Ciąża i kolejne umowy na czas określony w szkole

Jakie przepisy mają pierwszeństwo przy zatrudnianiu nauczyciela?

W przypadku nauczycieli zatrudnionych w szkołach, do których stosuje się Kartę Nauczyciela, podstawowe znaczenie ma art. 10 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela. Zgodnie z art. 91c ust. 1 Karty Nauczyciela w zakresie spraw wynikających ze stosunku pracy, które nie są uregulowane przepisami Karty Nauczyciela, stosuje się przepisy Kodeksu pracy.

Oznacza to, że ogólna zasada z art. 25¹ § 1 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy, zgodnie z którą łączny okres zatrudnienia na podstawie umów o pracę na czas określony nie może przekraczać 33 miesięcy, a liczba takich umów nie może przekraczać trzech, nie jest automatycznie rozstrzygająca dla nauczycieli, jeżeli dana kwestia została szczegółowo uregulowana w art. 10 Karty Nauczyciela.

Trzeba więc najpierw ustalić, na jakiej podstawie zawierano kolejne umowy: czy była to umowa z osobą rozpoczynającą pracę w szkole, umowa w związku z przygotowaniem do zawodu nauczyciela, umowa z powodu potrzeby wynikającej z organizacji nauczania, czy umowa na zastępstwo nieobecnego nauczyciela. Od tej kwalifikacji zależy odpowiedź.

Umowa z nauczycielem początkującym po zmianach w awansie zawodowym

Po zmianach w systemie awansu zawodowego nie funkcjonuje już ścieżka awansu na stopień nauczyciela kontraktowego dla nowych nauczycieli. Obecnie art. 10 ust. 2 Karty Nauczyciela stanowi, że z osobą rozpoczynającą pracę w szkole, która nie posiada stopnia awansu zawodowego i posiada wymagane kwalifikacje, nawiązuje się stosunek pracy na podstawie umowy o pracę na czas określony na 2 lata szkolne w celu odbycia przygotowania do zawodu nauczyciela.

Z kolei art. 10 ust. 3a Karty Nauczyciela przewiduje, że z nauczycielem, który nie posiada stopnia awansu zawodowego, posiada wymagane kwalifikacje, posiada co najmniej 2 lata pracy w szkole oraz posiada co najmniej dobrą ocenę pracy, stosunek pracy nawiązuje się na podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony.

Jeżeli nauczyciel nie uzyska stopnia nauczyciela mianowanego w terminie wskazanym w Karcie Nauczyciela, zastosowanie może mieć art. 10 ust. 3b Karty Nauczyciela. Przepis ten dopuszcza zatrudnienie takiego nauczyciela na podstawie umowy o pracę na czas określony na jeden rok szkolny, przy czym taka umowa może być zawierana więcej niż jeden raz.

W praktyce ważne jest więc nie samo to, czy była to trzecia kolejna umowa, ale czy nauczyciel spełnia warunki z art. 10 ust. 3a Karty Nauczyciela albo czy przekroczono limit z art. 10 ust. 12 Karty Nauczyciela w odniesieniu do umów, których ten limit dotyczy.

Limit 36 miesięcy w Karcie Nauczyciela

Art. 10 ust. 12 Karty Nauczyciela przewiduje, że okres zatrudnienia na podstawie umowy o pracę na czas określony zawartej w przypadku zaistnienia potrzeby wynikającej z organizacji nauczania, zgodnie z art. 10 ust. 7 Karty Nauczyciela, a także łączny okres zatrudnienia na podstawie takich umów między tymi samymi stronami stosunku pracy, nie może przekraczać 36 miesięcy.

Art. 10 ust. 13 Karty Nauczyciela doprecyzowuje, że do tego okresu wlicza się umowy o pracę na czas określony, o których mowa w art. 10 ust. 12 Karty Nauczyciela, zawarte na następujące po sobie okresy, jeżeli przerwa między rozwiązaniem poprzedniej a nawiązaniem kolejnej umowy o pracę nie przekroczyła 3 miesięcy.

Skutek przekroczenia limitu opisuje art. 10 ust. 14 Karty Nauczyciela. W uproszczeniu: jeżeli okres zatrudnienia na takich umowach przekracza 36 miesięcy, stosunek pracy może przekształcić się w odpowiedni stosunek pracy przewidziany dla danego nauczyciela, w tym w umowę na czas nieokreślony w przypadku nauczyciela, o którym mowa w art. 10 ust. 3a Karty Nauczyciela, z uwzględnieniem wyjątków określonych w ustawie.

Ciąża a przedłużenie umowy do dnia porodu

Na podstawie art. 177 § 3 Kodeksu pracy umowa o pracę zawarta na czas określony albo na okres próbny przekraczający jeden miesiąc, która uległaby rozwiązaniu po upływie trzeciego miesiąca ciąży, ulega przedłużeniu do dnia porodu. Do nauczycieli przepis ten stosuje się pomocniczo na podstawie art. 91c ust. 1 Karty Nauczyciela, ponieważ Karta Nauczyciela nie reguluje w pełni tej szczególnej ochrony macierzyństwa.

Trzeba jednak sprawdzić, czy nie zachodzi wyłączenie. Art. 177 § 3¹ Kodeksu pracy stanowi, że przedłużenie do dnia porodu nie dotyczy umowy o pracę na czas określony zawartej w celu zastępstwa pracownika w czasie jego usprawiedliwionej nieobecności w pracy. Jeżeli więc umowa była rzeczywiście umową na zastępstwo, sytuacja może wyglądać inaczej niż przy zwykłej umowie terminowej zawartej z powodu organizacji nauczania.

Jeżeli umowa została przedłużona do dnia porodu, to rozwiązuje się z mocy prawa w dniu porodu. Od następnego dnia kobieta nie jest już pracownikiem tej szkoły, chyba że zawarto z nią kolejną umowę.

Zasiłek macierzyński to nie to samo co urlop macierzyński

Urlop macierzyński jest uprawnieniem pracownika wynikającym z art. 180 § 1 Kodeksu pracy. Jeżeli stosunek pracy ustał w dniu porodu, kobieta nie korzysta już z urlopu macierzyńskiego jako pracownik, ponieważ nie pozostaje w zatrudnieniu.

Nie oznacza to jednak braku świadczenia. Zgodnie z art. 29 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa zasiłek macierzyński przysługuje ubezpieczonej, która w okresie ubezpieczenia chorobowego urodziła dziecko. Jeżeli więc umowa trwała do dnia porodu, prawo do zasiłku macierzyńskiego zasadniczo powstaje, mimo że po porodzie zatrudnienie już nie trwa.

Z punktu widzenia art. 10 ust. 13 Karty Nauczyciela ma to praktyczne znaczenie: okres pobierania zasiłku macierzyńskiego po ustaniu zatrudnienia nie jest kolejnym okresem zatrudnienia u tego samego pracodawcy. Jeżeli kolejna umowa zostanie zawarta po przerwie dłuższej niż 3 miesiące od rozwiązania poprzedniej umowy, pracodawca może twierdzić, że nie ma ciągłości wymaganej do wliczenia poprzednich umów do limitu z art. 10 ust. 12 Karty Nauczyciela.

Czy potraktowanie przerwy po porodzie jako przerwy w zatrudnieniu jest dyskryminacją?

Zakaz dyskryminacji w zatrudnieniu wynika z art. 11³ Kodeksu pracy. Art. 18^3a § 1 Kodeksu pracy wskazuje wprost, że pracownicy powinni być równo traktowani m.in. bez względu na płeć, a art. 18^3a § 2 Kodeksu pracy obejmuje zakaz dyskryminacji bezpośredniej i pośredniej.

Sama okoliczność, że przepis art. 10 ust. 13 Karty Nauczyciela wymaga przerwy nie dłuższej niż 3 miesiące, nie oznacza automatycznie dyskryminacji po stronie dyrektora szkoły. Dyrektor ma obowiązek stosować obowiązujące przepisy. Nie można jednak wykluczyć roszczeń, jeżeli z konkretnych okoliczności wynika, że odmowa dalszego zatrudnienia, gorsze warunki lub pominięcie przy zawarciu umowy były faktycznie związane z ciążą, porodem albo korzystaniem z uprawnień rodzicielskich.

W takim przypadku znaczenie mają dowody: korespondencja ze szkołą, wcześniejsze deklaracje dyrektora, porównanie z innymi nauczycielami zatrudnianymi w analogicznej sytuacji, przyczyny niezawarcia kolejnej umowy oraz rzeczywiste potrzeby organizacyjne szkoły.

Nauczyciel kontraktowy po reformie awansu zawodowego

Jeżeli nauczyciel uzyskał stopień nauczyciela kontraktowego przed zmianą przepisów, trzeba uwzględnić przepisy przejściowe ustawy z dnia 5 sierpnia 2022 r. o zmianie ustawy - Karta Nauczyciela oraz niektórych innych ustaw. Art. 17 tej ustawy przewiduje, że stosunek pracy z nauczycielem, który przed 1 września 2022 r. uzyskał stopień nauczyciela kontraktowego, lecz do tego dnia nie uzyskał stopnia nauczyciela mianowanego, nawiązuje się na podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony, z wyjątkiem określonym w art. 10 ust. 7 Karty Nauczyciela.

W praktyce oznacza to, że jeżeli nauczyciel kontraktowy sprzed reformy nie jest zatrudniany z powodu szczególnej potrzeby organizacji nauczania albo zastępstwa nieobecnego nauczyciela, szkoła powinna bardzo ostrożnie uzasadniać zawieranie kolejnych umów terminowych. Jeżeli natomiast umowy były zawierane właśnie na podstawie art. 10 ust. 7 Karty Nauczyciela, trzeba analizować limit 36 miesięcy i przerwy między umowami.

Od strony płacowej art. 18 ustawy z dnia 5 sierpnia 2022 r. o zmianie ustawy - Karta Nauczyciela oraz niektórych innych ustaw przewidział, że nauczyciel, który przed 1 września 2022 r. uzyskał stopień nauczyciela kontraktowego, dla celów płacowych jest traktowany jak nauczyciel początkujący. Nie oznacza to jednak automatycznie, że traci wszystkie skutki wcześniej uzyskanego stopnia dla oceny podstawy zatrudnienia.

Co warto zrobić przed podpisaniem kolejnej umowy?

Przed podpisaniem kolejnej umowy terminowej warto poprosić szkołę o pisemne wskazanie podstawy prawnej i faktycznej zatrudnienia na czas określony. Szczególnie ważne jest ustalenie, czy szkoła powołuje się na art. 10 ust. 7 Karty Nauczyciela, czyli potrzebę wynikającą z organizacji nauczania albo zastępstwo nieobecnego nauczyciela.

Warto także zebrać wszystkie dotychczasowe umowy, aneksy, świadectwa pracy, oceny pracy, informacje o stopniu awansu zawodowego i dokumenty dotyczące kwalifikacji. Bez tych dokumentów nie da się bezpiecznie ocenić, czy szkoła prawidłowo liczy limit 36 miesięcy i czy może zawrzeć kolejną umowę terminową.

Jeżeli nauczycielka uważa, że została potraktowana gorzej z powodu ciąży lub macierzyństwa, może rozważyć wezwanie szkoły do wyjaśnienia podstaw zatrudnienia, skargę do Państwowej Inspekcji Pracy albo wystąpienie z roszczeniami do sądu pracy. Termin i rodzaj roszczenia zależą jednak od tego, czy chodzi o wypowiedzenie, niezawarcie kolejnej umowy, ustalenie istnienia stosunku pracy czy odszkodowanie za naruszenie zasady równego traktowania.

FAQ

Źródła

• Art. 10 oraz art. 91c ust. 1 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela.
• Art. 11³, art. 18^3a, art. 25¹, art. 177 § 3 i § 3¹, art. 180 § 1 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy.
• Art. 29 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa.
• Art. 17 i art. 18 ustawy z dnia 5 sierpnia 2022 r. o zmianie ustawy - Karta Nauczyciela oraz niektórych innych ustaw.