Umowa B2B z byłym pracodawcą – ulga na start, preferencyjny ZUS i chorobowe

Czy przy B2B z byłym pracodawcą można skorzystać z ulg ZUS?

Przed przejściem z etatu na współpracę trzeba dokładnie ustalić co sprawdzić w umowie B2B, zwłaszcza w zakresie odpowiedzialności, wypowiedzenia, wynagrodzenia i zakazu konkurencji. Tak, ale tylko pod warunkiem spełnienia ustawowych przesłanek. W opisanej sytuacji kluczowe jest nie to, że kontrakt B2B będzie zawarty z byłym pracodawcą, lecz to, czy w ramach nowej działalności będą wykonywane na jego rzecz te same czynności, które były wykonywane wcześniej w ramach stosunku pracy.

Podstawą prawną ulgi na start jest art. 18 ust. 1 ustawy z 6 marca 2018 r. – Prawo przedsiębiorców. Zgodnie z tym przepisem przedsiębiorca będący osobą fizyczną, który podejmuje działalność gospodarczą po raz pierwszy albo podejmuje ją ponownie po upływie co najmniej 60 miesięcy od dnia jej ostatniego zawieszenia lub zakończenia, nie podlega obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym przez 6 miesięcy od dnia podjęcia działalności.

Wyłączenie z tej ulgi wynika z art. 18 ust. 2 pkt 2 ustawy – Prawo przedsiębiorców: ulga na start nie przysługuje osobie, która wykonuje działalność gospodarczą na rzecz byłego pracodawcy, na rzecz którego przed dniem rozpoczęcia działalności gospodarczej w bieżącym lub w poprzednim roku kalendarzowym wykonywała w ramach stosunku pracy lub spółdzielczego stosunku pracy czynności wchodzące w zakres wykonywanej działalności gospodarczej.

Analogiczne ograniczenie dotyczy preferencyjnych składek społecznych przez 24 miesiące. Wynika ono z art. 18a ust. 1 i ust. 2 pkt 2 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych. Z preferencyjnej podstawy nie skorzysta osoba, która prowadzi lub w okresie ostatnich 60 miesięcy kalendarzowych przed dniem rozpoczęcia działalności prowadziła inną pozarolniczą działalność, a także osoba wykonująca działalność na rzecz byłego pracodawcy, jeśli pokrywa się zakres czynności.

Jeżeli więc po rozwiązaniu umowy o pracę przechodzisz na B2B do tego samego podmiotu, ale faktycznie masz inny zakres obowiązków, ulga może przysługiwać. Ocena zależy jednak od konkretnego stanu faktycznego i od tego, czy nowe czynności są rzeczywiście odmienne, a nie tylko inaczej nazwane.

Co oznaczają „te same czynności” dla byłego pracodawcy?

Przepisy nie każą porównywać nazw stanowisk, działów czy zapisów organizacyjnych, ale realnie wykonywaną pracę. Jeżeli jako pracownik wykonywałeś np. zadania handlowe, a po założeniu działalności masz świadczyć usługi stricte analityczne, projektowe lub programistyczne, może to przemawiać za brakiem tożsamości czynności. Jeżeli jednak zmienia się tylko forma współpracy, a faktyczne obowiązki pozostają takie same, ZUS może zakwestionować prawo do ulg.

W praktyce warto zabezpieczyć dowody różnicy zakresów obowiązków, np. opis stanowiska z etatu, zakres czynności z umowy o pracę, projekt umowy B2B, ofertę usług, korespondencję, dokumenty projektowe czy wewnętrzny podział zadań. W razie sporu to przedsiębiorca będzie musiał wykazać, że nie wykonuje tych samych czynności.

Ulga na start – jak długo trwa i co obejmuje?

Ulga na start trwa 6 pełnych miesięcy kalendarzowych od dnia podjęcia działalności. Wynika to z art. 18 ust. 1 ustawy – Prawo przedsiębiorców oraz utrwalonej praktyki ZUS. Jeśli działalność została rozpoczęta pierwszego dnia miesiąca, ten miesiąc liczy się jako pierwszy pełny miesiąc ulgi. Jeśli działalność rozpoczęto w trakcie miesiąca, okres ulgi liczy się od następnego miesiąca kalendarzowego jako pierwszego pełnego miesiąca.

W okresie ulgi na start przedsiębiorca nie podlega obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym, czyli emerytalnemu, rentowym i wypadkowemu. Nie opłaca też składek na Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, ponieważ te są powiązane z podleganiem ubezpieczeniom społecznym. Nadal jednak trzeba opłacać składkę na ubezpieczenie zdrowotne – zgodnie z zasadami wynikającymi z ustawy z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych.

W czasie ulgi na start nie ma też obowiązkowego ubezpieczenia chorobowego, ponieważ chorobowe dla przedsiębiorców jest dobrowolne i można do niego przystąpić dopiero wtedy, gdy dana osoba podlega ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym. W praktyce oznacza to, że podczas ulgi na start nie opłaca się składki chorobowej i nie ma prawa do zasiłku chorobowego z działalności.

Preferencyjny ZUS przez 24 miesiące

Po zakończeniu ulgi na start albo po rezygnacji z niej przedsiębiorca może przejść na preferencyjne składki społeczne przez 24 miesiące kalendarzowe. Podstawą jest art. 18a ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, zgodnie z którym podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe może stanowić zadeklarowana kwota, nie niższa niż 30% kwoty minimalnego wynagrodzenia.

Także tutaj obowiązuje wyłączenie dotyczące świadczenia tych samych usług na rzecz byłego pracodawcy – art. 18a ust. 2 pkt 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Trzeba odróżnić trzy różne mechanizmy:

Jeżeli po upływie 24 miesięcy spełnione będą warunki ustawowe, można rozważyć Mały ZUS Plus na podstawie art. 18c ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. To jednak odrębna preferencja i wymaga osobnej analizy przychodów, dochodów oraz czasu prowadzenia działalności w poprzednim roku.

Dobrowolne ubezpieczenie chorobowe – czy można dobrać składkę do planowanego zasiłku?

Składka na ubezpieczenie chorobowe dla przedsiębiorcy nie jest obowiązkowa. Można do niej przystąpić na wniosek, jeżeli przedsiębiorca podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym – wynika to z art. 11 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. W praktyce oznacza to, że przy korzystaniu z ulgi na start nie można być objętym chorobowym z działalności, ale po wejściu w preferencyjny ZUS – już tak.

Prawo do zasiłku chorobowego powstaje co do zasady po upływie 90 dni nieprzerwanego ubezpieczenia chorobowego. Podstawą jest art. 4 ust. 1 pkt 2 ustawy z 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa. Do tego okresu można zaliczyć wcześniejsze okresy ubezpieczenia chorobowego, jeżeli przerwa nie przekroczyła 30 dni albo była spowodowana urlopem wychowawczym, urlopem bezpłatnym lub odbywaniem czynnej służby wojskowej – art. 4 ust. 2 tej ustawy.

Nie da się jednak odpowiedzieć w prosty sposób, jaką składkę „wybrać”, aby zasiłek wynosił dokładnie 80% dotychczasowych dochodów netto. Zasiłek chorobowy przedsiębiorcy jest liczony według ustawowych zasad od podstawy wymiaru składki na ubezpieczenie chorobowe, po odpowiednich pomniejszeniach przewidzianych przez ustawę zasiłkową. Sam procent 80% nie odnosi się do „Twoich normalnych dochodów netto”, lecz do podstawy zasiłku ustalonej zgodnie z przepisami.

Wysokość składki chorobowej wynika z zadeklarowanej podstawy. Stopa procentowa składki chorobowej wynosi 2,45% podstawy wymiaru – zgodnie z art. 22 ust. 1 pkt 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

W zależności od okresu korzystania z ulg i aktualnych limitów, zadeklarowana podstawa może być ograniczona. Dlatego planowanie wysokości przyszłego zasiłku wymaga sprawdzenia:

• od kiedy nastąpi objęcie ubezpieczeniem chorobowym,
• czy przedsiębiorca korzysta z ulgi na start, preferencyjnego ZUS czy standardowych zasad,
• jakie są aktualne limity podstaw wymiaru,
• czy między poprzednim a nowym ubezpieczeniem była przerwa.

Jeżeli zależy Ci przede wszystkim na prawie do świadczeń chorobowych, trzeba pamiętać, że liczy się nie tylko sama wysokość deklarowanej podstawy, ale też ciągłość ubezpieczenia i poprawność zgłoszeń do ZUS.

Na co uważać w praktyce przy przejściu z etatu na B2B?

Najczęstsze ryzyka są trzy.

1. Pozorna zmiana obowiązków – gdy w dokumentach wszystko wygląda inaczej, ale faktycznie nadal wykonujesz to samo co na etacie.
2. Błędne zgłoszenie do ZUS – niewłaściwy kod tytułu ubezpieczenia lub błędne terminy mogą powodować problemy z ulgami i zasiłkami.
3. Mylenie podstawy zasiłku z dochodem „na rękę” – przy działalności gospodarczej zasiłek nie jest prostym odpowiednikiem 80% wcześniejszego wynagrodzenia netto.

Jeżeli ZUS uzna, że wykonywane czynności były tożsame, może zażądać dopłaty zaległych składek społecznych wraz z odsetkami. Dlatego warto zadbać, by umowa B2B i rzeczywisty model współpracy jasno pokazywały odmienność zadań.

Przykłady

Poniższe przykłady pokazują, kiedy ulgi zwykle są bezpieczniejsze, a kiedy ryzyko zakwestionowania przez ZUS jest większe.

FAQ

Czy sam fakt współpracy z byłym pracodawcą wyklucza ulgę na start?

Nie. Wyklucza ją dopiero wykonywanie na jego rzecz czynności wchodzących w zakres działalności gospodarczej, które były wykonywane wcześniej w ramach stosunku pracy w bieżącym lub poprzednim roku kalendarzowym – art. 18 ust. 2 pkt 2 ustawy – Prawo przedsiębiorców.

Czy inny dział w firmie oznacza automatycznie prawo do ulgi?

Nie. Liczy się rzeczywisty zakres wykonywanych czynności, a nie nazwa działu czy stanowiska. Jeśli obowiązki są faktycznie inne, szanse na ulgę rosną, ale trzeba to umieć wykazać.

Czy podczas ulgi na start można opłacać chorobowe?

Nie. W czasie ulgi na start przedsiębiorca nie podlega obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym, a dobrowolne chorobowe wymaga podlegania ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym – art. 11 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Po ilu dniach od zgłoszenia do chorobowego przysługuje zasiłek?

Co do zasady po 90 dniach nieprzerwanego ubezpieczenia chorobowego – art. 4 ust. 1 pkt 2 ustawy zasiłkowej. Wyjątki i zaliczanie wcześniejszych okresów zależą od przebiegu ubezpieczenia.

Czy można z góry ustawić składkę tak, aby zasiłek wynosił 80% dochodów netto?

Nie w prosty sposób. Zasiłek jest obliczany według ustawowych zasad od podstawy wymiaru, a nie jako proste 80% wcześniejszych realnych dochodów „na rękę”. Potrzebna jest indywidualna kalkulacja.

Źródła

1. Ustawa z 6 marca 2018 r. – Prawo przedsiębiorców, w szczególności art. 18 ust. 1–2.

2. Ustawa z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, w szczególności art. 11 ust. 2, art. 18a, art. 18c, art. 22 ust. 1 pkt 3.

3. Ustawa z 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa, w szczególności art. 4.

4. Ustawa z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych.