzeba będzie wykazać nie tylko fakt przekazania pieniędzy, ale również obowiązek ich zwrotu. Jeżeli część pieniędzy została już przez koleżankę spłacona, jest to często bardzo ważny argument, bo może potwierdzać, że sama traktowała sprawę jako dług, a nie darowiznę.

Terminy i przedawnienie

Roszczenia majątkowe przedawniają się. Dla roszczenia osoby prywatnej o zwrot pożyczonych pieniędzy podstawowy termin przedawnienia wynosi obecnie 6 lat, a koniec terminu przypada co do zasady na ostatni dzień roku kalendarzowego. Roszczenia o świadczenia okresowe, w tym odsetki, przedawniają się zasadniczo z upływem 3 lat. Termin może jednak zależeć od rodzaju roszczenia, daty wymagalności i treści ustaleń między stronami.

Z praktycznego punktu widzenia nie warto zwlekać. Im szybciej zostanie wysłane wezwanie do zapłaty i zabezpieczone dowody, tym mniejsze ryzyko utraty kontaktu z dłużniczką, wyjazdu za granicę albo wyzbycia się majątku.

FAQ

Źródła

• Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny, w szczególności art. 65, art. 74, art. 77³, art. 118, art. 481, art. 519-525, art. 720 i art. 723 - ISAP.
• Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny, w szczególności art. 46 i art. 286 - ISAP.
• Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego, w szczególności przepisy o postępowaniu o zapłatę i zabezpieczeniu roszczeń - ISAP.
• Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Prawo bankowe - ISAP.
• Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10 marca 2004 r., II KK 381/03 - dotyczący szerokiego rozumienia świadczenia majątkowego przy oszustwie.