Przewóz uczniów busem – czy dzieci mogą stać podczas jazdy?

Czy uczniowie mogą jechać busem na stojąco?

Tak, ale tylko wtedy, gdy pojazd jest do tego przeznaczony albo przystosowany. Podstawową zasadę określa art. 63 ust. 1 Prawa o ruchu drogowym: przewóz osób może odbywać się tylko pojazdem do tego przeznaczonym lub przystosowanym, a liczba przewożonych osób nie może przekraczać liczby miejsc określonych w dowodzie rejestracyjnym. W praktyce oznacza to, że nie wystarczy spojrzeć na liczbę siedzeń. Trzeba ustalić, ile łącznie miejsc dla pasażerów, siedzących i ewentualnie stojących, ma dany pojazd według dokumentów i homologacji.

Jeżeli bus ma 25 miejsc siedzących i w dowodzie rejestracyjnym przewidziano łącznie 35 miejsc dla pasażerów, sam fakt, że część uczniów stoi, nie przesądza jeszcze o naruszeniu prawa. Jeżeli jednak pojazd jest zarejestrowany tylko na 25 pasażerów albo nie ma przewidzianych miejsc stojących, przewożenie około 35 osób jest niedopuszczalne.

Ważne jest również to, czy mówimy o pojeździe potocznie nazywanym busem, zwykłym autobusie, autobusie szkolnym, czy autobusie wykonującym publiczny transport zbiorowy. Każda z tych sytuacji może mieć trochę inne znaczenie praktyczne, ale wspólny punkt jest jeden: liczba pasażerów nie może przekroczyć dopuszczalnej liczby miejsc dla danego pojazdu.

Jakie warunki techniczne powinien spełniać autobus szkolny?

Prawo o ruchu drogowym definiuje autobus szkolny jako autobus przeznaczony do przewozu dzieci do szkoły, barwy pomarańczowej, oznaczony z przodu i z tyłu prostokątnymi tablicami barwy białej z napisem barwy czarnej „autobus szkolny”. Nie każdy pojazd dowożący dzieci do szkoły jest więc automatycznie autobusem szkolnym w technicznym znaczeniu tego pojęcia.

Dla autobusu szkolnego istotny jest § 22 rozporządzenia Ministra Infrastruktury w sprawie warunków technicznych pojazdów oraz zakresu ich niezbędnego wyposażenia. Przepis ten nadal przewiduje między innymi wymagania dotyczące drzwi, miejsca kierowcy, oznakowania, przestrzeni dla pasażera na wózku inwalidzkim oraz miejsc stojących.

Z punktu widzenia opisanego problemu najważniejsza jest zasada, że liczba miejsc stojących w autobusie szkolnym nie może przekraczać 25% liczby siedzeń. Przepis dopuszcza zwiększenie tej liczby o 4, jeżeli w przestrzeni przeznaczonej dla pasażera na wózku inwalidzkim nie jest przewożony taki pasażer. Powierzchnia dla miejsc stojących musi też spełniać wymagania dotyczące wysokości wolnej przestrzeni.

Przy 25 miejscach siedzących 25% daje 6,25, więc bezpiecznie należy przyjmować maksymalnie 6 miejsc stojących. Po zastosowaniu dodatkowego limitu 4 miejsc, gdy spełniony jest warunek dotyczący przestrzeni dla pasażera na wózku, łączna liczba miejsc stojących może wynieść 10. Wtedy autobus z 25 miejscami siedzącymi mógłby przewozić łącznie 35 pasażerów, ale tylko wtedy, gdy takie miejsca stojące rzeczywiście są przewidziane dla tego pojazdu.

Czy przewóz 35 uczniów w pojeździe z 25 miejscami siedzącymi jest zgodny z prawem?

Odpowiedź zależy od dokumentów i parametrów konkretnego pojazdu. Jeżeli autobus szkolny ma 25 miejsc siedzących i maksymalnie 10 miejsc stojących przewidzianych zgodnie z § 22 rozporządzenia, przewóz 35 uczniów może być zgodny z prawem. Nie oznacza to jednak, że każdy pojazd z 25 siedzeniami może zabierać 35 osób.

Należy sprawdzić przede wszystkim:

• liczbę miejsc wpisaną w dowodzie rejestracyjnym lub pozwoleniu czasowym,
• czy pojazd ma miejsca stojące i czy są one przewidziane konstrukcyjnie,
• czy pojazd jest autobusem szkolnym w rozumieniu przepisów, czy innym autobusem wykonującym przewóz uczniów,
• czy przewóz odbywa się jako publiczny transport zbiorowy, przewóz regularny specjalny, przewóz zamknięty albo usługa zlecona przez gminę lub szkołę,
• czy przewoźnik posiada wymagane uprawnienia do wykonywania danego rodzaju przewozu.

Jeżeli dokumenty pojazdu wskazują tylko 25 miejsc albo pojazd nie ma dopuszczonych miejsc stojących, przewóz dodatkowych 10 osób jest naruszeniem przepisów. W takiej sytuacji nie ma znaczenia, że trasa jest krótka, że dzieci same wsiadły do pojazdu albo że podobna praktyka trwa od dawna.

Kto odpowiada za bezpieczeństwo przewozu uczniów?

Za bezpośrednie naruszenie przepisów ruchu drogowego odpowiada przede wszystkim kierujący pojazdem. To kierowca nie powinien ruszyć, jeżeli liczba pasażerów przekracza dopuszczalny limit. Odpowiedzialność może jednak dotyczyć także przewoźnika, zwłaszcza jeżeli przewóz jest wykonywany w ramach działalności transportowej albo na podstawie umowy z gminą, szkołą lub innym organizatorem.

Jeżeli dowóz uczniów jest organizowany przez gminę, warto równolegle kierować pisma do wójta, burmistrza albo prezydenta miasta, ponieważ to organ prowadzący często zawiera umowę z przewoźnikiem. Dyrektor szkoły powinien reagować na informacje o zagrożeniu bezpieczeństwa uczniów, ale może nie być podmiotem, który sam zawarł umowę przewozu. Dlatego w piśmie warto ustalić, kto jest organizatorem przewozu i kto nadzoruje wykonanie umowy.

Co grozi kierowcy za przewożenie zbyt wielu pasażerów?

Przewóz osób ponad liczbę miejsc określoną w dowodzie rejestracyjnym lub wynikającą z konstrukcyjnego przeznaczenia pojazdu jest wykroczeniem. Z aktualnego taryfikatora mandatów wynika mandat liczony za każdą osobę przewożoną ponad dopuszczalny limit, przy czym łączna wysokość mandatu jest ograniczona limitem przewidzianym w taryfikatorze.

Dodatkową konsekwencją może być zatrzymanie prawa jazdy. Prawo o ruchu drogowym przewiduje taką możliwość przy ujawnieniu przewozu osób ponad dopuszczalną liczbę miejsc. W przypadku autobusu przepis o zatrzymaniu prawa jazdy nie stosuje się jednak wtedy, gdy przekroczenie nie przekracza 5 osób. Inaczej mówiąc, przy autobusie sankcja ta wchodzi w grę dopiero przy większym przekroczeniu, z zastrzeżeniem szczególnych wyjątków, między innymi dotyczących publicznego transportu zbiorowego z przewidzianymi miejscami stojącymi.

Niezależnie od mandatu i prawa jazdy, przeładowany pojazd może zostać wyłączony z dalszej jazdy do czasu usunięcia naruszenia. W praktyce oznacza to konieczność zapewnienia dodatkowego pojazdu, zmniejszenia liczby pasażerów albo innego bezpiecznego transportu.

Gdzie zgłosić przeładowany bus szkolny?

Najbardziej skuteczne jest zgłoszenie umożliwiające kontrolę w konkretnym czasie i miejscu. Samo ogólne pismo, że „bus jeździ przeładowany”, może nie doprowadzić do kontroli, jeżeli organ nie zna trasy, godzin odjazdu i numeru rejestracyjnego pojazdu.

W zależności od sytuacji można podjąć następujące działania:

• zgłosić sprawę Policji, najlepiej z prośbą o kontrolę pojazdu w konkretnym dniu i miejscu,
• zawiadomić Inspekcję Transportu Drogowego, jeżeli przewóz wykonuje przedsiębiorca transportowy,
• złożyć pisemne zawiadomienie do gminy jako organizatora dowozu uczniów lub strony umowy z przewoźnikiem,
• zwrócić się do dyrektora szkoły o pisemną informację, komu zgłaszał problem i jakie działania podjął,
• w razie braku reakcji złożyć skargę na bezczynność lub nienależyte wykonywanie zadań przez właściwy organ albo funkcjonariuszy.

W zgłoszeniu warto podać: daty i godziny kursów, trasę, przystanki, numer rejestracyjny pojazdu, nazwę przewoźnika, przybliżoną liczbę dzieci oraz informację, czy uczniowie stoją w przejściu lub przy drzwiach. Jeżeli rodzic lub opiekun ma zdjęcia albo nagrania wykonane zgodnie z prawem i bez naruszania prywatności dzieci, można wskazać, że takie materiały są dostępne, ale nie należy ich rozpowszechniać publicznie.

Skarga na brak reakcji Policji albo organizatora przewozu

Jeżeli po kilku zgłoszeniach nie podjęto żadnych czynności, można złożyć skargę w trybie działu VIII Kodeksu postępowania administracyjnego. Zgodnie z art. 227 K.p.a. przedmiotem skargi może być w szczególności zaniedbanie, nienależyte wykonywanie zadań przez organy lub ich pracowników, naruszenie praworządności albo interesów skarżących, a także przewlekłe lub biurokratyczne załatwianie spraw.

Skargę na funkcjonariusza lub sposób działania jednostki Policji składa się co do zasady do właściwego przełożonego, czyli na przykład do komendanta danej jednostki albo jednostki nadrzędnej. Skargę na działania lub zaniechania gminy należy kierować do właściwego organu, a gdy dotyczy działalności wójta, burmistrza albo prezydenta miasta, w określonych przypadkach właściwa może być rada gminy.

Skarga powinna być konkretna. Warto wskazać, kiedy zgłoszono problem, komu, jaką odpowiedź uzyskano, jakie ryzyko występuje dla uczniów i czego skarżący oczekuje, na przykład kontroli przewozu, wyjaśnienia podstawy prawnej przewożenia danej liczby osób albo zobowiązania przewoźnika do podstawienia pojazdu o odpowiedniej liczbie miejsc.

FAQ

Czy dzieci mogą stać w autobusie szkolnym?

Mogą, ale tylko wtedy, gdy pojazd ma przewidziane miejsca stojące i liczba pasażerów nie przekracza limitu określonego dla danego pojazdu. Sam fakt, że jest to dowóz do szkoły, nie pozwala przekraczać liczby miejsc.

Ile osób może jechać autobusem szkolnym z 25 siedzeniami?

Przy 25 miejscach siedzących autobus szkolny może mieć zasadniczo 6 miejsc stojących. Liczba ta może wzrosnąć o 4, jeżeli spełniony jest warunek dotyczący nieprzewożenia pasażera na wózku inwalidzkim w przewidzianej przestrzeni. Ostatecznie trzeba jednak sprawdzić dokumenty konkretnego pojazdu.

Czy 35 uczniów w busie z 25 siedzeniami zawsze oznacza wykroczenie?

Nie zawsze. Jeżeli pojazd ma 25 siedzeń i 10 dopuszczonych miejsc stojących, a łączna liczba miejsc wynika z dokumentów pojazdu, przewóz 35 osób może być legalny. Jeżeli jednak dopuszczonych miejsc jest tylko 25 albo miejsc stojących nie przewidziano, przewóz 35 osób jest naruszeniem.

Kto powinien reagować na przeładowany bus szkolny?

W pierwszej kolejności kierowca i przewoźnik, bo to oni wykonują przewóz. Jeżeli dowóz jest organizowany przez gminę lub szkołę, zgłoszenie należy skierować także do organizatora przewozu. W przypadku zagrożenia bezpieczeństwa właściwe są również Policja i Inspekcja Transportu Drogowego.

Czy można złożyć skargę, jeżeli Policja nie reaguje?

Tak. Jeżeli zgłoszenia są ignorowane albo nie ma żadnej informacji o czynnościach, można złożyć skargę na zaniedbanie lub nienależyte wykonywanie zadań. W skardze trzeba opisać konkretne zgłoszenia, daty, trasę, pojazd i oczekiwane działania.

Czy dyrektor szkoły ponosi odpowiedzialność za przewóz?

To zależy od tego, kto organizuje przewóz i kto zawarł umowę z przewoźnikiem. Dyrektor powinien reagować na informacje o zagrożeniu uczniów, ale często formalnym organizatorem dowozu jest gmina. Dlatego pisma warto kierować zarówno do szkoły, jak i do organu prowadzącego albo organizatora przewozu.

Podsumowanie

Przewożenie uczniów na stojąco nie jest automatycznie zakazane, ale musi wynikać z konstrukcji i dokumentów konkretnego pojazdu. W autobusie szkolnym z 25 miejscami siedzącymi dopuszczalna liczba miejsc stojących może wynosić 6, a przy spełnieniu dodatkowego warunku 10. Jeżeli więc pojazd jest prawidłowo przystosowany i zarejestrowany na 35 pasażerów, opisany przewóz może być zgodny z prawem. Jeżeli natomiast pojazd ma tylko 25 miejsc albo nie ma miejsc stojących, zabieranie około 35 uczniów narusza przepisy i powinno zostać zgłoszone.

Najlepszym działaniem jest uzyskanie informacji o liczbie miejsc wpisanej w dokumentach pojazdu, a następnie skierowanie konkretnego zgłoszenia do Policji, Inspekcji Transportu Drogowego i organizatora przewozu. Przy braku reakcji można skorzystać ze skargi w trybie Kodeksu postępowania administracyjnego.

Źródła

• Ustawa z dnia 20 czerwca 1997 r. – Prawo o ruchu drogowym, w szczególności art. 2, art. 63, art. 135 i art. 135a: tekst aktu w ELI.
• Rozporządzenie Ministra Infrastruktury w sprawie warunków technicznych pojazdów oraz zakresu ich niezbędnego wyposażenia, w szczególności § 22 dotyczący autobusu szkolnego: tekst jednolity w ELI.
• Rozporządzenie w sprawie wysokości grzywien nakładanych w drodze mandatów karnych za wybrane rodzaje wykroczeń: zmiana taryfikatora mandatów.
• Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego, w szczególności art. 227 i art. 237: tekst jednolity w ELI.
• Ustawa z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym: tekst jednolity w ELI.