Zasiłek pielęgnacyjny dla cudzoziemca w Polsce – kiedy przysługuje

Kiedy cudzoziemiec może dostać zasiłek pielęgnacyjny?

Zasiłek pielęgnacyjny jest świadczeniem rodzinnym przewidzianym w art. 16 ust. 1 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. Ma on częściowo pokrywać wydatki wynikające z konieczności zapewnienia opieki i pomocy osobie niezdolnej do samodzielnej egzystencji.

Zgodnie z art. 16 ust. 2 tej ustawy zasiłek pielęgnacyjny przysługuje:

• niepełnosprawnemu dziecku,
• osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16 lat, jeżeli legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności,
• osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16 lat z orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, jeżeli niepełnosprawność powstała przed ukończeniem 21. roku życia,
• osobie, która ukończyła 75 lat.

W praktyce oznacza to, że sam wiek 75+ może otwierać drogę do zasiłku, ale tylko wtedy, gdy spełnione są także warunki dotyczące kręgu osób uprawnionych. W przypadku cudzoziemców to właśnie ten drugi etap najczęściej decyduje o odmowie.

Dlaczego sama karta pobytu nie wystarcza?

W odniesieniu do cudzoziemców zastosowanie ma art. 1 ust. 2 pkt 2 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. Przepis ten wymienia zamknięty katalog cudzoziemców, którym mogą przysługiwać świadczenia rodzinne, w tym zasiłek pielęgnacyjny.

Prawo do świadczeń rodzinnych mają w szczególności cudzoziemcy:

• do których stosuje się przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego,
• jeżeli wynika to z wiążących Polskę umów dwustronnych o zabezpieczeniu społecznym,
• przebywający w Polsce na podstawie zezwolenia na pobyt stały, zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego UE albo niektórych ściśle wskazanych zezwoleń na pobyt czasowy,
• posiadający kartę pobytu z adnotacją „dostęp do rynku pracy” – z ustawowymi wyjątkami.

To oznacza, że organ nie bada wyłącznie tego, czy pobyt jest legalny, ale również na jakiej dokładnie podstawie pobyt został zalegalizowany. Jeżeli cudzoziemiec nie mieści się w jednej z kategorii wymienionych w art. 1 ust. 2 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, organ ma podstawę do odmowy świadczenia.

W opisanej sytuacji znaczenie może mieć właśnie to, że karta pobytu została wydana na podstawie przepisu niewymienionego w katalogu uprawnionych do świadczeń rodzinnych. Dlatego odpowiedź urzędu, że decyduje podstawa pobytu, co do zasady jest zgodna z konstrukcją ustawy.

Jakie podstawy prawne pobytu najczęściej dają prawo do świadczeń rodzinnych?

Najczęściej prawo do świadczeń rodzinnych cudzoziemca wynika z jednego z następujących tytułów:

Jeżeli cudzoziemiec ma wyłącznie zezwolenie na pobyt czasowy wydane na podstawie przepisu, który nie mieści się w katalogu z art. 1 ust. 2 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, zasiłek pielęgnacyjny najczęściej nie będzie przysługiwał.

Zobacz również:

opieka nad niesamodzielnym rodzicem – jakie masz możliwości prawne

Czy wiek powyżej 75 lat rozwiązuje problem?

Nie. Ukończenie 75 lat spełnia tylko materialną przesłankę z art. 16 ust. 2 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Nadal trzeba należeć do kręgu osób uprawnionych określonych w art. 1 tej ustawy.

Inaczej mówiąc: osoba po 75. roku życia nie musi wykazywać orzeczenia o niepełnosprawności do samego zasiłku pielęgnacyjnego, ale cudzoziemiec nadal musi mieć odpowiedni status pobytowy albo inną podstawę uprawniającą do świadczeń rodzinnych.

Co można zrobić po odmowie zasiłku pielęgnacyjnego?

Jeżeli została wydana decyzja odmowna, należy przede wszystkim sprawdzić:

• czy organ prawidłowo ustalił podstawę pobytu wynikającą z decyzji wojewody i karty pobytu,
• czy nie ma zastosowania umowa międzynarodowa o zabezpieczeniu społecznym,
• czy cudzoziemiec nie posiada innego dokumentu pobytowego, który zmienia ocenę sprawy,
• czy w sprawie nie zachodzi błąd w kwalifikacji statusu członka rodziny.

Od decyzji organu pierwszej instancji przysługuje odwołanie na zasadach określonych w art. 127 § 1 i art. 129 § 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego. Co do zasady wnosi się je w terminie 14 dni od doręczenia decyzji, za pośrednictwem organu, który wydał decyzję.

W odwołaniu warto załączyć kopię decyzji pobytowej, kartę pobytu oraz wskazać konkretny przepis, z którego cudzoziemiec wywodzi swoje uprawnienie. Sam argument trudnej sytuacji życiowej zwykle nie wystarcza, jeśli ustawa nie obejmuje danej kategorii pobytowej.

Jakie inne świadczenia lub pomoc warto sprawdzić?

Jeżeli zasiłek pielęgnacyjny jako świadczenie rodzinne nie przysługuje, nie oznacza to automatycznie braku jakiejkolwiek pomocy. Warto osobno sprawdzić instrumenty z ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej.

Prawo do świadczeń z pomocy społecznej zależy od odrębnych przesłanek, w tym od sytuacji życiowej, dochodu, stanu zdrowia i legalności pobytu. Dla cudzoziemców katalog uprawnionych wynika przede wszystkim z art. 5 tej ustawy, dlatego nie każdy legalnie przebywający cudzoziemiec będzie objęty pomocą na identycznych zasadach jak obywatel polski. Mimo to w praktyce warto pytać gminę zwłaszcza o:

• usługi opiekuńcze albo specjalistyczne usługi opiekuńcze,
• pomoc w formie pracy socjalnej,
• skierowanie do ośrodka wsparcia lub dziennej opieki,
• pomoc w organizacji opieki długoterminowej.

Jeżeli rodzice są osobami starszymi, schorowanymi lub niesamodzielnymi, przydatna może być też analiza możliwości uzyskania wsparcia z systemu ochrony zdrowia, gminnych usług opiekuńczych albo świadczeń związanych z orzeczeniem o niepełnosprawności. W takich sprawach znaczenie mają szczegóły stanu faktycznego.

Zobacz również:

darowizna dla rodzica a opłaty za DPS – kiedy dziecko płaci

Czy Karta Polaka albo zmiana statusu pobytowego może pomóc?

Tak, ale zależy to od konkretnej sytuacji. Sama Karta Polaka nie jest automatycznie podstawą do przyznania zasiłku pielęgnacyjnego, jednak może mieć znaczenie pośrednie, jeśli prowadzi do uzyskania innego statusu pobytowego, który mieści się w katalogu z art. 1 ust. 2 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

W praktyce czasem rozwiązaniem nie jest spór o obecną decyzję, ale dopiero uzyskanie pobytu stałego albo innego tytułu pobytowego, który daje dostęp do świadczeń rodzinnych. To jednak wymaga osobnej analizy przepisów pobytowych i dokumentów danej osoby.

FAQ

Czy każdy cudzoziemiec z kartą pobytu może dostać zasiłek pielęgnacyjny?

Nie. Sama karta pobytu nie wystarcza. Cudzoziemiec musi należeć do jednej z kategorii wymienionych w art. 1 ust. 2 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Czy osoba po 75. roku życia musi mieć orzeczenie o niepełnosprawności?

Nie do samego zasiłku pielęgnacyjnego. Zgodnie z art. 16 ust. 2 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych wiek 75+ jest samodzielną przesłanką, ale nadal trzeba spełniać warunki dotyczące kręgu osób uprawnionych.

Czy można odwołać się od odmowy przyznania świadczenia?

Tak. Co do zasady odwołanie wnosi się w terminie 14 dni od doręczenia decyzji, zgodnie z art. 129 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego.

Czy niska emerytura z zagranicy ma znaczenie dla zasiłku pielęgnacyjnego?

Co do zasady nie jest to podstawowy warunek tego świadczenia. W przypadku zasiłku pielęgnacyjnego kluczowe są przesłanki z art. 16 ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz status uprawnionej osoby.

Jeśli zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje, czy można starać się o inną pomoc?

Tak. Warto osobno sprawdzić pomoc społeczną, usługi opiekuńcze i inne formy wsparcia gminy, bo obowiązują tam inne podstawy prawne i inne kryteria.

Źródła

• ustawa z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, w szczególności art. 1 ust. 2, art. 1 ust. 3 i art. 16,
• ustawa z 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach, w szczególności art. 3 pkt 2,
• ustawa z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, w szczególności art. 5,
• ustawa z 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego, w szczególności art. 127 § 1 i art. 129 § 1.