Grożenie samobójstwem – co zrobić i czy grozi odpowiedzialność?

Grożenie samobójstwem po odmowie relacji

W opisanej sytuacji problem polega na tym, że druga osoba próbuje wymusić utrzymywanie kontaktu albo relacji, posługując się zapowiedzią targnięcia się na życie. Taka sytuacja jest bardzo obciążająca emocjonalnie, ale z punktu widzenia prawa karnego trzeba rozróżnić dwie rzeczy: czy ktoś realnie doprowadza drugą osobę do samobójstwa oraz czy jedynie odmawia relacji, do której nie ma obowiązku.

Nie ma przepisu, który nakazywałby utrzymywanie znajomości, związku albo korespondencji tylko dlatego, że druga osoba grozi sobie krzywdą. Nie ponosi się odpowiedzialności karnej za samo to, że ktoś źle reaguje na odmowę, rozstanie albo informację, że relacja ma charakter wyłącznie koleżeński.

Inaczej należy oceniać sytuację, w której ktoś zachęca do samobójstwa, wzmacnia taki zamiar, udziela instrukcji, dostarcza środków albo w inny sposób realnie pomaga w dokonaniu zamachu na własne życie. Tego rodzaju zachowania mogą wchodzić w zakres art. 151 Kodeksu karnego.

Namawianie i pomoc w popełnieniu samobójstwa

Zgodnie z art. 151 Kodeksu karnego: kto namową lub przez udzielenie pomocy doprowadza człowieka do targnięcia się na własne życie, podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5.

Kluczowe są tu trzy elementy. Po pierwsze, musi wystąpić namowa albo pomoc. Po drugie, zachowanie sprawcy musi doprowadzić drugą osobę do targnięcia się na własne życie. Po trzecie, musi istnieć związek między zachowaniem sprawcy a aktem samobójczym lub próbą samobójczą.

Odmowa związku, przerwanie znajomości, zablokowanie kontaktu, poinformowanie, że jest się w innej relacji, albo brak dalszej korespondencji co do zasady nie spełniają tych przesłanek. Takie zachowania są korzystaniem z własnej wolności osobistej, a nie namową do samobójstwa.

Ryzykowne byłoby natomiast pisanie do drugiej osoby wiadomości typu: zrób to, nikt nie będzie za Tobą tęsknił, podpowiadanie sposobu działania, wysyłanie materiałów ułatwiających samobójstwo albo celowe wzmacnianie decyzji osoby będącej w kryzysie. Tego rodzaju zachowania mogą już wymagać indywidualnej analizy prawnej.

Co zrobić, gdy ktoś grozi samobójstwem?

Najbezpieczniej przyjąć zasadę: nie ignorować realnego zagrożenia, ale też nie brać na siebie roli terapeuty, ratownika ani osoby odpowiedzialnej za decyzje drugiego człowieka. W praktyce można podjąć następujące działania:

• jeżeli osoba podaje miejsce pobytu, ma zamiar zrobić sobie krzywdę albo pisze, że zaraz to zrobi, zadzwoń pod numer 112 i przekaż treść wiadomości oraz dane tej osoby,
• jeżeli znasz rodzinę albo bliskich tej osoby, poinformuj ich o zagrożeniu, zwłaszcza gdy mogą szybko zareagować,
• nie obiecuj, że będziesz utrzymywać kontakt tylko po to, aby zapobiec groźbom,
• odpowiadaj krótko i rzeczowo, np. że traktujesz zapowiedź poważnie i wzywasz pomoc,
• zachowaj wiadomości, zrzuty ekranu, numery telefonów, daty połączeń i ewentualne nagrania, jeżeli są legalnie uzyskane,
• jeżeli kontakt staje się natarczywy, rozważ zgłoszenie sprawy Policji i złożenie wniosku o ściganie, gdy zachowanie spełnia znamiona przestępstwa wnioskowego.

W sytuacjach kryzysowych lepiej wezwać służby raz za dużo niż raz za mało. Dla Pani lub Pana ma to również znaczenie dowodowe: pokazuje, że groźb nie zlekceważono, ale zareagowano w sposób adekwatny.

Czy brak reakcji może rodzić odpowiedzialność?

W typowej sytuacji, gdy dorosła osoba manipuluje emocjonalnie i grozi samobójstwem po odmowie relacji, osoba odmawiająca nie odpowiada za cudzą decyzję. Nie ma ogólnego obowiązku pozostawania w relacji, prowadzenia rozmów albo spełniania żądań drugiej strony.

Trzeba jednak pamiętać o art. 162 Kodeksu karnego dotyczącym nieudzielenia pomocy osobie znajdującej się w położeniu grożącym bezpośrednim niebezpieczeństwem utraty życia albo ciężkiego uszczerbku na zdrowiu. Przepis ten nie oznacza obowiązku samodzielnego ratowania osoby w kryzysie psychicznym ani obowiązku kontynuowania znajomości. W praktyce, jeżeli zagrożenie jest bezpośrednie, najwłaściwszą pomocą jest wezwanie odpowiednich służb.

Jeżeli nie znasz miejsca pobytu tej osoby, nadal warto przekazać Policji dostępne dane: imię i nazwisko, numer telefonu, profil w mediach społecznościowych, adres, miejsce pracy, treść wiadomości i informacje o rodzinie. Służby mają narzędzia, których osoba prywatna nie ma.

Kiedy zachowanie drugiej osoby może być przestępstwem?

Sama zapowiedź samobójstwa nie jest typową groźbą karalną z art. 190 Kodeksu karnego, bo groźba karalna polega na grożeniu popełnieniem przestępstwa na szkodę osoby zagrożonej albo osoby jej najbliższej. Samobójstwo nie jest w polskim prawie przestępstwem.

Nie oznacza to jednak, że osoba stosująca taki nacisk zawsze działa bezkarnie. Jeżeli pojawia się wielokrotne wydzwanianie, śledzenie, nachodzenie, wysyłanie dziesiątek wiadomości, podszywanie się, publikowanie prywatnych informacji albo wymuszanie kontaktu, w grę może wchodzić uporczywe nękanie przez telefon albo inna postać stalkingu z art. 190a Kodeksu karnego.

Jeżeli obok szantażu emocjonalnego pojawiają się groźby wyrządzenia krzywdy Tobie, Twojej rodzinie, partnerowi lub innej osobie najbliższej, sprawę trzeba ocenić także pod kątem groźby karalnej. Podobne problemy omawiają materiały o sytuacji, gdy występuje zastraszanie i groźby byłego chłopaka, oraz o tym, co zrobić, gdy pojawiają się groźby ze strony sąsiada.

Istotne jest również to, czy osoba grożąca samobójstwem jest w stanie rozpoznać znaczenie swojego czynu i pokierować swoim postępowaniem. Jeżeli w sprawie pojawia się choroba psychiczna, nie przesądza to automatycznie o braku odpowiedzialności, ale może wymagać oceny na podstawie art. 31 Kodeksu karnego. Szerzej podobne zagadnienie omawia artykuł o tym, czy osoba chora psychicznie ponosi odpowiedzialność za przestępstwo.

Osoba w kryzysie psychicznym a interwencja służb

Jeżeli z wiadomości wynika, że osoba może być chora psychicznie, jest w silnym kryzysie albo bezpośrednio zagraża własnemu życiu, sprawa wykracza poza zwykły konflikt relacyjny. Wtedy właściwym adresatem reakcji nie jest wyłącznie druga strona rozmowy, ale przede wszystkim służby ratunkowe, lekarz, Policja lub bliscy tej osoby.

Ustawa o ochronie zdrowia psychicznego przewiduje możliwość przyjęcia osoby chorej psychicznie do szpitala psychiatrycznego bez jej zgody, jeżeli jej dotychczasowe zachowanie wskazuje, że z powodu choroby zagraża bezpośrednio własnemu życiu albo życiu lub zdrowiu innych osób. O takiej hospitalizacji nie decyduje prywatna osoba z korespondencji, lecz lekarz i właściwe procedury.

Dla osoby, która otrzymuje groźby samobójcze, praktyczny wniosek jest prosty: nie trzeba negocjować relacji pod presją, ale trzeba rozsądnie przekazać informację tym, którzy mogą realnie pomóc.

Jak zabezpieczyć się dowodowo?

Jeżeli sytuacja się powtarza, warto działać spokojnie i dokumentować przebieg zdarzeń. Przydatne mogą być:

• zrzuty ekranu rozmów wraz z datą i godziną,
• historia połączeń i wiadomości SMS,
• linki do profili, z których przychodzą wiadomości,
• nagrania poczty głosowej,
• dane świadków, którzy widzieli wiadomości albo byli obecni przy rozmowach,
• notatka z datą i godziną wezwania 112, Policji lub pogotowia.

Nie warto odpowiadać agresją, obrażaniem ani prowokowaniem. Najbezpieczniejsze są krótkie komunikaty: nie wyrażam zgody na dalszy kontakt, traktuję zapowiedź samobójstwa poważnie i wzywam pomoc, proszę kontaktować się z lekarzem lub bliskimi. Jeżeli kontakt mimo tego trwa, można rozważyć blokadę numeru i zgłoszenie sprawy.

FAQ

Czy grozi mi odpowiedzialność karna, jeśli ktoś po rozstaniu popełni samobójstwo?

Nie automatycznie. Odpowiedzialność z art. 151 Kodeksu karnego wymaga namowy albo udzielenia pomocy, które doprowadziły do targnięcia się na życie. Samo rozstanie, odmowa związku lub ograniczenie kontaktu co do zasady nie wystarczają do przypisania takiej odpowiedzialności.

Czy muszę odpisywać osobie, która grozi samobójstwem?

Nie masz obowiązku utrzymywać relacji ani prowadzić długich rozmów pod presją. Jeżeli zagrożenie brzmi realnie, lepsze od dalszej korespondencji jest wezwanie pomocy i przekazanie sprawy służbom albo bliskim tej osoby.

Czy grożenie samobójstwem jest groźbą karalną?

Zwykle nie w rozumieniu art. 190 Kodeksu karnego, ponieważ groźba karalna dotyczy zapowiedzi popełnienia przestępstwa na szkodę osoby zagrożonej albo osoby jej najbliższej. Jeżeli jednak sprawca grozi również skrzywdzeniem Ciebie, Twojej rodziny lub partnera, sytuacja może wyglądać inaczej.

Kiedy trzeba dzwonić pod 112?

Gdy osoba pisze, że zamierza zrobić sobie krzywdę natychmiast, podaje miejsce pobytu, informuje o podjętych działaniach albo z kontekstu wynika bezpośrednie zagrożenie życia. Operatorowi należy przekazać dostępne dane, lokalizację, treść wiadomości i numer telefonu tej osoby.

Czy mogę zablokować numer takiej osoby?

Tak, zwłaszcza jeżeli po jasnym zakazie kontaktu nadal przychodzą natarczywe wiadomości lub telefony. Przed blokadą warto zachować dowody. Jeżeli zagrożenie samobójstwem jest aktualne, najpierw wezwij pomoc albo powiadom osoby, które mogą zareagować.

Czy zatajenie, że jestem w związku, ma znaczenie karne?

Co do zasady nie. Sam fakt, że wcześniej nie wyjaśniono swojego statusu osobistego, nie oznacza namawiania do samobójstwa ani pomocy w jego popełnieniu. Znaczenie mają konkretne wypowiedzi i działania, a nie samo rozczarowanie drugiej osoby.

Czy osoba grożąca samobójstwem może zostać przyjęta do szpitala bez zgody?

Może się tak zdarzyć, ale tylko w warunkach przewidzianych w ustawie o ochronie zdrowia psychicznego, w szczególności gdy zachowanie osoby chorej psychicznie wskazuje na bezpośrednie zagrożenie jej życia albo życia lub zdrowia innych osób. Decyzję podejmują właściwe osoby i instytucje medyczne, a nie prywatny rozmówca.

Podsumowanie

Grożenie samobójstwem po odmowie relacji jest sytuacją poważną, ale nie oznacza, że osoba odmawiająca ponosi odpowiedzialność za decyzje drugiej strony. Prawo karne penalizuje namawianie lub pomoc w doprowadzeniu człowieka do targnięcia się na życie, a nie samo zakończenie znajomości czy postawienie granic.

Najrozsądniejsze postępowanie to zachować spokój, nie prowokować, nie ulegać szantażowi emocjonalnemu, zabezpieczać dowody i w razie realnego zagrożenia natychmiast wzywać pomoc. Jeżeli równocześnie pojawia się nękanie, groźby wobec Ciebie lub naruszanie prywatności, sprawa może wymagać odrębnej oceny prawnej.

Źródła

1. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny - Dz.U. 1997 nr 88 poz. 553, w szczególności art. 151, art. 162, art. 190, art. 190a i art. 31.

2. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego - Dz.U. 1997 nr 89 poz. 555, w szczególności art. 304.

3. Ustawa z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego - Dz.U. 1994 nr 111 poz. 535, w szczególności art. 23 i art. 29.