Sądowy zakaz wejścia do kasyna dla hazardzisty

Czy sąd może zakazać hazardziście wejścia do kasyna?

W polskim prawie istnieje środek karny w postaci zakazu wstępu do ośrodków gier i uczestnictwa w grach hazardowych. Wynika on z art. 39 pkt 2d Kodeksu karnego oraz art. 41c Kodeksu karnego. Nie jest to jednak instrument, który sąd orzeka na sam wniosek osoby uzależnionej, jej rodziny albo terapeuty.

Zgodnie z art. 41c § 2 Kodeksu karnego sąd może orzec taki zakaz w razie skazania za przestępstwo popełnione w związku z urządzaniem gier hazardowych lub udziałem w nich. Oznacza to, że musi istnieć sprawa karna i wyrok skazujący. Przykładowo może chodzić o czyn zabroniony związany z nielegalnym hazardem albo inną działalnością przestępczą pozostającą w związku z grą. Sam fakt, że ktoś przegrywa pieniądze w legalnym kasynie, nie tworzy podstawy do wydania przez sąd takiego zakazu.

Zakaz z art. 41c Kodeksu karnego nie obejmuje uczestnictwa w loteriach promocyjnych. Co do zasady jest orzekany na określony czas, a jego naruszenie może powodować odpowiedzialność za niewykonanie orzeczonego środka karnego.

Dlaczego sam wniosek hazardzisty nie wystarczy?

Osoba uzależniona od hazardu może mieć bardzo racjonalny powód, aby chciała formalnego zakazu wejścia do kasyna. Problem polega na tym, że przepisy nie przewidują odrębnej cywilnej procedury, w której pełnoletni hazardzista składa do sądu prosty wniosek: „proszę zakazać mi wstępu do kasyn”, a sąd wydaje zakaz obowiązujący wszystkie kasyna.

Wydruki z rachunku bankowego, historia przegranych, pożyczki, chwilówki czy utrata oszczędności są ważnymi dowodami skali problemu, ale same w sobie pokazują przede wszystkim konsekwencje finansowe. Nie zastępują podstawy prawnej do sądowego zakazu ani nie zastępują diagnozy medycznej, jeżeli rozważane jest ubezwłasnowolnienie.

W praktyce pierwszym krokiem powinno być zabezpieczenie życia codziennego i finansów: ograniczenie dostępu do kart i kredytów, rozmowa z bankiem o limitach, kontakt z poradnią leczenia uzależnień oraz rozważenie dobrowolnego wykluczenia u operatorów gier, z których dana osoba korzysta.

Ubezwłasnowolnienie osoby uzależnionej od hazardu

Jeżeli uzależnienie od hazardu ma bardzo poważny charakter i wiąże się z zaburzeniami psychicznymi, można rozważyć postępowanie o ubezwłasnowolnienie. Nie jest to jednak środek służący do ukarania hazardzisty ani prosty sposób na zakazanie mu wejścia do kasyna. Celem ubezwłasnowolnienia jest ochrona osoby, która nie jest w stanie samodzielnie kierować swoim postępowaniem albo potrzebuje pomocy w prowadzeniu swoich spraw.

Zgodnie z art. 13 § 1 Kodeksu cywilnego osoba, która ukończyła 13 lat, może być ubezwłasnowolniona całkowicie, jeżeli wskutek choroby psychicznej, niedorozwoju umysłowego albo innego rodzaju zaburzeń psychicznych, w szczególności pijaństwa lub narkomanii, nie jest w stanie kierować swoim postępowaniem. Dla osoby ubezwłasnowolnionej całkowicie ustanawia się opiekę, chyba że pozostaje jeszcze pod władzą rodzicielską.

Z kolei na podstawie art. 16 § 1 Kodeksu cywilnego osoba pełnoletnia może zostać ubezwłasnowolniona częściowo, jeżeli z powodu choroby psychicznej, niedorozwoju umysłowego albo innego rodzaju zaburzeń psychicznych jej stan nie uzasadnia ubezwłasnowolnienia całkowitego, ale potrzebna jest pomoc do prowadzenia jej spraw. Dla osoby ubezwłasnowolnionej częściowo ustanawia się kuratelę.

Kiedy hazard może uzasadniać ubezwłasnowolnienie?

Sąd Najwyższy w postanowieniu z 5 lutego 1965 r., sygn. akt I CR 399/64, wskazał, że hulaszczy tryb życia i trwonienie majątku może stanowić podstawę częściowego ubezwłasnowolnienia, jeżeli w ten sposób przejawia się zaburzenie psychiczne osoby. Ten kierunek pozostaje istotny również przy ocenie poważnego uzależnienia od hazardu.

W sprawie o ubezwłasnowolnienie nie wystarczy więc wykazać, że dana osoba dużo przegrała. Trzeba wykazać, że jej zachowanie ma podłoże w zaburzeniach psychicznych i powoduje realną niezdolność albo poważną trudność w prowadzeniu spraw. Dowodami mogą być dokumentacja leczenia, opinie psychiatryczne lub psychologiczne, historia terapii, informacje o zadłużeniu, wypowiedzenia umów, zajęcia komornicze, umowy pożyczek oraz zeznania osób bliskich.

Jeżeli problem dotyczy innego uzależnienia w rodzinie, warto porównać zasady dotyczące takich spraw jak przymusowe leczenie, ubezwłasnowolnienie narkomana, sytuacja gdy problemem jest alkoholik współwłaściciel albo przymusowe leczenie córki. Każdy z tych przypadków wymaga jednak osobnej podstawy prawnej i oceny konkretnego stanu faktycznego.

Kto może złożyć wniosek o ubezwłasnowolnienie hazardzisty?

Wniosek o ubezwłasnowolnienie składa się do sądu okręgowego właściwego według miejsca zamieszkania osoby, której dotyczy wniosek, a gdy nie ma miejsca zamieszkania w Polsce — według miejsca jej pobytu. Sprawy o ubezwłasnowolnienie należą do właściwości sądów okręgowych.

Zgodnie z art. 545 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego wniosek mogą zgłosić: małżonek osoby, której dotyczy wniosek, jej krewni w linii prostej oraz rodzeństwo, a także jej przedstawiciel ustawowy. Krewni nie mogą jednak zgłosić wniosku, jeżeli osoba ma przedstawiciela ustawowego.

W praktyce ważna jest także uchwała Sądu Najwyższego z 28 września 2016 r., sygn. akt III CZP 38/16. Sąd Najwyższy przyjął, że wniosek o ubezwłasnowolnienie może złożyć również sama osoba, która ma zostać ubezwłasnowolniona. Ma to znaczenie właśnie w takich sytuacjach, gdy osoba uzależniona widzi problem i chce uruchomić formalną ochronę przed własnymi impulsywnymi decyzjami.

Jak przebiega sprawa o ubezwłasnowolnienie?

Po złożeniu wniosku sąd bada, czy zachodzą przesłanki ubezwłasnowolnienia całkowitego albo częściowego. Osoba, której dotyczy wniosek, powinna zostać wysłuchana. W sprawie bierze udział prokurator, a sąd korzysta z opinii biegłych.

Osoba, której dotyczy wniosek, musi być zbadana przez biegłego lekarza psychiatrę albo neurologa, a także przez psychologa. Opinia biegłych powinna obejmować nie tylko rozpoznanie medyczne, ale również ocenę zdolności tej osoby do samodzielnego kierowania swoim postępowaniem i prowadzenia swoich spraw. W wyjątkowych sytuacjach sąd może zarządzić obserwację w zakładzie leczniczym, jeżeli wynika to z opinii biegłych i jest niezbędne.

Sąd może także ustanowić doradcę tymczasowego, jeżeli sprawa dotyczy osoby pełnoletniej i wymaga tego ochrona jej osoby lub majątku. To rozwiązanie może mieć znaczenie, gdy uzależnienie prowadzi do szybkiego zadłużania się, wyprzedaży majątku albo podejmowania nieodwracalnych decyzji finansowych.

Co daje ubezwłasnowolnienie w praktyce?

Ubezwłasnowolnienie całkowite oznacza brak zdolności do czynności prawnych. W imieniu takiej osoby działa opiekun, a czynności prawne dokonane samodzielnie przez osobę ubezwłasnowolnioną całkowicie są co do zasady nieważne. To bardzo daleko idąca ingerencja w prawa osobiste i majątkowe, dlatego sądy stosują ją ostrożnie.

Ubezwłasnowolnienie częściowe oznacza ograniczoną zdolność do czynności prawnych. Osoba ubezwłasnowolniona częściowo może wykonywać drobne bieżące czynności życia codziennego, ale przy wielu ważniejszych czynnościach potrzebna jest zgoda kuratora albo następcze potwierdzenie. W praktyce może to ograniczyć możliwość zaciągania pożyczek, zawierania niekorzystnych umów i rozporządzania większym majątkiem.

Trzeba jednak jasno podkreślić: ubezwłasnowolnienie nie jest prostym „zakazem kasyna”. Kasyno może nie mieć automatycznej informacji o takim orzeczeniu. Znaczenie ubezwłasnowolnienia polega przede wszystkim na ograniczeniu skuteczności czynności prawnych i ustanowieniu osoby, która pomaga chronić interesy majątkowe uzależnionego.

Dobrowolny zakaz wstępu do kasyna i samowykluczenie

Jeżeli nie ma podstaw do środka karnego ani do ubezwłasnowolnienia, praktycznym rozwiązaniem może być dobrowolne oświadczenie skierowane do kasyna albo operatora gier, że osoba nie chce być wpuszczana do obiektu albo dopuszczana do gry. W odniesieniu do gier internetowych warto sprawdzić regulamin operatora i dostępne mechanizmy blokady konta, limitów gry, limitów wpłat oraz samowykluczenia.

Taki dokument najlepiej złożyć pisemnie i zachować potwierdzenie odbioru. Można wskazać dane identyfikacyjne, prośbę o blokadę dostępu, okres obowiązywania oświadczenia oraz prośbę o potwierdzenie, jakie skutki wywołuje ono według regulaminu danego operatora. Nie należy jednak zakładać, że jedno oświadczenie złożone w jednym kasynie automatycznie zablokuje dostęp do wszystkich ośrodków gier w Polsce.

Największą wadą dobrowolnego zakazu jest to, że jego skuteczność zależy od regulaminu i praktyki operatora. Osoba uzależniona może też próbować odwołać oświadczenie albo korzystać z innych miejsc i form gry. Dlatego samo pismo do kasyna powinno być częścią szerszego planu: terapii, wsparcia rodziny i zabezpieczenia finansów.

Czy można przymusowo leczyć uzależnienie od hazardu?

W przypadku dorosłej osoby uzależnionej od hazardu polskie prawo nie przewiduje zwykłej rodzinnej procedury podobnej do postępowania w sprawach alkoholowych, w której bliscy składają wniosek i sąd kieruje pełnoletnią osobę na terapię tylko dlatego, że gra i odmawia leczenia. Leczenie uzależnienia od hazardu co do zasady opiera się na dobrowolności.

Wyjątki mogą dotyczyć innych podstaw prawnych, na przykład nagłego zagrożenia życia lub zdrowia w reżimie ustawy o ochronie zdrowia psychicznego albo obowiązków nałożonych w postępowaniu karnym. Nie są to jednak typowe środki służące do uzyskania zakazu wejścia do kasyna.

Jeżeli osoba uzależniona chce sobie realnie pomóc, powinna równolegle skorzystać z pomocy terapeutycznej, ograniczyć dostęp do gotówki i kredytów, poinformować najbliższych o problemie oraz rozważyć konsultację prawną dotyczącą ochrony majątku, długów i ewentualnego wniosku do sądu.

FAQ

Czy mogę sam wystąpić do sądu o zakaz wejścia do kasyna?

Nie ma odrębnej procedury cywilnej, w której pełnoletnia osoba uzależniona składa prosty wniosek o sądowy zakaz wejścia do kasyna. Zakaz przewidziany w Kodeksie karnym może być orzeczony jako środek karny w związku ze skazaniem za przestępstwo związane z hazardem.

Czy wydruki z konta bankowego wystarczą do ubezwłasnowolnienia?

Nie. Wydruki z konta mogą pokazywać skalę strat, ale sąd musi ustalić, czy zachowanie wynika z choroby psychicznej albo innego zaburzenia psychicznego i czy osoba nie jest w stanie kierować swoim postępowaniem albo potrzebuje pomocy do prowadzenia spraw.

Czy osoba uzależniona od hazardu może sama złożyć wniosek o ubezwłasnowolnienie?

Tak. Chociaż art. 545 Kodeksu postępowania cywilnego wymienia przede wszystkim małżonka, krewnych w linii prostej, rodzeństwo i przedstawiciela ustawowego, Sąd Najwyższy w uchwale III CZP 38/16 dopuścił możliwość złożenia wniosku także przez samą osobę, której ubezwłasnowolnienie ma dotyczyć.

Czy kasyno musi respektować moje dobrowolne oświadczenie o zakazie wstępu?

To zależy od regulaminu i praktyki danego operatora. Warto złożyć oświadczenie na piśmie i zażądać potwierdzenia, ale trzeba pamiętać, że nie jest to orzeczenie sądu i nie musi działać automatycznie we wszystkich kasynach.

Czy rodzinę można upoważnić do kontrolowania pieniędzy bez ubezwłasnowolnienia?

W pewnym zakresie tak, na przykład przez pełnomocnictwo, wspólne limity bankowe, zmianę sposobu wypłaty wynagrodzenia albo dobrowolne przekazanie zarządzania częścią budżetu. Takie rozwiązania wymagają jednak współpracy osoby uzależnionej i nie zastępują sądowej kurateli ani opieki.

Podsumowanie

Sądowy zakaz wejścia do kasyna nie jest zwykłym środkiem ochronnym dostępnym na wniosek hazardzisty. W Kodeksie karnym funkcjonuje jako środek karny, który może zostać orzeczony przy skazaniu za przestępstwo związane z hazardem. Jeżeli problem polega na uzależnieniu i utracie kontroli nad finansami, należy rozważyć przede wszystkim terapię, dobrowolne samowykluczenie, zabezpieczenie dostępu do pieniędzy oraz konsultację prawną.

Ubezwłasnowolnienie może być brane pod uwagę tylko w poważnych przypadkach, gdy hazard jest przejawem zaburzeń psychicznych i prowadzi do niezdolności kierowania swoim postępowaniem albo potrzeby stałej pomocy w prowadzeniu spraw. Jest to postępowanie sądowe wymagające dowodów medycznych i opinii biegłych, dlatego przed jego wszczęciem warto dobrze ocenić sytuację faktyczną.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny - Dz.U. 1997 nr 88 poz. 553
2. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93
3. Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz.U. 1964 nr 43 poz. 296
4. Ustawa z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych - Dz.U. 2009 nr 201 poz. 1540
5. Uchwała Sądu Najwyższego z dnia 28 września 2016 r., sygn. akt III CZP 38/16 - orzeczenie SN
6. Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 5 lutego 1965 r., sygn. akt I CR 399/64