Obciążenie pracownika za zniszczony towar

Stan prawny aktualny na 9 lipca 2026 r. Odpowiedzialność pracownika za zniszczony towar zależy przede wszystkim od tego, czy szkoda powstała z winy nieumyślnej, umyślnie, czy dotyczyła mienia prawidłowo powierzonego z obowiązkiem zwrotu albo wyliczenia się.

Odpowiedzialność materialna pracownika za zniszczony towar

Podstawową regulację zawiera art. 114 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy. Zgodnie z tym przepisem pracownik, który wskutek niewykonania albo nienależytego wykonania obowiązków pracowniczych ze swojej winy wyrządził pracodawcy szkodę, ponosi odpowiedzialność materialną według zasad określonych w Kodeksie pracy.

Oznacza to, że samo stłuczenie lub uszkodzenie towaru nie wystarcza jeszcze do obciążenia pracownika. Pracodawca musi wykazać wszystkie przesłanki odpowiedzialności, czyli: naruszenie obowiązków pracowniczych, winę pracownika, szkodę oraz normalny związek przyczynowy. Wynika to z art. 114, art. 115 i art. 116 Kodeksu pracy.

W praktyce przy rozładunku materiałów szklanych trzeba ustalić między innymi, czy pracownik działał zgodnie z instrukcjami, czy sprzęt był sprawny, czy ładunek był prawidłowo zabezpieczony, czy zapewniono odpowiednią liczbę osób do rozładunku oraz czy pracodawca dochował obowiązków z zakresu organizacji pracy i BHP.

Kiedy pracownik odpowiada tylko do trzymiesięcznego wynagrodzenia?

Jeżeli szkoda została wyrządzona nieumyślnie, zastosowanie ma art. 119 Kodeksu pracy. Przepis ten stanowi, że odszkodowanie ustala się w wysokości wyrządzonej szkody, jednak nie może ono przewyższać kwoty trzymiesięcznego wynagrodzenia przysługującego pracownikowi w dniu wyrządzenia szkody.

Jednocześnie art. 115 Kodeksu pracy ogranicza odpowiedzialność pracownika do rzeczywistej straty pracodawcy i tylko do normalnych następstw działania lub zaniechania pracownika. Pracodawca nie może więc przy nieumyślnej szkodzie żądać utraconych korzyści ani dowolnie ustalonej kwoty ryczałtowej.

Jeżeli w rozładunku uczestniczyło kilka osób, znaczenie ma art. 118 Kodeksu pracy. Zgodnie z tym przepisem każdy pracownik odpowiada za część szkody stosownie do przyczynienia się do niej i stopnia winy. Jeżeli nie da się ustalić tych okoliczności, pracownicy odpowiadają w częściach równych.

Inaczej może wyglądać sytuacja, gdy podpisano umowę o mieniu powierzonym albo umowę o wspólna odpowiedzialność materialną. Wtedy trzeba odrębnie ocenić, czy mienie zostało prawidłowo powierzone i czy pracownik miał realną możliwość sprawowania nad nim pieczy. Zasady odpowiedzialności za mienie powierzone wynikają z art. 124–127 Kodeksu pracy.

Maksymalna wysokość straty pracodawcy

Rzeczywista strata to faktyczne zmniejszenie majątku pracodawcy. Przy zniszczeniu towaru będzie to zwykle wartość towaru, koszt naprawy, koszt utylizacji albo inny realny wydatek, ale tylko w zakresie pozostającym w normalnym związku przyczynowym ze zdarzeniem. Podstawą jest art. 115 Kodeksu pracy.

Jeżeli pracownik uszkodził towar nieumyślnie, pracodawca nie może żądać więcej niż wynosi rzeczywista szkoda i jednocześnie nie więcej niż limit z art. 119 Kodeksu pracy. Jeżeli szkoda w towarze została częściowo pokryta przez ubezpieczyciela, odszkodowanie od pracownika powinno uwzględniać tylko niepokrytą część rzeczywistej straty, na przykład udział własny albo franszyzę, jeżeli rzeczywiście obciąża pracodawcę.

Czy pracodawca może obciążyć pracownika mimo wypłaty z ubezpieczenia?

Pracodawca nie powinien uzyskać podwójnego naprawienia tej samej szkody. Jeżeli ubezpieczyciel wypłacił odszkodowanie w wysokości odpowiadającej całej szkodzie, rzeczywista strata pracodawcy zostaje w tym zakresie pokryta. Wtedy żądanie od pracownika dodatkowej zapłaty za ten sam uszkodzony towar byłoby co do zasady nieuzasadnione w świetle art. 115 Kodeksu pracy.

Trzeba jednak sprawdzić szczegóły rozliczenia z ubezpieczycielem. Jeżeli ubezpieczenie pokryło tylko część szkody, pracodawca może próbować dochodzić od pracownika wyłącznie tej części, która nadal stanowi rzeczywistą stratę, z zachowaniem limitów z art. 119 Kodeksu pracy. Przykładem może być udział własny, franszyza redukcyjna albo koszt nieobjęty polisą.

Warto też pamiętać o art. 828 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny. Po wypłacie odszkodowania roszczenie ubezpieczającego przeciwko osobie odpowiedzialnej za szkodę może przejść na ubezpieczyciela do wysokości wypłaconego odszkodowania, chyba że umowa ubezpieczenia stanowi inaczej. Jeżeli ubezpieczyciel kieruje roszczenie do pracownika, pracownik nadal może powoływać się na ograniczenia odpowiedzialności wynikające z Kodeksu pracy, o ile sprawa dotyczy szkody wyrządzonej pracodawcy w ramach stosunku pracy.

Czy pracodawca może potrącić pieniądze z pensji?

Odszkodowanie za uszkodzony towar nie należy do potrąceń, które pracodawca może jednostronnie potrącić z wynagrodzenia na podstawie art. 87 § 1 Kodeksu pracy. Przepis ten pozwala bez zgody pracownika potrącać tylko określone należności, między innymi sumy egzekwowane na podstawie tytułów wykonawczych, zaliczki pieniężne udzielone pracownikowi oraz kary pieniężne przewidziane w art. 108 Kodeksu pracy.

Jeżeli chodzi o odszkodowanie za zniszczony towar, konieczna jest pisemna zgoda pracownika zgodnie z art. 91 § 1 Kodeksu pracy. Zgoda powinna dotyczyć konkretnej należności i konkretnej kwoty. W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się, że zgoda blankietowa, udzielona z góry na nieznaną jeszcze kwotę, nie chroni prawidłowo wynagrodzenia pracownika; znaczenie ma tu wyrok Sądu Najwyższego z 1 października 1998 r., sygn. I PKN 366/98.

Nawet przy dobrowolnej pisemnej zgodzie trzeba zachować kwoty wolne od potrąceń z art. 91 § 2 Kodeksu pracy. Przy należnościach na rzecz pracodawcy wolna od potrąceń jest kwota minimalnego wynagrodzenia za pracę po odliczeniach ustawowych, a przy innych należnościach 80% tej kwoty.

Bezpodstawne obniżenie wynagrodzenia albo dokonanie bezpodstawnych potrąceń może stanowić wykroczenie przeciwko prawom pracownika z art. 282 § 1 pkt 1 Kodeksu pracy, zagrożone grzywną od 1000 zł do 30 000 zł.

Czy pracodawca może nałożyć karę za zniszczenie towaru?

W języku potocznym pracodawcy często mówią o karze za zniszczony towar, ale Kodeks pracy rozróżnia odpowiedzialność materialną od kar porządkowych. Kary porządkowe reguluje art. 108 Kodeksu pracy. Pracodawca może zastosować karę upomnienia albo nagany za nieprzestrzeganie ustalonej organizacji i porządku pracy, przepisów BHP, przepisów przeciwpożarowych, sposobu potwierdzania przybycia i obecności w pracy oraz usprawiedliwiania nieobecności.

Kara pieniężna z art. 108 § 2 Kodeksu pracy może być zastosowana tylko w przypadkach wskazanych w tym przepisie, między innymi za nieprzestrzeganie przepisów BHP lub przeciwpożarowych, opuszczenie pracy bez usprawiedliwienia, stawienie się do pracy w stanie nietrzeźwości albo spożywanie alkoholu w czasie pracy. Samo powstanie szkody w towarze nie oznacza automatycznie prawa do kary pieniężnej.

Jeżeli kara porządkowa została nałożona, pracownik może wnieść sprzeciw w terminie 7 dni od zawiadomienia o ukaraniu. Wynika to z art. 112 § 1 Kodeksu pracy. Pracodawca ma 14 dni na odrzucenie sprzeciwu; brak odrzucenia w tym terminie oznacza uwzględnienie sprzeciwu. Po odrzuceniu sprzeciwu pracownik może w ciągu 14 dni wystąpić do sądu pracy o uchylenie kary, zgodnie z art. 112 § 2 Kodeksu pracy.

Co zrobić, gdy pracodawca żąda zapłaty za zniszczony towar?

Najbezpieczniej działać pisemnie. Pracownik może poprosić pracodawcę o wskazanie podstawy prawnej obciążenia, opis zdarzenia, wyliczenie szkody, dokumenty dotyczące wypłaty odszkodowania z ubezpieczenia oraz wyjaśnienie, czy żądana kwota uwzględnia wypłatę z polisy.

Jeżeli pracodawca potrącił pieniądze z wynagrodzenia bez pisemnej zgody, pracownik może zażądać zwrotu potrąconej kwoty. Może też złożyć skargę do Państwowej Inspekcji Pracy. Zgodnie z art. 21 ustawy z dnia 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy postępowanie kontrolne ma na celu ustalenie stanu faktycznego w zakresie przestrzegania prawa pracy i udokumentowanie dokonanych ustaleń. Uprawnienia inspektora pracy, w tym możliwość kierowania wystąpień i nakazów w przypadkach przewidzianych ustawą, wynikają w szczególności z art. 11 tej ustawy.

Gdy spór dotyczy zwrotu potrąconego wynagrodzenia albo ustalenia odpowiedzialności za szkodę, właściwą drogą może być sąd pracy. W takiej sprawie znaczenie mają dokumenty z przebiegu zdarzenia, protokoły szkody, instrukcje stanowiskowe, ewidencja szkoleń BHP, dokumentacja ubezpieczeniowa oraz korespondencja z pracodawcą.

Podsumowanie

W opisanej sytuacji pracodawca nie może po prostu przerzucić na pracownika pełnej wartości rozbitego towaru. Musi wykazać przesłanki odpowiedzialności z art. 114–116 Kodeksu pracy. Przy winie nieumyślnej obowiązuje limit z art. 119 Kodeksu pracy, a przy wypłacie odszkodowania z ubezpieczenia trzeba ustalić, czy po stronie pracodawcy w ogóle pozostała rzeczywista strata.

Pracownik nie powinien podpisywać zgody na potrącenie, jeżeli nie zna dokładnej kwoty, podstawy obciążenia i rozliczenia ubezpieczenia. Bez pisemnej zgody potrącenie odszkodowania z pensji jest co do zasady niedopuszczalne, a pracownik może domagać się zwrotu potrąconych kwot.

FAQ

Czy pracodawca może od razu potrącić wartość zniszczonego towaru z pensji?

Co do zasady nie. Odszkodowanie za zniszczony towar wymaga pisemnej zgody pracownika na potrącenie, zgodnie z art. 91 § 1 Kodeksu pracy, albo prawomocnego tytułu pozwalającego na egzekucję. Jednostronne potrącenie może naruszać art. 87 i art. 282 § 1 pkt 1 Kodeksu pracy.

Czy limit trzymiesięcznego wynagrodzenia zawsze obowiązuje?

Nie zawsze. Limit z art. 119 Kodeksu pracy dotyczy szkody wyrządzonej nieumyślnie na zasadach ogólnych. Nie stosuje się go przy szkodzie umyślnej, o której mowa w art. 122 Kodeksu pracy, oraz może nie mieć zastosowania przy prawidłowo powierzonym mieniu objętym art. 124–127 Kodeksu pracy.

Czy ubezpieczenie towaru zwalnia pracownika z odpowiedzialności?

Nie zawsze, ale ogranicza roszczenia pracodawcy do rzeczywistej, niepokrytej straty. Jeżeli ubezpieczyciel wypłacił pełne odszkodowanie, pracodawca nie powinien dochodzić od pracownika tej samej kwoty drugi raz. Jeżeli część szkody pozostała niepokryta, trzeba ocenić ją według art. 115 i art. 119 Kodeksu pracy.

Co zrobić, gdy pracodawca każe podpisać zgodę na potrącenie?

Przed podpisaniem warto zażądać pisemnego wyliczenia szkody, dokumentów z ubezpieczenia i wskazania podstawy prawnej. Zgoda powinna dotyczyć konkretnej kwoty. Jeżeli pracownik ma wątpliwości, może odmówić podpisu do czasu wyjaśnienia sprawy.

Czy można zgłosić sprawę do Państwowej Inspekcji Pracy?

Tak. Jeżeli pracodawca bezpodstawnie potrąca pieniądze z wynagrodzenia albo stosuje nieprawidłowe kary, pracownik może złożyć skargę do PIP. Kontrola odbywa się na podstawie ustawy z dnia 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy, w szczególności art. 21 tej ustawy.

Źródła

• art. 87, art. 91, art. 108, art. 112, art. 114–119, art. 122, art. 124–127 oraz art. 282 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy,
• art. 828 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny,
• art. 11 i art. 21 ustawy z dnia 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy,
• wyrok Sądu Najwyższego z 1 października 1998 r., sygn. I PKN 366/98.