Czy osoba bezrobotna może dorabiać na umowie zlecenia?

Czy bezrobotny może dorabiać na umowie zlecenia?

Nie w takim znaczeniu, że osoba nadal pozostaje zarejestrowana jako bezrobotna i jednocześnie wykonuje odpłatną pracę na zleceniu. Aktualnie podstawową ustawą jest ustawa z dnia 20 marca 2025 r. o rynku pracy i służbach zatrudnienia, która zastąpiła wcześniejszą ustawę o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy. Zgodnie z nowymi przepisami bezrobotnym jest osoba niezatrudniona, niewykonująca innej pracy zarobkowej, niemająca stałego źródła dochodu, zdolna i gotowa do podjęcia zatrudnienia albo innej pracy zarobkowej oraz spełniająca pozostałe warunki ustawowe.

Ustawa wyraźnie zalicza do innej pracy zarobkowej wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umów cywilnoprawnych, w tym umowy zlecenia, umowy o dzieło, umowy agencyjnej oraz umowy o świadczenie usług, do której stosuje się przepisy o zleceniu. Oznacza to, że nawet krótkie, jednorazowe zlecenie może mieć znaczenie dla statusu osoby zarejestrowanej w PUP.

Brak prawa do zasiłku dla bezrobotnych nie zmienia tej zasady. Status bezrobotnego nie zależy wyłącznie od pobierania zasiłku, lecz od spełniania warunków ustawowych. Jeżeli osoba podejmuje odpłatną pracę, przestaje spełniać warunek niewykonywania innej pracy zarobkowej.

Umowa zlecenia czy umowa o dzieło przy drobnych pracach remontowych?

Wybór między umową zlecenia a umową o dzieło zależy od rzeczywistego charakteru pracy, a nie od tego, która umowa wydaje się wygodniejsza dla urzędu pracy. Umowa zlecenia jest właściwa zwłaszcza wtedy, gdy chodzi o wykonywanie czynności z należytą starannością, np. pomoc przy remoncie, drobne naprawy, sprzątanie po remoncie albo prace wykonywane według bieżących poleceń.

Umowa o dzieło może być rozważana wtedy, gdy strony umawiają się na konkretny, indywidualnie oznaczony i sprawdzalny rezultat, np. wykonanie określonego elementu wyposażenia albo oddanie konkretnej pracy remontowej jako całości. Sama nazwa umowy nie jest jednak rozstrzygająca. Jeżeli w praktyce praca polega na świadczeniu usług, organy mogą oceniać ją jak zlecenie albo umowę o świadczenie usług.

Dla statusu bezrobotnego różnica między zleceniem a dziełem zwykle nie ma decydującego znaczenia. Obie umowy mieszczą się w pojęciu innej pracy zarobkowej, więc ich odpłatne wykonywanie należy zgłosić do PUP. Więcej o podobnym problemie można przeczytać w materiale: umowa o dzieło a urząd pracy.

Kiedy trzeba zgłosić pracę do urzędu pracy?

Bezrobotny ma obowiązek zawiadomić powiatowy urząd pracy o okolicznościach powodujących utratę statusu bezrobotnego w terminie 7 dni od dnia ich wystąpienia. W praktyce za taką okoliczność trzeba uznać podjęcie zatrudnienia, rozpoczęcie wykonywania umowy zlecenia, umowy o dzieło albo innej odpłatnej umowy cywilnoprawnej.

Zgłoszenia można dokonać w sposób przyjmowany przez właściwy urząd, w szczególności osobiście albo elektronicznie, jeżeli PUP udostępnia odpowiedni formularz. Dla bezpieczeństwa warto zachować dowód zgłoszenia: potwierdzenie nadania formularza, kopię pisma z prezentatą urzędu albo urzędowe potwierdzenie przedłożenia.

Skutki niezgłoszenia umowy zlecenia lub umowy o dzieło

Jeżeli osoba zarejestrowana jako bezrobotna podejmie odpłatną pracę, starosta pozbawia ją statusu bezrobotnego z dniem, w którym przestała spełniać warunki ustawowe. Nie jest więc decydujące to, kiedy urząd dowiedział się o umowie, lecz od kiedy faktycznie wykonywano pracę albo powstała okoliczność wyłączająca status.

Jeżeli bezrobotny miał przyznany zasiłek, decyzja o pozbawieniu statusu oznacza także pozbawienie prawa do tego zasiłku. Jeżeli świadczenie zostało wypłacone mimo okoliczności powodujących ustanie prawa do jego pobierania, może zostać uznane za nienależnie pobrane. Wtedy urząd może żądać zwrotu świadczenia wraz z przekazaną zaliczką na podatek dochodowy i składką zdrowotną, w terminie wynikającym z decyzji.

W sprawach bez prawa do zasiłku najczęstszym skutkiem będzie utrata statusu bezrobotnego oraz związanych z nim uprawnień, w tym ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu rejestracji w PUP. Jeżeli po utracie statusu osoba nie ma innego tytułu do ubezpieczenia, powinna niezwłocznie sprawdzić możliwość zgłoszenia do ubezpieczenia przez członka rodziny, zleceniodawcę, pracodawcę albo zawarcia dobrowolnego ubezpieczenia zdrowotnego.

Czy można ponownie zarejestrować się po zakończeniu zlecenia?

Tak, po zakończeniu umowy osoba może ponownie zarejestrować się w PUP, jeżeli znowu spełnia warunki uzyskania statusu bezrobotnego. Przy zwykłym podjęciu odpłatnej pracy problemem nie jest kara za sam fakt pracy, lecz to, że w okresie wykonywania umowy osoba nie spełnia warunku bycia bezrobotną.

Inaczej może być wtedy, gdy utrata statusu nastąpiła z przyczyn sankcyjnych, np. z powodu odmowy bez uzasadnionej przyczyny propozycji prac społecznie użytecznych, przerwania formy pomocy z własnej winy, braku kontaktu z PUP co najmniej raz na 90 dni albo niezgłoszonego pobytu za granicą. W takich przypadkach ustawa przewiduje okresy, przez które ponowne uzyskanie statusu może być ograniczone.

Przed ponowną rejestracją warto mieć dokument potwierdzający zakończenie pracy, np. rachunek do umowy, potwierdzenie wykonania dzieła, oświadczenie zleceniodawcy albo inny dokument wskazujący okres wykonywania umowy.

Kiedy aktywność nie powoduje automatycznie utraty statusu?

Nie każda aktywność osoby bezrobotnej jest traktowana jak odpłatna praca. Przepisy wskazują, że przeszkodą do nabycia i posiadania statusu bezrobotnego nie jest m.in. wykonywanie świadczeń jako wolontariusz na zasadach ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, jeżeli wolontariusz przedstawi PUP porozumienie z korzystającym.

Statusu nie wyłącza także odbywanie praktyki absolwenckiej na zasadach właściwej ustawy, jeżeli praktykant przedstawi PUP umowę o praktykę absolwencką, oraz pełnienie bez wynagrodzenia funkcji członka statutowych władz organizacji pozarządowej, jeżeli przedstawi się urzędowi oświadczenie organizacji potwierdzające pełnienie funkcji i brak wynagrodzenia.

Jeżeli aktywność ma jakikolwiek element odpłatności, regularności albo wpływa na gotowość do podjęcia pracy, najlepiej zgłosić ją do PUP i uzyskać stanowisko urzędu na piśmie. Pozwala to uniknąć późniejszego sporu o datę utraty statusu albo o nienależnie pobrane świadczenia.

FAQ

Podsumowanie

Osoba zarejestrowana w urzędzie pracy nie powinna traktować umowy zlecenia ani umowy o dzieło jako sposobu na legalne dorabianie przy zachowaniu statusu bezrobotnego. Obie umowy są inną pracą zarobkową w rozumieniu aktualnych przepisów. Podjęcie takiej pracy trzeba zgłosić do PUP w terminie 7 dni, a urząd może pozbawić statusu od dnia rozpoczęcia pracy.

Przy drobnych pracach remontowych rodzaj umowy należy dobrać do rzeczywistego charakteru czynności, ale dla statusu bezrobotnego kluczowa jest odpłatność i wykonywanie pracy. Po zakończeniu umowy można ponownie ubiegać się o rejestrację, jeżeli osoba spełnia wszystkie warunki ustawowe.

Źródła

• Ustawa z dnia 20 marca 2025 r. o rynku pracy i służbach zatrudnienia, Dz. U. 2025 poz. 620 – w szczególności art. 2 pkt 1 i 9, art. 62, art. 63, art. 64, art. 65, art. 67 oraz art. 246.
• Wortal Publicznych Służb Zatrudnienia – Utrata statusu osoby bezrobotnej.