Alimenty na dorosłą córkę żyjącą w konkubinacie

Alimenty na pełnoletnią córkę - podstawowa zasada

Podstawą roszczenia pełnoletniego dziecka przeciwko rodzicom jest art. 133 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Zgodnie z tym przepisem rodzice są obowiązani do świadczeń alimentacyjnych względem dziecka, które nie jest jeszcze w stanie utrzymać się samodzielnie, chyba że dochody z majątku dziecka wystarczają na pokrycie kosztów jego utrzymania i wychowania.

Obowiązek alimentacyjny rodziców nie kończy się automatycznie z chwilą ukończenia przez dziecko 18, 24 czy 26 lat. Decydujące jest to, czy dziecko realnie może utrzymać się samodzielnie oraz czy wykorzystuje swoje możliwości, aby do samodzielności dojść. Wynika to także z art. 96 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, zgodnie z którym rodzice troszczą się o fizyczny i duchowy rozwój dziecka oraz przygotowują je należycie do pracy dla dobra społeczeństwa odpowiednio do jego uzdolnień.

Jeżeli 24-letnia córka rzeczywiście studiuje, osiąga pozytywne wyniki i tryb nauki utrudnia jej podjęcie pracy w wymiarze pozwalającym na samodzielne utrzymanie, sąd może uznać, że obowiązek alimentacyjny rodzica nadal istnieje. Nie oznacza to jednak automatycznie alimentów w żądanej przez nią wysokości.

Czy konkubinat córki zwalnia rodzica z alimentów?

Samo pozostawanie córki w konkubinacie nie zwalnia rodzica z obowiązku alimentacyjnego. Polski Kodeks rodzinny i opiekuńczy nie przewiduje ustawowego obowiązku alimentacyjnego między konkubentami. Oznacza to, że partner córki, nawet dobrze zarabiający, nie staje się z mocy prawa osobą zobowiązaną do jej utrzymania. Osobno trzeba ocenić sytuację, gdy pełnoletnia córka sama zostaje matką; omawiamy ją w materiale o alimentach dla córki, która urodziła dziecko.

Konkubinat może mieć jednak znaczenie praktyczne przy ustalaniu wysokości alimentów. Zgodnie z art. 135 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego zakres świadczeń alimentacyjnych zależy od usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego oraz od zarobkowych i majątkowych możliwości zobowiązanego. Jeżeli córka mieszka z partnerem, dzieli z nim czynsz, media, koszty żywności albo partner faktycznie finansuje znaczną część jej utrzymania, sąd może uznać, że jej usprawiedliwione potrzeby obciążające rodzica są niższe.

Przy ocenie, czy nadal należą się alimenty na dorosłą córkę po założeniu własnej rodziny, znaczenie ma jej rzeczywista samodzielność, dochody oraz obowiązki istniejące w nowym gospodarstwie domowym. Inaczej wygląda sytuacja po zawarciu małżeństwa. W czasie małżeństwa małżonkowie mają obowiązek przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny zgodnie z art. 27 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Po rozwodzie, separacji albo unieważnieniu małżeństwa znaczenie może mieć art. 130 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, zgodnie z którym obowiązek alimentacyjny jednego małżonka wobec drugiego wyprzedza obowiązek alimentacyjny krewnych tego małżonka.

Kiedy rodzic może uchylić się od alimentów na dorosłe dziecko?

Najważniejszą podstawą obrony rodzica w sprawie o alimenty na pełnoletnie dziecko jest art. 133 § 3 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Przepis ten pozwala rodzicom uchylić się od świadczeń alimentacyjnych względem dziecka pełnoletniego, jeżeli świadczenia są połączone z nadmiernym dla nich uszczerbkiem albo jeżeli dziecko nie dokłada starań w celu uzyskania możności samodzielnego utrzymania się.

W praktyce rodzic powinien wykazać konkretne okoliczności, na przykład: wielokrotne powtarzanie roku studiów bez usprawiedliwionej przyczyny, rezygnowanie z pracy mimo realnej możliwości jej podjęcia, pozorne studiowanie, brak zaliczeń, brak aktywności w poszukiwaniu zatrudnienia albo ukrywanie dochodów przez dziecko.

W wyroku z dnia 12 lutego 1998 r., sygn. akt I CKN 499/97, Sąd Najwyższy wskazał, że przygotowanie dziecka do przyszłej pracy zawodowej może obejmować studia wyższe, jeżeli uzdolnienia, ambicje i wytrwałość dziecka pozwalają studia kontynuować i pomyślnie zakończyć. Brak pozytywnych wyników w nauce może więc uzasadniać ustanie albo ograniczenie obowiązku alimentacyjnego.

Podobnie w wyroku z dnia 14 listopada 1997 r., sygn. akt III CKN 217/97, Sąd Najwyższy podkreślił, że przy pełnoletnim dziecku należy badać, czy wykazuje ono chęć dalszej nauki oraz czy jego zdolności i cechy charakteru pozwalają na rzeczywiste kontynuowanie nauki.

Zasady współżycia społecznego a naganne zachowanie córki

Jeżeli córka rażąco narusza podstawowe obowiązki rodzinne wobec ojca, można rozważyć powołanie się na art. 144¹ Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Zgodnie z tym przepisem zobowiązany może uchylić się od wykonania obowiązku alimentacyjnego względem uprawnionego, jeżeli żądanie alimentów jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. Ograniczenie to nie dotyczy obowiązku rodziców względem ich małoletniego dziecka, ale może mieć znaczenie przy dziecku pełnoletnim.

Opisane zachowania, takie jak wyrzucenie ojca z domu, wymiana zamków, zabranie dokumentów czy celowe uniemożliwianie mu pracy, mogą być istotne, ale muszą zostać udowodnione. Sam konflikt rodzinny zwykle nie wystarczy. Sąd będzie oceniał skalę zachowania córki, jego zawinienie, skutki dla ojca oraz to, czy alimenty mają służyć rzeczywistym potrzebom, czy są nadużyciem prawa.

Znaczenie ma również art. 87 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, zgodnie z którym rodzice i dzieci są obowiązani do wzajemnego szacunku i wspierania się. Naruszenie tego obowiązku przez pełnoletnie dziecko może wzmacniać argumentację rodzica, ale nie powoduje automatycznego oddalenia pozwu o alimenty.

W uchwale pełnego składu Izby Cywilnej i Administracyjnej Sądu Najwyższego z dnia 16 grudnia 1987 r., sygn. akt III CZP 91/86, wskazano, że rażąco niewłaściwe postępowanie osoby uprawnionej do alimentów, budzące powszechną dezaprobatę, może uzasadniać oddalenie powództwa w całości albo w części ze względu na zasady współżycia społecznego. Obecnie funkcję tę wprost pełni art. 144¹ Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Jak bronić się w sprawie o alimenty?

Jeżeli córka dopiero wniosła pozew, należy złożyć odpowiedź na pozew i wskazać, czy żąda Pan oddalenia powództwa w całości, czy ewentualnie zasądzenia alimentów w niższej kwocie. W sprawie cywilnej ciężar udowodnienia faktu spoczywa co do zasady na osobie, która z faktu wywodzi skutki prawne, co wynika z art. 6 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny. Zgodnie z art. 232 zdanie pierwsze ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego strony są obowiązane wskazywać dowody dla stwierdzenia faktów, z których wywodzą skutki prawne.

Warto przygotować dowody dotyczące zarówno sytuacji córki, jak i własnej sytuacji finansowej. Mogą to być w szczególności:

• zaświadczenia o zarobkach, PIT, umowy, decyzje o emeryturze, rencie albo zasiłkach,
• dokumenty potwierdzające koszty utrzymania rodzica, leczenia, najmu, kredytów i utrzymania innych osób,
• informacje o przebiegu studiów córki, powtarzaniu semestrów, urlopach dziekańskich albo braku zaliczeń,
• dowody na pracę, działalność gospodarczą, zlecenia albo inne dochody córki,
• dowody na wspólne gospodarstwo córki z partnerem i realne pokrywanie przez partnera kosztów utrzymania,
• korespondencję, zgłoszenia, zeznania świadków lub dokumenty dotyczące rażąco nagannego zachowania córki wobec ojca.

Jeżeli sąd udzieli zabezpieczenia alimentów na czas procesu, podstawę może stanowić art. 753 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego. Takie postanowienie trzeba wykonywać, nawet jeżeli rodzic się z nim nie zgadza, chyba że zostanie zmienione albo uchylone.

Wysokość alimentów - potrzeby córki i możliwości ojca

Wysokość alimentów ustala się według art. 135 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Sąd porównuje usprawiedliwione potrzeby córki z zarobkowymi i majątkowymi możliwościami rodzica. Nie chodzi wyłącznie o aktualne wynagrodzenie, lecz o możliwości zarobkowe oceniane przy uwzględnieniu wieku, zdrowia, kwalifikacji, doświadczenia zawodowego i realnego rynku pracy.

Usprawiedliwione potrzeby pełnoletniej córki mogą obejmować m.in. koszty mieszkania, żywności, odzieży, leczenia, dojazdów, materiałów edukacyjnych oraz opłat związanych ze studiami. Nie każdy wydatek wskazany w pozwie będzie jednak usprawiedliwiony. Sąd może zakwestionować koszty zawyżone, luksusowe albo takie, które faktycznie pokrywa partner córki.

W orzeczeniu z dnia 10 października 1969 r., sygn. akt III CRN 350/69, Sąd Najwyższy podkreślił, że usprawiedliwione potrzeby dziecka należy oceniać nie tylko według wieku, lecz także miejsca pobytu, środowiska, możliwości zarobkowych zobowiązanych i wszystkich okoliczności konkretnej sprawy.

Jeżeli obowiązek alimentacyjny został już wcześniej ustalony wyrokiem albo ugodą, jego zmiana wymaga wykazania zmiany stosunków w rozumieniu art. 138 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Taką zmianą może być np. usamodzielnienie się dziecka, podjęcie pracy, zakończenie studiów, istotne pogorszenie sytuacji zdrowotnej lub finansowej rodzica albo powstanie nowych obowiązków alimentacyjnych.

FAQ

Czy pełnoletnia córka w konkubinacie może dostać alimenty od ojca?

Tak. Konkubinat sam w sobie nie odbiera prawa do alimentów od rodziców. Kluczowe jest to, czy córka jest w stanie utrzymać się samodzielnie oraz jakie ma usprawiedliwione potrzeby w rozumieniu art. 133 § 1 i art. 135 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Czy zarobki konkubenta córki mają znaczenie?

Nie tworzą one ustawowego obowiązku alimentacyjnego konkubenta wobec córki. Mogą jednak mieć znaczenie pośrednie, jeżeli partner faktycznie pokrywa jej koszty utrzymania albo wspólnie prowadzą gospodarstwo domowe. Wtedy potrzeby córki obciążające rodziców mogą być niższe.

Czy studia zawsze uzasadniają alimenty?

Nie zawsze. Studia przemawiają za alimentami, jeżeli dziecko rzeczywiście się uczy, osiąga postępy i kierunek nauki służy przygotowaniu do zawodu. Jeżeli pełnoletnie dziecko jedynie pozoruje naukę albo wielokrotnie powtarza lata bez uzasadnienia, rodzic może powołać się na art. 133 § 3 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Czy złe zachowanie córki wobec ojca wystarczy, aby nie płacić alimentów?

Nie każde złe zachowanie wystarczy. Art. 144¹ Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego wymaga, aby żądanie alimentów było sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. W praktyce potrzebne są poważne, udowodnione okoliczności, np. rażąca krzywda wyrządzona rodzicowi.

Czy można przestać płacić alimenty, gdy córka mieszka z partnerem?

Nie, jeżeli alimenty wynikają z wyroku, ugody albo postanowienia o zabezpieczeniu. W takiej sytuacji trzeba złożyć pozew o uchylenie albo obniżenie alimentów na podstawie art. 138 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego i płacić do czasu zmiany orzeczenia.

Podsumowanie

Rodzic ma szanse bronić się przed pozwem o alimenty pełnoletniej córki żyjącej w konkubinacie, ale wynik sprawy zależy od dowodów. Sam fakt konkubinatu nie znosi obowiązku alimentacyjnego, natomiast może obniżać zakres usprawiedliwionych potrzeb córki. Najsilniejsze argumenty rodzica to brak rzeczywistych starań dziecka o usamodzielnienie, nadmierny uszczerbek po stronie rodzica oraz wyjątkowo rażące naruszenie zasad współżycia społecznego przez pełnoletnie dziecko.

Źródła

1. Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy, w szczególności art. 27, art. 87, art. 96 § 1, art. 130, art. 133 § 1 i § 3, art. 135 § 1 i § 2, art. 138 oraz art. 144¹ - Dz.U. 1964 nr 9 poz. 59.
2. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny, art. 6 - Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93.
3. Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego, art. 232 i art. 753 § 1 - Dz.U. 1964 nr 43 poz. 296.
4. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny, art. 209 § 1 - Dz.U. 1997 nr 88 poz. 553.
5. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 12 lutego 1998 r., sygn. akt I CKN 499/97.
6. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 14 listopada 1997 r., sygn. akt III CKN 217/97.
7. Uchwała pełnego składu Izby Cywilnej i Administracyjnej Sądu Najwyższego z dnia 16 grudnia 1987 r., sygn. akt III CZP 91/86.
8. Orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 10 października 1969 r., sygn. akt III CRN 350/69.