Dieta radnego a opłata za DPS – czy wlicza się do dochodu?

Czy dieta radnego wlicza się do dochodu przy opłacie za DPS?

Tak. Dieta radnego gminy, powiatu albo województwa co do zasady wlicza się do dochodu osoby zobowiązanej do ponoszenia opłaty za pobyt członka rodziny w domu pomocy społecznej. Podstawą jest art. 8 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, zgodnie z którym za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, po pomniejszeniach wskazanych w tym przepisie.

Kluczowe znaczenie ma art. 8 ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. Przepis ten zawiera katalog przychodów, których nie wlicza się do dochodu. Nie ma w nim diety radnego. Oznacza to, że organ pomocy społecznej nie ma podstaw, aby pominąć dietę tylko dlatego, że jest ona dietą, zwrotem kosztów albo świadczeniem związanym z pełnieniem mandatu.

Dieta radnego gminy wynika z art. 25 ust. 4 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym. W przypadku radnego powiatu podstawą jest art. 21 ust. 4 ustawy z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie powiatowym, a w przypadku radnego sejmiku województwa art. 24 ust. 3 ustawy z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie województwa. Te przepisy określają prawo do diety, ale nie wyłączają jej z dochodu na potrzeby ustawy o pomocy społecznej.

Kto płaci za pobyt w domu pomocy społecznej?

Zasady odpłatności za pobyt w DPS określa art. 60 ust. 1 oraz art. 61 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. Pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca. Opłatę wnoszą kolejno:

• mieszkaniec domu, nie więcej niż 70% swojego dochodu, zgodnie z art. 61 ust. 2 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej,
• małżonek, zstępni przed wstępnymi, jeżeli spełnione są warunki dochodowe z art. 61 ust. 2 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej,
• gmina, z której osoba została skierowana do DPS, w zakresie różnicy między średnim kosztem utrzymania a opłatami mieszkańca i osób zobowiązanych, zgodnie z art. 61 ust. 2 pkt 3 ustawy o pomocy społecznej.

Wysokość opłaty osób z rodziny ustala się najczęściej w umowie zawieranej z kierownikiem ośrodka pomocy społecznej na podstawie art. 103 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. Jeżeli jednak sprawa kończy się decyzją administracyjną, można ją zaskarżyć na zasadach określonych w Kodeksie postępowania administracyjnego.

Próg 300% kryterium dochodowego

Małżonek, zstępni przed wstępnymi nie płacą automatycznie za DPS. Zgodnie z art. 61 ust. 2 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej osoba samotnie gospodarująca może być zobowiązana do opłaty, jeżeli jej dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej. Po wniesieniu opłaty musi jej pozostać co najmniej 300% tego kryterium.

W przypadku osoby w rodzinie stosuje się art. 61 ust. 2 pkt 2 lit. b ustawy o pomocy społecznej. Opłata może być ustalona, jeżeli dochód na osobę w rodzinie jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, przy czym po wniesieniu opłaty musi pozostać co najmniej 300% tego kryterium na osobę w rodzinie. Gdy osoba zobowiązana pozostaje w małżeństwie, warto dodatkowo sprawdzić czy dochód małżonka wpływa na opłatę za DPS.

Od 1 stycznia 2025 r. kryteria dochodowe wynikające z rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 12 lipca 2024 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej wynoszą 1010 zł dla osoby samotnie gospodarującej oraz 823 zł na osobę w rodzinie. Oznacza to odpowiednio progi 300% w wysokości 3030 zł oraz 2469 zł.

Jak OPS liczy dochód i dlaczego zwolnienie podatkowe nie rozstrzyga sprawy?

Dochód w sprawach z pomocy społecznej ustala się według art. 8 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. Od sumy miesięcznych przychodów odejmuje się wyłącznie: miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych, składki na ubezpieczenie zdrowotne i społeczne oraz kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Jeżeli od diety radnego nie pobrano podatku ani składek, co często wynika z jej podatkowego zwolnienia, w praktyce nie ma czego odliczyć.

Art. 21 ust. 1 pkt 17 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych zwalnia od podatku diety oraz kwoty stanowiące zwrot kosztów otrzymywane przez osoby wykonujące czynności związane z pełnieniem obowiązków społecznych i obywatelskich do wysokości 3000 zł miesięcznie. Jest to jednak przepis podatkowy. Nie zmienia on zasad ustalania dochodu z art. 8 ust. 3 i 4 ustawy o pomocy społecznej.

Jeżeli dieta została wypłacona jako zwykłe miesięczne świadczenie, OPS bierze pod uwagę miesiąc poprzedzający złożenie wniosku albo miesiąc złożenia wniosku w przypadku utraty dochodu. Jeżeli wypłata ma charakter nietypowy, zaległy albo jednorazowy, organ powinien ocenić ją z uwzględnieniem art. 8 ust. 11 i 12 ustawy o pomocy społecznej. W takiej sytuacji znaczenie mają dokumenty potwierdzające okres, za jaki świadczenie zostało wypłacone.

Czy można ubiegać się o zwolnienie z opłaty za DPS?

Tak. Sam fakt doliczenia diety radnego nie zamyka drogi do zwolnienia z opłaty. Art. 64 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej przewiduje możliwość częściowego albo całkowitego zwolnienia z opłaty, w szczególności gdy zachodzą uzasadnione okoliczności życiowe, zdrowotne, rodzinne lub majątkowe. Organ powinien ocenić indywidualną sytuację osoby zobowiązanej.

Znaczenie mogą mieć między innymi: długotrwała choroba, niepełnosprawność, konieczność ponoszenia wysokich kosztów leczenia, utrzymywanie innych osób, bezrobocie, zdarzenia losowe albo szczególnie trudne relacje rodzinne. W określonych przypadkach zastosowanie może mieć także art. 64a ustawy o pomocy społecznej, który przewiduje zwolnienie z opłaty w sytuacjach związanych z rażąco nagannym postępowaniem rodzica wobec osoby zobowiązanej, jeżeli spełnione są ustawowe warunki i przedstawiono wymagane dokumenty.

Wniosek o zwolnienie warto poprzeć dowodami: rachunkami za leczenie, dokumentacją medyczną, zaświadczeniami o dochodach, informacją o kosztach utrzymania, orzeczeniem o niepełnosprawności oraz dokumentami potwierdzającymi sytuację rodzinną.

Odwołanie od decyzji w sprawie opłaty za DPS

Jeżeli organ wydał decyzję ustalającą opłatę, należy sprawdzić, czy prawidłowo ustalił dochód, skład rodziny, kolejność osób zobowiązanych oraz próg 300% kryterium dochodowego. Od decyzji organu pierwszej instancji przysługuje odwołanie do samorządowego kolegium odwoławczego na podstawie art. 127 § 1 i § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego.

Termin na wniesienie odwołania wynosi 14 dni od dnia doręczenia decyzji, zgodnie z art. 129 § 1 i § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego. Odwołanie składa się za pośrednictwem organu, który wydał decyzję. W odwołaniu warto wskazać konkretne błędy w wyliczeniu dochodu oraz dołączyć dokumenty, których organ nie uwzględnił.

FAQ

Czy dieta radnego jest dochodem w pomocy społecznej?

Tak. Zgodnie z art. 8 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej dochodem są miesięczne przychody bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, po ustawowych pomniejszeniach. Dieta radnego nie została wyłączona w art. 8 ust. 4 tej ustawy.

Czy zwolnienie diety radnego z PIT oznacza, że OPS nie może jej doliczyć?

Nie. Zwolnienie podatkowe z art. 21 ust. 1 pkt 17 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych dotyczy podatku. Nie jest to wyłączenie z dochodu na potrzeby ustawy o pomocy społecznej. W praktyce warto również ustalić, czy IKE wpływa na dochód w MOPS i funduszu alimentacyjnym.

Czy OPS może żądać opłaty od każdego dziecka mieszkańca DPS?

OPS powinien stosować kolejność i warunki z art. 61 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej. Zstępni mogą być obciążeni opłatą tylko przy przekroczeniu 300% właściwego kryterium dochodowego i z zachowaniem kwoty, która musi pozostać po wniesieniu opłaty.

Czy można nie zgodzić się z wyliczeniem OPS?

Tak. Jeżeli została wydana decyzja, można wnieść odwołanie do samorządowego kolegium odwoławczego w terminie 14 dni od doręczenia decyzji. Podstawą są art. 127 § 1 i § 2 oraz art. 129 § 1 i § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego.

Czy można złożyć wniosek o zwolnienie z opłaty mimo wysokiego dochodu?

Tak. Art. 64 ustawy o pomocy społecznej pozwala ubiegać się o częściowe albo całkowite zwolnienie z opłaty, jeżeli przemawiają za tym szczególne okoliczności. Trzeba je udokumentować, na przykład kosztami leczenia, niepełnosprawnością albo trudną sytuacją rodzinną.

Podsumowanie

Dieta radnego jest doliczana do dochodu przy ustalaniu opłaty za pobyt członka rodziny w DPS, ponieważ ustawa o pomocy społecznej nie przewiduje dla niej wyłączenia. Nie decyduje tu podatkowe zwolnienie diety, lecz definicja dochodu z art. 8 ust. 3 i katalog wyłączeń z art. 8 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej. W praktyce warto jednak sprawdzić całe wyliczenie OPS, ponieważ znaczenie mają progi 300% kryterium dochodowego, skład rodziny, okres uzyskania dochodu oraz możliwość zwolnienia z opłaty.

Źródła

1. Art. 8 ust. 3, art. 8 ust. 4, art. 60 ust. 1, art. 61 ust. 1 i 2, art. 64, art. 64a oraz art. 103 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej – Dz.U. 2004 nr 64 poz. 593.
2. Art. 21 ust. 1 pkt 17 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych – Dz.U. 1991 nr 80 poz. 350.
3. Art. 25 ust. 4 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym – Dz.U. 1990 nr 16 poz. 95.
4. Art. 21 ust. 4 ustawy z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie powiatowym – Dz.U. 1998 nr 91 poz. 578.
5. Art. 24 ust. 3 ustawy z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie województwa – Dz.U. 1998 nr 91 poz. 576.
6. Art. 127 § 1 i § 2 oraz art. 129 § 1 i § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego – Dz.U. 1960 nr 30 poz. 168.
7. Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 12 lipca 2024 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej – Dz.U. 2024 poz. 1044.