Biologiczna oczyszczalnia ścieków w ogródku ROD

Czy biologiczna oczyszczalnia ścieków w ROD jest dopuszczalna?

Co do zasady prawo nie wyklucza korzystania z urządzeń służących do gromadzenia albo oczyszczania ścieków na działce ogrodowej. Nie oznacza to jednak pełnej dowolności. Działka w rodzinnym ogrodzie działkowym służy wypoczynkowi, rekreacji i prowadzeniu upraw, a nie stałemu zamieszkiwaniu. Dlatego każdą instalację sanitarną trzeba ocenić równocześnie pod kątem Prawa budowlanego, Prawa wodnego, przepisów o utrzymaniu czystości w gminach, warunków technicznych oraz regulaminu danego ogrodu.

Istotne jest także to, że działkowiec nie jest właścicielem gruntu w takim znaczeniu jak właściciel prywatnej posesji. Korzysta z działki na podstawie prawa do działki. Przy inwestycjach na terenie ROD urząd może więc wymagać wykazania prawa do dysponowania nieruchomością na cele budowlane albo przedstawienia zgody właściwego podmiotu, zależnie od rodzaju robót i dokumentów ogrodu.

Oczyszczalnia, osadnik czy zbiornik bezodpływowy?

Przed oceną formalności trzeba ustalić, czym faktycznie jest zamontowane urządzenie. Sama pojemność 2000 litrów nie przesądza jeszcze, czy mamy do czynienia z przydomową oczyszczalnią ścieków, osadnikiem wstępnym, szczelnym zbiornikiem na nieczystości ciekłe czy elementem instalacji, która odprowadza oczyszczone ścieki do gruntu.

Jeżeli urządzenie jest szczelnym zbiornikiem, z którego całość nieczystości jest okresowo odbierana przez uprawnionego przedsiębiorcę, formalności są zbliżone do tych, które dotyczą zbiornika bezodpływowego, potocznie określanego jako szambo. Jeżeli jednak instalacja oczyszcza ścieki i następnie wprowadza je do ziemi, na przykład przez drenaż rozsączający albo studnię chłonną, dochodzą wymogi wodnoprawne i środowiskowe.

W praktyce warto sprawdzić dokumentację techniczną urządzenia, sposób odprowadzania ścieków, wydajność dobową, lokalizację względem granic działki, altany, studni, rowów, cieków wodnych oraz możliwość dojazdu wozu asenizacyjnego.

Zgłoszenie budowlane albo pozwolenie na budowę

Aktualne Prawo budowlane przewiduje, że budowa oczyszczalni ścieków o wydajności do 7,50 m³ na dobę nie wymaga decyzji o pozwoleniu na budowę, ale wymaga zgłoszenia organowi administracji architektoniczno-budowlanej. Podobnie zgłoszenia wymaga budowa zbiornika bezodpływowego na nieczystości ciekłe o pojemności do 10 m³. Jeżeli urządzenie przekracza te parametry albo ma nietypowy charakter, może być potrzebne pozwolenie na budowę.

Zgłoszenia dokonuje się przed rozpoczęciem robót, najczęściej do starosty albo prezydenta miasta na prawach powiatu. W zgłoszeniu trzeba określić rodzaj, zakres, miejsce i sposób wykonania robót oraz termin ich rozpoczęcia. W zależności od sprawy urząd może wymagać szkicu lub projektu, opisu technicznego, mapy, oświadczenia o prawie do dysponowania nieruchomością na cele budowlane oraz dokumentów potwierdzających uprawnienie działkowca do korzystania z działki.

Organ ma 21 dni na wniesienie sprzeciwu. Jeżeli w tym terminie nie wyda sprzeciwu, można przystąpić do robót. Urząd może też wcześniej wydać zaświadczenie o braku podstaw do wniesienia sprzeciwu. Jeżeli roboty nie zostaną rozpoczęte w terminie 3 lat od daty wskazanej w zgłoszeniu, konieczne jest ponowne zgłoszenie.

Ważne: zgłoszenie budowlane nie zastępuje zgłoszenia do zarządu ROD, zgłoszenia wodnoprawnego ani obowiązków wobec gminy, jeżeli są wymagane w konkretnym stanie faktycznym.

Zgłoszenie do zarządu ROD

Regulamin ROD dopuszcza wyposażenie działki w zamknięty zbiornik na nieczystości ciekłe, ale wymaga zachowania przepisów powszechnie obowiązujących oraz ochrony sanitarnej i ochrony wód gruntowych. Działkowiec powinien przed budową pisemnie zgłosić zarządowi ROD zamiar wykonania takiego urządzenia i dołączyć rysunek pokazujący położenie zbiornika względem granic działki oraz sposób zapewnienia dostępu dla pojazdu asenizacyjnego.

Trzeba przy tym poprawić częsty błąd: zgoda albo stanowisko zarządu ROD nie jest decyzją administracyjną w rozumieniu Kodeksu postępowania administracyjnego. Jest to wymóg wewnątrzorganizacyjny wynikający z zasad korzystania z ogrodu. Nie zwalnia on jednak z formalności wobec urzędu budowlanego, Wód Polskich albo gminy.

Jeżeli instalacja została wykonana bez zachowania regulaminu ROD, zarząd może żądać wyjaśnień, dokumentów, zmiany lokalizacji, wstrzymania użytkowania albo doprowadzenia działki do stanu zgodnego z regulaminem. W poważnych i uporczywych przypadkach naruszenia mogą mieć znaczenie dla dalszego prawa do korzystania z działki, ale ocena zależy od treści regulaminu, uchwał, umowy dzierżawy działkowej i konkretnego przebiegu sprawy.

Gmina, Wody Polskie i zgłoszenie eksploatacji

Obowiązki administracyjne zależą od sposobu działania instalacji. Jeżeli oczyszczone ścieki są wprowadzane do gruntu albo do wód w ramach zwykłego korzystania z wód, trzeba sprawdzić przepisy Prawa wodnego. Zwykłe korzystanie z wód obejmuje między innymi wprowadzanie ścieków do wód lub do ziemi w ilości nieprzekraczającej łącznie 5 m³ na dobę, ale tylko na potrzeby własnego gospodarstwa domowego albo rolnego. Samo zwykłe korzystanie z wód nie uprawnia jednak do wykonania urządzeń wodnych bez wymaganej zgody wodnoprawnej.

Prawo wodne przewiduje zgłoszenie wodnoprawne między innymi dla wykonania urządzeń wodnych służących do wprowadzania do ziemi ścieków oczyszczonych w przydomowej oczyszczalni ścieków, gdy odbywa się to w ramach zwykłego korzystania z wód. Zgłoszenie składa się do właściwej jednostki Wód Polskich. Organ może wnieść sprzeciw w terminie 30 dni. Jeżeli zamierzone korzystanie przekracza zwykłe korzystanie z wód albo wymaga pozwolenia wodnoprawnego, sprawa nie kończy się na prostym zgłoszeniu.

Niezależnie od tego eksploatacja oczyszczalni ścieków o przepustowości do 5 m³ na dobę, wykorzystywanej na potrzeby własnego gospodarstwa domowego lub rolnego w ramach zwykłego korzystania z wód, co do zasady wymaga zgłoszenia jako instalacja wprowadzająca ścieki do wód lub do ziemi. W typowych sprawach osoby fizycznej właściwy jest wójt, burmistrz albo prezydent miasta, ale w konkretnej sytuacji warto potwierdzić właściwość organu w urzędzie gminy.

Faktury za wywóz nieczystości i kontrole gminne

Faktury za wywóz nieczystości i umowa z uprawnionym przedsiębiorcą są bardzo ważne, ponieważ gmina kontroluje sposób pozbywania się nieczystości ciekłych oraz osadów z przydomowych oczyszczalni. Nie są jednak dowodem na to, że sama budowa urządzenia była prawidłowo zgłoszona.

Ustawa o utrzymaniu czystości i porządku w gminach nakłada na właścicieli nieruchomości obowiązek wyposażenia nieruchomości w szczelny zbiornik bezodpływowy albo przydomową oczyszczalnię ścieków, jeżeli budowa kanalizacji jest technicznie lub ekonomicznie nieuzasadniona. Właściciel musi też pozbywać się nieczystości ciekłych zgodnie z przepisami oraz dokumentować korzystanie z usług uprawnionego przedsiębiorcy przez umowę i dowody zapłaty.

Gminy prowadzą ewidencję zbiorników bezodpływowych i przydomowych oczyszczalni ścieków. Kontrola posiadania umów i dowodów uiszczania opłat powinna być przeprowadzana co najmniej raz na 2 lata. Dlatego działkowiec powinien przechowywać umowę, faktury, karty odbioru albo inne potwierdzenia wywozu nieczystości i osadów.

Co zrobić, gdy oczyszczalnia już działa?

Jeżeli urządzenie zostało już zamontowane, najlepiej uporządkować sprawę w kilku krokach:

1. ustalić typ urządzenia, jego wydajność dobową, sposób odprowadzania ścieków i dokumentację techniczną,
2. sprawdzić, czy przed montażem dokonano zgłoszenia budowlanego albo uzyskano pozwolenie, jeżeli było wymagane,
3. zweryfikować, czy zarząd ROD otrzymał pisemne zgłoszenie lokalizacji urządzenia wraz z rysunkiem,
4. ocenić, czy potrzebne było zgłoszenie wodnoprawne, pozwolenie wodnoprawne albo zgłoszenie eksploatacji instalacji,
5. upewnić się, że urządzenie jest ujęte w ewidencji gminnej, jeżeli gmina tego wymaga, oraz że istnieją aktualne umowy i dowody odbioru nieczystości lub osadów,
6. w razie braków rozważyć legalizację albo zmianę sposobu użytkowania instalacji po konsultacji z właściwym urzędem i zarządem ogrodu.

Nie należy samodzielnie odprowadzać ścieków poza przewidziany system ani traktować ogrodu działkowego jak miejsca stałego zamieszkania. Takie działania mogą naruszać zarówno regulamin ROD, jak i przepisy sanitarne oraz środowiskowe.

FAQ

Czy mogę mieć biologiczną oczyszczalnię ścieków na działce ROD?

Tak, ale tylko wtedy, gdy pozwalają na to przepisy, warunki techniczne, regulamin ROD oraz konkretne warunki działki. Trzeba ustalić typ urządzenia, jego wydajność i sposób odprowadzania ścieków.

Czy zgłoszenie do zarządu ROD wystarczy?

Nie zawsze. Zgłoszenie do zarządu ROD jest wymogiem wewnętrznym ogrodu. Nie zastępuje zgłoszenia budowlanego, zgłoszenia wodnoprawnego, zgłoszenia eksploatacji instalacji ani obowiązków wobec gminy, jeżeli są wymagane.

Czy pojemność 2000 litrów oznacza, że nie potrzebuję formalności?

Nie. Pojemność zbiornika to tylko jeden parametr. Dla Prawa budowlanego znaczenie może mieć pojemność zbiornika albo wydajność oczyszczalni, a dla Prawa wodnego sposób odprowadzania oczyszczonych ścieków i ilość ścieków wprowadzanych do ziemi lub wód.

Czy faktury za wywóz nieczystości legalizują oczyszczalnię?

Nie. Faktury potwierdzają, że nieczystości lub osady są odbierane przez uprawniony podmiot. Nie potwierdzają jednak automatycznie, że budowa urządzenia została prawidłowo zgłoszona i że spełniono wymogi wodnoprawne albo regulaminowe.

Kiedy potrzebne są Wody Polskie?

Wody Polskie mogą być właściwe, gdy instalacja odprowadza oczyszczone ścieki do gruntu albo wód, zwłaszcza przez drenaż rozsączający, studnię chłonną lub podobne urządzenie. W zależności od parametrów wystarczy zgłoszenie wodnoprawne albo potrzebne będzie pozwolenie wodnoprawne.

Co zrobić, gdy zarząd ROD żąda usunięcia urządzenia?

Należy poprosić o wskazanie podstawy w regulaminie ROD lub uchwale, zebrać dokumentację techniczną i urzędową oraz sprawdzić, czy urządzenie spełnia wymogi prawa powszechnego. Dopiero wtedy można ocenić, czy żądanie zarządu jest zasadne, czy warto składać wyjaśnienia albo wniosek o zgodę na dostosowanie instalacji.

Podsumowanie

Biologiczna oczyszczalnia ścieków w ogródku ROD może być legalna, ale wymaga starannego sprawdzenia formalności. Najczęściej trzeba uwzględnić zgłoszenie budowlane, wymogi regulaminu ROD, obowiązki wobec gminy oraz przepisy wodnoprawne i środowiskowe. Kluczowe jest ustalenie, czy urządzenie jedynie gromadzi nieczystości do wywozu, czy odprowadza oczyszczone ścieki do gruntu albo wód.

Jeżeli instalacja już istnieje, najlepiej nie czekać na kontrolę. Warto zebrać dokumenty, ustalić parametry urządzenia i sprawdzić w odpowiednich organach, czy można uzupełnić brakujące zgłoszenia albo trzeba zmienić sposób użytkowania urządzenia.

Źródła

1. Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane - Dz.U. 1994 nr 89 poz. 414.
2. Ustawa z dnia 20 lipca 2017 r. - Prawo wodne - Dz.U. 2017 poz. 1566.
3. Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. - Prawo ochrony środowiska - Dz.U. 2001 nr 62 poz. 627.
4. Ustawa z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach - Dz.U. 1996 nr 132 poz. 622.
5. Ustawa z dnia 13 grudnia 2013 r. o rodzinnych ogrodach działkowych - Dz.U. 2014 poz. 40.
6. Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 2 lipca 2010 r. w sprawie rodzajów instalacji, których eksploatacja wymaga zgłoszenia - tekst jednolity Dz.U. 2019 poz. 1510.
7. Rozporządzenie Ministra Infrastruktury w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie - tekst jednolity Dz.U. 2022 poz. 1225.
8. Regulamin rodzinnego ogrodu działkowego PZD - tekst regulaminu ROD.