Zawarcie umowy o pracę podczas zwolnienia lekarskiego

Czy można zawrzeć umowę o pracę w czasie zwolnienia lekarskiego?

Tak. Samo zawarcie umowy o pracę w czasie zwolnienia lekarskiego jest dopuszczalne. Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy nie zawiera przepisu, który zakazywałby podpisania umowy o pracę przez osobę czasowo niezdolną do pracy. O ważności umowy nie przesądza więc to, że w dniu jej podpisania pracownik przebywa na L4.

Podstawowe znaczenie ma art. 26 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy. Zgodnie z tym przepisem stosunek pracy nawiązuje się w terminie określonym w umowie jako dzień rozpoczęcia pracy, a jeżeli takiego terminu nie określono – w dniu zawarcia umowy. Oznacza to, że strony mogą podpisać umowę wcześniej i wskazać w niej konkretną datę rozpoczęcia pracy.

Jeżeli pracownik w dniu wskazanym jako dzień rozpoczęcia pracy nadal jest niezdolny do pracy, stosunek pracy może powstać, ale pracownik faktycznie nie podejmie pracy z powodu choroby. Nie jest to samo w sobie podstawą do uznania umowy za nieważną. Należy jednak odróżnić podpisanie dokumentu od faktycznego wykonywania obowiązków pracowniczych podczas L4.

Forma umowy i dzień rozpoczęcia pracy

Umowa o pracę powinna zostać zawarta na piśmie. Wynika to z art. 29 § 2 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy. Jeżeli umowa nie została zawarta na piśmie, pracodawca przed dopuszczeniem pracownika do pracy musi potwierdzić pracownikowi na piśmie ustalenia co do stron umowy, rodzaju umowy oraz jej warunków.

W praktyce najbezpieczniej jest, aby w umowie wyraźnie wskazać dzień rozpoczęcia pracy. Jeżeli poprzednia umowa kończy się 15 października, a nowa ma obowiązywać od 16 października, strony mogą tak ustalić datę rozpoczęcia pracy. Nie oznacza to jednak, że pracownik ma obowiązek faktycznie przyjść do pracy 16 października, jeżeli nadal jest objęty zwolnieniem lekarskim i jest niezdolny do pracy.

Ważne jest również, aby strony nie pozorowały zatrudnienia. Jeżeli umowa zostałaby zawarta wyłącznie po to, aby uzyskać świadczenia z ubezpieczenia społecznego, bez rzeczywistego zamiaru wykonywania pracy, ZUS może badać realność zatrudnienia. Taka ocena zależy od konkretnego stanu faktycznego, w szczególności od tego, czy po odzyskaniu zdolności do pracy pracownik rzeczywiście podjął obowiązki, czy istniało stanowisko pracy, czy wypłacano wynagrodzenie i czy pracodawca miał rzeczywistą potrzebę zatrudnienia.

Zawarcie umowy a utrata zasiłku chorobowego

Podpisanie umowy o pracę to nie to samo co wykonywanie pracy. Ryzyko utraty świadczeń pojawia się przede wszystkim wtedy, gdy osoba przebywająca na zwolnieniu lekarskim faktycznie wykonuje pracę zarobkową albo zachowuje się w sposób sprzeczny z celem zwolnienia.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa ubezpieczony wykonujący w okresie orzeczonej niezdolności do pracy pracę zarobkową albo wykorzystujący zwolnienie od pracy w sposób niezgodny z celem tego zwolnienia traci prawo do zasiłku chorobowego za cały okres tego zwolnienia.

Dlatego samo podpisanie dokumentu zwykle nie powinno być traktowane jak wykonywanie pracy zarobkowej. Inaczej należy ocenić sytuację, w której pracownik podczas L4 odbywa szkolenia stanowiskowe, wykonuje zadania służbowe, obsługuje klientów, pracuje zdalnie albo faktycznie świadczy pracę dla nowego lub dotychczasowego pracodawcy. Szerzej podobny problem omawiamy w materiale dotyczącym tego, czym może skutkować praca podczas L4.

Kontrolę prawidłowości wykorzystywania zwolnień lekarskich mogą prowadzić ZUS oraz płatnicy składek na zasadach określonych w art. 68 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa. Jeżeli kontrola wykaże naruszenie, konsekwencją może być decyzja o braku prawa do świadczenia za cały okres danego zwolnienia.

Co ze świadczeniami chorobowymi po zakończeniu poprzedniej umowy?

Jeżeli pracownik stał się niezdolny do pracy w czasie trwania ubezpieczenia chorobowego, zasadę nabycia prawa do zasiłku określa art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa. W przypadku pracownika wynagrodzenie chorobowe za pierwszą część niezdolności do pracy wynika natomiast z art. 92 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy, a po wyczerpaniu okresu wynagrodzenia chorobowego zastosowanie ma zasiłek chorobowy z ustawy zasiłkowej.

Jeżeli dotychczasowa umowa kończy się w czasie choroby, a pracownik nadal jest niezdolny do pracy, znaczenie mogą mieć przepisy o zasiłku po ustaniu tytułu ubezpieczenia. Art. 7 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa przewiduje prawo do zasiłku po ustaniu tytułu ubezpieczenia w określonych sytuacjach. Jednocześnie art. 13 ust. 1 pkt 2 tej ustawy wyłącza prawo do zasiłku za okres po ustaniu tytułu ubezpieczenia chorobowego, jeżeli osoba kontynuuje działalność zarobkową albo podjęła działalność zarobkową stanowiącą tytuł do objęcia ubezpieczeniem chorobowym albo zapewniającą prawo do świadczeń za okres niezdolności do pracy.

W praktyce oznacza to, że rozpoczęcie nowego zatrudnienia w trakcie trwającej niezdolności do pracy może wymagać indywidualnej oceny przez dział kadr lub ZUS. Trzeba ustalić, z jakiego tytułu przysługuje świadczenie, czy nie ma przerwy w ubezpieczeniu oraz czy nie zachodzi wyłączenie z art. 13 ust. 1 pkt 2 ustawy zasiłkowej. Przy świadczeniach chorobowych znaczenie mogą mieć także czynności formalne przed podjęciem pracy, dlatego warto znać zasady opisane w materiale badania a L4.

Badania lekarskie i dopuszczenie do pracy po L4

Pracodawca nie może dopuścić pracownika do pracy bez aktualnego orzeczenia lekarskiego stwierdzającego brak przeciwwskazań do pracy na określonym stanowisku. Wynika to z art. 229 § 4 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy. Wstępne badania lekarskie osób przyjmowanych do pracy przewiduje art. 229 § 1 tej ustawy.

Jeżeli pracownik jest jeszcze na zwolnieniu lekarskim, należy ostrożnie planować wszelkie czynności organizacyjne. Samo stawienie się w celu podpisania umowy lub wykonania niezbędnej czynności formalnej nie musi oznaczać pracy zarobkowej, ale przy zwolnieniu z zaleceniem leżenia albo przy stanie zdrowia wykluczającym przemieszczanie się może powstać zarzut wykorzystywania zwolnienia niezgodnie z jego celem, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy zasiłkowej.

Najbezpieczniej jest, aby faktyczne przeszkolenie, badania, przekazanie stanowiska i rozpoczęcie obowiązków nastąpiły dopiero po zakończeniu zwolnienia, chyba że lekarz oraz charakter zwolnienia pozwalają na daną czynność, a nie narusza ona celu leczenia.

Co można, a czego lepiej unikać podczas L4?

Podsumowanie

Można zawrzeć umowę o pracę podczas zwolnienia lekarskiego. Art. 26 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy pozwala stronom określić dzień rozpoczęcia pracy w umowie, a przepisy nie uzależniają ważności umowy od tego, czy w dniu jej podpisania pracownik jest zdolny do pracy.

Najważniejsze ograniczenie wynika z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa. W czasie L4 nie wolno wykonywać pracy zarobkowej ani wykorzystywać zwolnienia niezgodnie z jego celem. W praktyce warto wcześniej ustalić, jakie są obowiązki na L4, zwłaszcza gdy pracownik musi podpisać dokumenty, pojechać na badania albo skontaktować się z pracodawcą.

FAQ

Czy umowa o pracę podpisana na L4 jest nieważna?

Nie, samo podpisanie umowy o pracę w czasie L4 nie powoduje jej nieważności. Kodeks pracy nie wprowadza takiego zakazu. Trzeba jednak uważać, aby w okresie zwolnienia nie wykonywać pracy zarobkowej.

Czy mogę rozpocząć nową umowę następnego dnia po zakończeniu poprzedniej, jeśli nadal jestem chory?

Co do zasady strony mogą wskazać taki dzień rozpoczęcia pracy w umowie na podstawie art. 26 Kodeksu pracy. Jeżeli jednak pracownik nadal jest niezdolny do pracy, nie powinien faktycznie wykonywać obowiązków. Osobno trzeba ocenić wpływ nowego tytułu zatrudnienia na świadczenia chorobowe.

Czy samo pójście do pracodawcy podpisać umowę narusza L4?

To zależy od rodzaju zwolnienia, stanu zdrowia i zaleceń lekarskich. Krótka czynność formalna zwykle jest mniej ryzykowna niż wykonywanie pracy, ale przy zaleceniu leżenia lub chorobie wykluczającej przemieszczanie się może powstać zarzut wykorzystania zwolnienia niezgodnie z celem.

Czy ZUS może zakwestionować zasiłek po podpisaniu umowy?

ZUS może kontrolować, czy zwolnienie było wykorzystywane prawidłowo. Sama umowa nie jest zwykle wystarczającą podstawą do odmowy świadczenia, ale wykonywanie pracy lub czynności sprzeczne z celem zwolnienia mogą skutkować utratą zasiłku za cały okres danego zwolnienia na podstawie art. 17 ust. 1 ustawy zasiłkowej.

Czy można zrobić badania wstępne w czasie L4?

Nie ma jednej odpowiedzi dla każdej sytuacji. Badania wstępne są wymagane przed dopuszczeniem do pracy zgodnie z art. 229 § 1 i § 4 Kodeksu pracy, ale ich wykonanie podczas L4 trzeba ocenić przez pryzmat celu zwolnienia i stanu zdrowia. Przy wątpliwościach bezpieczniej przesunąć badania na czas po zakończeniu zwolnienia.

Źródła

• Art. 26, art. 29 § 2, art. 92 § 1 pkt 1, art. 229 § 1 i art. 229 § 4 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy.
• Art. 6 ust. 1, art. 7, art. 13 ust. 1 pkt 2, art. 17 ust. 1 oraz art. 68 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa.