Wezwanie do sądu podczas pobytu za granicą – co zrobić?

Wezwanie do sądu podczas pobytu za granicą

Jeżeli sąd wysłał wezwanie z adnotacją o osobistym stawiennictwie, trzeba najpierw sprawdzić trzy rzeczy: w jakim charakterze zostałeś wezwany, jaki jest cel posiedzenia oraz jakie skutki niestawiennictwa wskazano w wezwaniu. Inne konsekwencje może mieć nieobecność świadka, inne strony procesu, a jeszcze inne uczestnika postępowania spadkowego.

W opisanej sytuacji chodzi najpewniej o udział spadkobiercy w sprawie dotyczącej stwierdzenia nabycia spadku albo roszczeń związanych z długami spadkowymi. Sam fakt pobytu za granicą nie zwalnia automatycznie z obowiązku reakcji na wezwanie. Nie trzeba jednak zakładać, że jedynym rozwiązaniem jest przyjazd do Polski na wyznaczony termin.

Najbezpieczniej jest niezwłocznie wysłać do sądu pismo, w którym wyjaśnisz, że stale lub czasowo przebywasz za granicą, wskażesz swój aktualny adres, adres e-mail oraz wniesiesz o jedno z praktycznych rozwiązań: zmianę terminu rozprawy, udział w posiedzeniu zdalnym albo dopuszczenie pisemnych wyjaśnień.

Jak poprosić sąd o zmianę terminu albo zdalny udział w rozprawie?

Jeżeli chcesz uczestniczyć w rozprawie, ale wyznaczony termin koliduje z pobytem za granicą, złóż wniosek o zmianę terminu. W piśmie podaj sygnaturę akt, datę rozprawy, swoje dane, dokładny powód niemożności stawienia się oraz dowody potwierdzające pobyt za granicą, na przykład umowę o pracę, potwierdzenie zamieszkania, rezerwacje podróży, dokumenty rodzinne albo inne załączniki pokazujące, że przyjazd jest obiektywnie trudny.

Samo stwierdzenie, że termin jest niewygodny, zwykle nie wystarczy. Zgodnie z zasadami postępowania cywilnego rozprawa podlega odroczeniu między innymi wtedy, gdy nieobecność strony wynika z nadzwyczajnego wydarzenia albo innej przeszkody, której nie można przezwyciężyć. W praktyce trzeba więc opisać konkretną przeszkodę i wykazać, dlaczego nie da się jej usunąć przed terminem posiedzenia.

Obecnie można też wnioskować o posiedzenie zdalne. Przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia zdalnego z urzędu albo na wniosek osoby, która ma uczestniczyć w posiedzeniu i wskazała adres poczty elektronicznej. Taki wniosek warto złożyć nie później niż w terminie 7 dni od doręczenia zawiadomienia albo wezwania, chyba że z pouczenia sądu wynika inny sposób działania.

Czy można złożyć pisemne wyjaśnienia zamiast przyjazdu?

W sprawie o stwierdzenie nabycia spadku często da się ograniczyć problem przez złożenie dokładnego pisma procesowego. Nie jest to jednak automatyczny zamiennik osobistego stawiennictwa. Sąd może uznać pismo za wystarczające, ale może też nadal wymagać udziału w rozprawie, jeżeli potrzebuje odebrać zapewnienie spadkowe albo wyjaśnić wątpliwości.

W piśmie do sądu warto wskazać w szczególności:

• sygnaturę sprawy i datę rozprawy, której dotyczy wezwanie,
• że przebywasz za granicą oraz od kiedy i pod jakim adresem,
• datę śmierci spadkodawcy i stopień pokrewieństwa,
• czy spadkodawca pozostawał w związku małżeńskim, ilu miał dzieci i czy znasz innych możliwych spadkobierców,
• czy według Twojej wiedzy istnieje testament i gdzie może się znajdować,
• czy składałeś oświadczenie o przyjęciu albo odrzuceniu spadku,
• czy przyjmujesz do wiadomości, że brak oświadczenia w terminie ustawowym oznacza przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza,
• wniosek o dopuszczenie pisemnych wyjaśnień, przeprowadzenie posiedzenia zdalnego albo zmianę terminu.

Sąd spadku bada z urzędu, kto jest spadkobiercą ustawowym i testamentowym, oraz sprawdza, czy spadkodawca pozostawił testament. Jeżeli zapewnienie spadkowe lub inne dowody nie będą wystarczające, sąd może podjąć dalsze czynności, w tym wezwanie spadkobierców przez ogłoszenie. Dlatego pismo powinno być konkretne i kompletne.

Sprawa spadkowa, długi po ojcu i dobrodziejstwo inwentarza

Aktualnie brak oświadczenia o przyjęciu albo odrzuceniu spadku w terminie 6 miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swojego powołania, oznacza przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza. To istotna różnica względem stanu prawnego sprzed zmian obowiązujących od 18 października 2015 r.

Przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza nie oznacza jednak, że długi znikają. Oznacza ograniczenie odpowiedzialności za długi spadkowe do wartości stanu czynnego spadku ustalonego w wykazie inwentarza albo spisie inwentarza. Jeżeli więc spadkodawca pozostawił głównie długi, nadal trzeba zadbać o prawidłowe ustalenie majątku i zobowiązań spadkowych.

Jeżeli stroną postępowania albo wnioskodawcą jest firma windykacyjna, sąd może dążyć do ustalenia kręgu spadkobierców, aby wiadomo było, kto odpowiada za długi spadkowe i w jakim zakresie. Samo postępowanie o stwierdzenie nabycia spadku nie przesądza jeszcze o wysokości każdego długu, ale może mieć znaczenie dla dalszej windykacji.

Doręczenia dla osoby mieszkającej poza Polską

W piśmie do sądu trzeba wskazać aktualny adres i zadbać o odbieranie korespondencji. Jeżeli uczestnik nie ma miejsca zamieszkania albo zwykłego pobytu w Polsce ani w innym państwie Unii Europejskiej i nie ustanowił pełnomocnika do prowadzenia sprawy mieszkającego w Polsce, powinien wskazać pełnomocnika do doręczeń w Polsce. Brak takiego pełnomocnika może skutkować pozostawianiem pism w aktach sprawy ze skutkiem doręczenia, po uprzednim pouczeniu przez sąd.

Jeżeli mieszkasz w państwie członkowskim Unii Europejskiej, obowiązek wskazania pełnomocnika do doręczeń z art. 1135⁵ Kodeksu postępowania cywilnego co do zasady nie działa w taki sam sposób jak wobec osób poza UE. Nadal jednak praktyczne jest wskazanie stabilnego adresu do korespondencji, adresu e-mail oraz numeru telefonu, aby sąd mógł sprawnie kontaktować się w sprawie organizacyjnej.

Kiedy sąd może mimo wszystko wymagać osobistego udziału?

Sąd może uznać, że osobisty udział jest potrzebny, jeżeli bez niego nie da się wyjaśnić istotnych okoliczności. W sprawach spadkowych może chodzić o krąg spadkobierców, testament, wcześniejsze oświadczenia spadkowe albo informacje o osobach, których adresów sąd nie zna. Dlatego wniosek o zwolnienie z osobistego stawiennictwa powinien być połączony z pełnymi pisemnymi wyjaśnieniami.

Nieobecność na rozprawie co do zasady nie pozbawia spadkobiercy prawa do spadku. Prawo do spadku wynika z ustawy albo testamentu, a nie z samej obecności w sądzie. Brak reakcji na wezwanie może jednak utrudnić ochronę interesów, opóźnić sprawę, spowodować pominięcie niektórych twierdzeń albo doprowadzić do rozpoznania sprawy na podstawie materiału dostępnego sądowi.

Co powinno zawierać pismo do sądu?

Pismo powinno być rzeczowe i złożone możliwie szybko. W nagłówku wpisz sąd, wydział, sygnaturę akt i strony lub uczestników. Następnie wskaż, że odpowiadasz na wezwanie na konkretną rozprawę i wnosisz o zwolnienie z osobistego stawiennictwa, zmianę terminu, udział zdalny albo przyjęcie pisemnych wyjaśnień.

W uzasadnieniu opisz pobyt za granicą oraz załącz dokumenty, które to potwierdzają. Jeżeli powodem nieobecności jest choroba, w postępowaniu cywilnym usprawiedliwienie co do zasady wymaga zaświadczenia lekarza sądowego. Zwykłe zaświadczenie od lekarza rodzinnego może nie wystarczyć, chyba że sąd w konkretnej sytuacji dopuści inne wyjaśnienie.

Na końcu poproś sąd o informację, czy mimo pisma osobiste stawiennictwo nadal jest wymagane. Warto też dołączyć podpisany wykaz załączników oraz zachować potwierdzenie nadania listu poleconego albo potwierdzenie złożenia pisma przez właściwy system, jeżeli w danej sprawie można z niego skorzystać.

FAQ

Czy pobyt za granicą zwalnia z przyjazdu do sądu?

Nie automatycznie. Pobyt za granicą jest argumentem, ale trzeba złożyć do sądu wniosek i wyjaśnić, dlaczego przyjazd jest niemożliwy albo nadmiernie utrudniony. Ostatecznie decyduje sąd.

Czy mogę poprosić o rozprawę zdalną?

Tak, w postępowaniu cywilnym można wnosić o posiedzenie zdalne. Wniosek powinien wskazywać adres poczty elektronicznej i najlepiej zostać złożony w terminie 7 dni od doręczenia wezwania albo zawiadomienia.

Czy sąd musi przyjąć moje pisemne wyjaśnienia?

Nie musi. Pisemne wyjaśnienia mogą pomóc i często są praktyczne w sprawach spadkowych, ale sąd może nadal zażądać osobistego udziału, udziału zdalnego albo złożenia dodatkowych dokumentów.

Co grozi za niestawienie się w sądzie?

Konsekwencje zależą od roli procesowej i treści wezwania. W przypadku uczestnika sprawy sąd może prowadzić postępowanie dalej, a w przypadku świadka mogą pojawić się dalej idące skutki, w tym grzywna. Zawsze trzeba przeczytać pouczenie w wezwaniu.

Czy przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza chroni przed wszystkimi długami?

Chroni tylko częściowo. Odpowiedzialność jest ograniczona do wartości stanu czynnego spadku ustalonego w wykazie albo spisie inwentarza. Nie oznacza to, że wierzyciel nie może dochodzić roszczeń od spadkobiercy.

Czy brak obecności na rozprawie powoduje utratę prawa do spadku?

Nie. Prawo do spadku wynika z ustawy albo testamentu. Nieobecność może jednak utrudnić wykazanie istotnych okoliczności i spowodować, że sąd oprze się na informacjach przedstawionych przez innych uczestników.

Czy osoba mieszkająca poza Unią Europejską musi mieć pełnomocnika do doręczeń w Polsce?

Jeżeli nie ma miejsca zamieszkania ani zwykłego pobytu w Polsce lub w innym państwie Unii Europejskiej i nie ustanowiła pełnomocnika do prowadzenia sprawy w Polsce, powinna wskazać pełnomocnika do doręczeń w Polsce. Brak takiego pełnomocnika może mieć poważne skutki dla doręczeń.

Źródła

• Kodeks postępowania cywilnego: art. 150, art. 151, art. 214, art. 214¹, art. 235, art. 271¹, art. 670–672 oraz art. 1135⁵, tekst jednolity Dz.U. 2026 poz. 468, ELI/Dziennik Ustaw.
• Kodeks cywilny: art. 1012, art. 1015 i art. 1031, tekst jednolity Dz.U. 2025 poz. 1071, ELI/Dziennik Ustaw.
• Uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 20 kwietnia 2010 r., III CZP 112/09.