Zaniedbanie nauczycieli i narażenie dziecka na niebezpieczeństwo

Na czym polega zaniedbanie szkoły w opisanej sytuacji?

Jeżeli rodzic przekazał szkole informację, że dziecko ma być odbierane osobiście i nie ma korzystać z autobusu szkolnego, szkoła powinna zorganizować odbiór dziecka w sposób zgodny z tą informacją. Wysłanie dziecka autobusem mimo jego sprzeciwu, płaczu oraz braku potwierdzenia, że dziecko jest na liście dowozu, może świadczyć o błędzie organizacyjnym i naruszeniu obowiązków opiekuńczych. Jeżeli problem dotyczy nie samego skierowania dziecka do autobusu, lecz liczby pasażerów i miejsc stojących, zasady wyjaśniamy w poradzie o przewozie uczniów busem i dopuszczalnych miejscach stojących.

Podstawowe znaczenie ma tu art. 68 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe, zgodnie z którym dyrektor szkoły sprawuje opiekę nad uczniami oraz stwarza warunki harmonijnego rozwoju psychofizycznego. Dodatkowo art. 68 ust. 1 pkt 6 tej ustawy nakłada na dyrektora obowiązek wykonywania zadań związanych z zapewnieniem bezpieczeństwa uczniom i nauczycielom w czasie zajęć organizowanych przez szkołę lub placówkę.

Obowiązek nauczyciela wynika także z art. 6 pkt 1 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela. Przepis ten zobowiązuje nauczyciela do rzetelnego realizowania zadań związanych z powierzonym mu stanowiskiem oraz podstawowymi funkcjami szkoły, w tym do zapewnienia bezpieczeństwa uczniom w czasie zajęć organizowanych przez szkołę.

Dowóz dzieci do szkoły i oddziału przedszkolnego według aktualnych przepisów

Obecnie kwestie dowozu nie wynikają już z dawnych przepisów ustawy o systemie oświaty w zakresie opisanym w starym artykule, lecz przede wszystkim z ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe.

W przypadku pięcioletniego dziecka trzeba odróżnić prawo do wychowania przedszkolnego od obowiązku rocznego przygotowania przedszkolnego. Z art. 31 ust. 6 ustawy Prawo oświatowe wynika, że dziecko w wieku 3-5 lat ma prawo do korzystania z wychowania przedszkolnego. Natomiast zgodnie z art. 31 ust. 4 tej ustawy obowiązek rocznego przygotowania przedszkolnego dotyczy dziecka w wieku 6 lat.

Jeżeli dziecko uczęszcza do oddziału przedszkolnego w szkole podstawowej, znaczenie ma art. 32 ust. 3 i ust. 5 ustawy Prawo oświatowe. Droga dziecka pięcioletniego oraz dziecka spełniającego obowiązek rocznego przygotowania przedszkolnego do najbliższego publicznego przedszkola, oddziału przedszkolnego w publicznej szkole podstawowej albo publicznej innej formy wychowania przedszkolnego nie powinna przekraczać 3 km. Jeżeli przekracza 3 km, obowiązkiem gminy jest zapewnienie bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu albo zwrot kosztów przejazdu dziecka i opiekuna środkami komunikacji publicznej, jeżeli dowożenie zapewniają rodzice.

Jeżeli dziecko jest już uczniem szkoły podstawowej, stosuje się art. 39 ust. 2 i ust. 3 ustawy Prawo oświatowe. Droga z domu do szkoły nie powinna przekraczać 3 km w przypadku uczniów klas I-IV oraz 4 km w przypadku uczniów klas V-VIII. Gdy droga do szkoły obwodowej przekracza te odległości, gmina musi zapewnić bezpłatny transport i opiekę w czasie przewozu albo zwrócić koszty przejazdu środkami komunikacji publicznej. Jeżeli odległość nie przekracza ustawowych limitów, gmina może zorganizować bezpłatny transport, zapewniając opiekę.

Przepisy o dowozie nie odbierają rodzicowi prawa do osobistego dowożenia i odbierania dziecka. Jeżeli rodzic składa szkole pisemne oświadczenie, że dziecko nie będzie korzystało z autobusu, szkoła powinna uwzględnić tę informację w organizacji opieki po zajęciach.

Jak szkoła powinna zorganizować odbiór dziecka po zajęciach?

Przepisy nie opisują jednej szczegółowej procedury odbioru każdego dziecka po lekcjach. Szkoła powinna jednak przyjąć rozwiązania organizacyjne zapewniające bezpieczeństwo uczniów, ponieważ wynika to z art. 68 ust. 1 pkt 3 i pkt 6 ustawy Prawo oświatowe oraz z art. 6 pkt 1 Karty Nauczyciela.

W praktyce szkoła powinna mieć aktualną listę dzieci korzystających z dowozu, listę dzieci odbieranych przez rodziców lub osoby upoważnione, zasady przekazywania dziecka po zajęciach oraz procedurę postępowania, gdy rodzic spóźni się po dziecko. Szczególnie przy młodszych dzieciach nie powinno dochodzić do sytuacji, w której dziecko jest kierowane do autobusu wyłącznie dlatego, że stoi w grupie innych dzieci.

Opiekun dowozu powinien sprawdzić listę dzieci uprawnionych do przejazdu, upewnić się, na którym przystanku dziecko ma wysiąść, oraz reagować na nietypowe zachowanie dziecka, zwłaszcza na płacz, protesty i informację, że rodzic ma je odebrać osobiście. Ignorowanie takich sygnałów może zostać ocenione jako nienależyte sprawowanie opieki.

Co powinien zrobić rodzic po takim zdarzeniu?

W pierwszej kolejności warto zabezpieczyć dowody i zażądać wyjaśnień na piśmie. W emocjonalnej sytuacji rozmowa z dyrektorem często nie wystarczy, ponieważ później trudno wykazać, kto co powiedział i jakie działania szkoła obiecała podjąć.

Rodzic może przygotować pismo do dyrektora szkoły, w którym opisze zdarzenie, wskaże datę, godzinę, osoby uczestniczące, wcześniejsze oświadczenie o osobistym odbiorze dziecka oraz skutki dla dziecka. W piśmie można żądać:

• pisemnych przeprosin od dyrektora lub osób odpowiedzialnych,
• pisemnego wyjaśnienia, kto podjął decyzję o skierowaniu dziecka do autobusu,
• wskazania, czy dziecko było na liście dowozu i kto tę listę weryfikował,
• wprowadzenia albo poprawienia procedury odbioru i dowozu dzieci,
• potwierdzenia, że dziecko nie będzie wydawane do autobusu bez odrębnej zgody rodzica.

Jeżeli odpowiedź dyrektora jest niewystarczająca, skargę można skierować do organu prowadzącego szkołę, najczęściej wójta, burmistrza, prezydenta miasta albo właściwej jednostki samorządu terytorialnego. Znaczenie ma tu art. 10 ust. 1 pkt 1 ustawy Prawo oświatowe, zgodnie z którym organ prowadzący szkołę lub placówkę odpowiada za jej działalność, a do jego zadań należy zapewnienie warunków działania szkoły lub placówki.

Można również zawiadomić właściwego kuratora oświaty. Kurator sprawuje nadzór pedagogiczny na zasadach określonych w art. 51 ust. 1 pkt 1 ustawy Prawo oświatowe. W skardze do kuratorium warto unikać ogólnych ocen i przedstawić konkretne fakty: wcześniejsze oświadczenie rodzica, brak weryfikacji listy, płacz dziecka, czas poszukiwań i sposób reakcji dyrekcji.

Czy takie zdarzenie należy zgłaszać na policję albo do prokuratury?

Nie każde zaniedbanie nauczyciela lub opiekuna dowozu jest przestępstwem. Dla odpowiedzialności z art. 160 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny konieczne jest narażenie człowieka na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia albo ciężkiego uszczerbku na zdrowiu. Jeżeli sprawca ma obowiązek opieki nad osobą narażoną, zastosowanie może mieć art. 160 § 2 Kodeksu karnego. Jeżeli działa nieumyślnie, znaczenie ma art. 160 § 3 Kodeksu karnego.

Kluczowe jest słowo: bezpośrednie. Organy ścigania badają, czy w konkretnych okolicznościach powstało realne i natychmiastowe zagrożenie dla dziecka, a nie tylko stres, strach rodzica i naruszenie procedur. Znaczenie mogą mieć między innymi: wiek dziecka, brak znajomości adresu, brak możliwości kontaktu, trasa autobusu, miejsce wysadzenia, zachowanie opiekuna oraz to, czy dziecko mogło zostać pozostawione bez opieki.

Jeżeli dziecko było przewożone pod opieką osoby dorosłej, nie zostało wysadzone w nieznanym miejscu i ostatecznie nie doszło do szkody, organy ścigania mogą uznać, że sprawa ma przede wszystkim charakter organizacyjny, dyscyplinarny lub cywilny. Jeżeli jednak opiekun zignorował wyraźne sygnały zagrożenia, dziecko nie znało adresu, mogło zostać pozostawione bez opieki albo przez dłuższy czas nie było wiadomo, gdzie się znajduje, zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia przestępstwa może być uzasadnione.

Odpowiedzialność nauczyciela, dyrektora i szkoły

Odpowiedzialność może mieć kilka poziomów, zależnie od skutków zdarzenia i stopnia winy.

Odpowiedzialność służbowa i dyscyplinarna nauczyciela. Jeżeli nauczyciel lub opiekun będący nauczycielem naruszył obowiązki z art. 6 Karty Nauczyciela, może odpowiadać dyscyplinarnie na podstawie art. 75 ust. 1 Karty Nauczyciela. Kary dyscyplinarne nauczycieli określa art. 76 ust. 1 Karty Nauczyciela i obejmują one między innymi naganę z ostrzeżeniem, zwolnienie z pracy, zwolnienie z pracy z zakazem przyjmowania do pracy w zawodzie nauczyciela przez 3 lata oraz wydalenie z zawodu nauczyciela.

Odpowiedzialność dyrektora. Dyrektor odpowiada za organizację pracy szkoły, nadzór nad procedurami i bezpieczeństwo uczniów. Jeżeli w szkole nie było jasnych zasad odbioru dzieci lub list dowozu, rodzic może żądać od dyrektora i organu prowadzącego wyjaśnienia, dlaczego takie procedury nie działały.

Odpowiedzialność cywilna. Jeżeli dziecko doznało szkody, na przykład rozstroju zdrowia potwierdzonego dokumentacją medyczną lub psychologiczną, można rozważyć roszczenia cywilne. Podstawą mogą być art. 415 Kodeksu cywilnego, który przewiduje odpowiedzialność za zawinione wyrządzenie szkody, art. 430 Kodeksu cywilnego dotyczący odpowiedzialności powierzającego za podwładnego oraz art. 444 i art. 445 § 1 Kodeksu cywilnego, gdy doszło do uszkodzenia ciała albo rozstroju zdrowia i żądane jest zadośćuczynienie.

W praktyce, jeżeli nie ma szkody zdrowotnej, a dziecko przeżyło silny stres, najrozsądniejsze bywa dochodzenie przeprosin, pisemnych wyjaśnień i zmian organizacyjnych. Roszczenia finansowe wymagają wykazania szkody, winy, związku przyczynowego i wysokości roszczenia.

Jak napisać skuteczną skargę do dyrektora, gminy lub kuratorium?

Skarga powinna być rzeczowa i konkretna. Warto unikać samych ocen typu skandal albo karygodne zachowanie, a zamiast tego opisać sekwencję zdarzeń i wskazać, czego rodzic oczekuje.

W piśmie można wskazać następujące elementy:

• dane dziecka i klasę albo oddział,
• datę oraz godzinę zakończenia zajęć,
• informację, że dziecko miało być odebrane osobiście,
• wskazanie, kiedy i komu przekazano oświadczenie o rezygnacji z dowozu,
• opis skierowania dziecka do autobusu mimo protestu,
• czas poszukiwania dziecka i sposób jego odnalezienia,
• żądanie pisemnych wyjaśnień, przeprosin i wdrożenia procedury,
• wniosek o poinformowanie rodzica o podjętych działaniach.

Do skargi warto dołączyć kopie dokumentów: oświadczenie o osobistym odbiorze dziecka, korespondencję ze szkołą, notatkę z rozmowy z dyrektorem, ewentualne zaświadczenie psychologa albo lekarza, jeżeli dziecko wymagało pomocy po zdarzeniu.

FAQ

Czy szkoła może zmusić dziecko do jazdy autobusem szkolnym?

Nie. Przepisy o dowozie nakładają na gminę obowiązek zapewnienia transportu i opieki w określonych sytuacjach, ale nie oznaczają, że dziecko musi korzystać z autobusu, gdy rodzic zapewnia dowóz i odbiór we własnym zakresie. Szkoła powinna respektować aktualne oświadczenie rodzica dotyczące odbioru dziecka.

Czy pięcioletnie dziecko ma obowiązek chodzić do zerówki?

Co do zasady nie. Z art. 31 ust. 6 ustawy Prawo oświatowe wynika prawo dziecka w wieku 3-5 lat do wychowania przedszkolnego. Obowiązek rocznego przygotowania przedszkolnego dotyczy dziecka w wieku 6 lat na podstawie art. 31 ust. 4 tej ustawy.

Czy w opisanej sytuacji można żądać przeprosin?

Tak, można żądać przeprosin, ale najlepiej zrobić to w piśmie do dyrektora i wskazać, czego dokładnie rodzic oczekuje: przeprosin dla dziecka, przeprosin dla rodziców, pisemnych wyjaśnień oraz zmiany procedur. Samo żądanie przeprosin nie wymaga wszczynania sprawy sądowej.

Kiedy składać skargę do kuratorium oświaty?

Skarga do kuratorium jest zasadna, gdy zdarzenie wskazuje na poważne naruszenie bezpieczeństwa uczniów, brak procedur, brak reakcji dyrektora albo powtarzalny problem. Kuratorium nie zastępuje sądu, ale może podjąć działania w ramach nadzoru pedagogicznego.

Czy można dochodzić odszkodowania za stres dziecka?

To zależy od skutków zdarzenia. Jeżeli stres przerodził się w rozstrój zdrowia potwierdzony dokumentacją medyczną lub psychologiczną, można rozważyć roszczenie o zadośćuczynienie na podstawie art. 445 § 1 Kodeksu cywilnego w związku z art. 444 Kodeksu cywilnego. Bez wykazania szkody zdrowotnej roszczenie finansowe będzie trudniejsze.

Czy rodzic ponosi winę, jeśli spóźnił się kilka minut?

Krótkie spóźnienie rodzica nie uprawnia szkoły do przekazania dziecka do autobusu wbrew wcześniejszym ustaleniom. Szkoła powinna mieć procedurę na wypadek spóźnienia rodzica, na przykład kontakt telefoniczny, pozostawienie dziecka pod opieką wyznaczonej osoby albo powiadomienie dyrektora.

Źródła

• art. 31 ust. 4 i ust. 6, art. 32 ust. 3 i ust. 5, art. 39 ust. 2 i ust. 3, art. 51 ust. 1 pkt 1, art. 68 ust. 1 pkt 3 i pkt 6 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe,
• art. 6 pkt 1, art. 75 ust. 1, art. 76 ust. 1 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela,
• art. 160 § 1-3 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny,
• art. 415, art. 430, art. 444, art. 445 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny.