Średnia urlopowa nauczyciela a dzień opieki nad dzieckiem

Opieka nad dzieckiem nauczyciela – obecna podstawa prawna

W starych opracowaniach często punktem wyjścia był art. 188 Kodeksu pracy. Obecnie przy nauczycielach trzeba jednak zacząć od art. 67e Karty Nauczyciela. Zgodnie z tym przepisem nauczycielowi wychowującemu przynajmniej jedno dziecko w wieku do 14 lat przysługuje w ciągu roku kalendarzowego zwolnienie od pracy w wymiarze 2 dni, z zachowaniem prawa do wynagrodzenia.

Jeżeli problem nie dotyczy sposobu obliczenia wynagrodzenia, lecz zmiany już ustalonego wolnego, osobno omawiamy możliwość anulowania wcześniej udzielonego dnia opieki nad dzieckiem.

To ważna różnica praktyczna. Zwykły pracownik może co do zasady wybrać w pierwszym wniosku, czy wykorzystuje uprawnienie jako 16 godzin albo 2 dni. Nauczyciel zatrudniony na podstawie Karty Nauczyciela korzysta z tego uprawnienia w dniach, a nie w godzinach. Nie należy więc przeliczać dnia opieki na liczbę lekcji zaplanowanych w planie zajęć.

Jeżeli oboje rodzice lub opiekunowie dziecka są zatrudnieni, z uprawnienia może skorzystać jedno z nich. Liczba dzieci nie zwiększa wymiaru tego zwolnienia: nadal są to 2 dni w roku kalendarzowym.

Czy średnią urlopową liczyć zawsze, gdy była choć jedna godzina ponadwymiarowa?

Jeżeli nauczyciel w miesiącu korzystania z dnia opieki miał wynagrodzenie za godziny ponadwymiarowe albo godziny doraźnych zastępstw, to te składniki co do zasady należy uwzględnić przy ustalaniu wynagrodzenia za dzień opieki. Nie oznacza to jednak, że szkoła dopłaca za każdą godzinę zaplanowaną w konkretnym dniu tak, jakby została przeprowadzona.

Wynagrodzenie za dzień opieki nad dzieckiem jest wynagrodzeniem za płatne zwolnienie od pracy. Zgodnie z zasadami dotyczącymi wynagrodzenia za czas niewykonywania pracy stosuje się zasady obowiązujące przy ustalaniu wynagrodzenia urlopowego, z tym że składniki ustalane w wysokości przeciętnej oblicza się z miesiąca, w którym przypadło zwolnienie od pracy.

Dlatego przy dniu opieki nie należy automatycznie stosować okresu wszystkich miesięcy roku szkolnego poprzedzających urlop, który jest właściwy dla typowego wynagrodzenia za urlop wypoczynkowy nauczyciela. Przy płatnym zwolnieniu, takim jak dzień opieki, decyduje miesiąc, w którym zwolnienie wystąpiło.

Jakie składniki wynagrodzenia uwzględnia się przy średniej urlopowej nauczyciela?

W wynagrodzeniu urlopowym nauczyciela uwzględnia się przede wszystkim wynagrodzenie zasadnicze, dodatki za wysługę lat, motywacyjny, funkcyjny oraz za warunki pracy, a także wynagrodzenie za godziny ponadwymiarowe i godziny doraźnych zastępstw. Uwzględniane mogą być również inne składniki wskazane w rozporządzeniu urlopowym, m.in. wynagrodzenie za pracę w porze nocnej, za zajęcia wykonywane w dniu wolnym od pracy oraz za pracę w święto.

Nie wszystkie należności wchodzą jednak do tej podstawy. Nie uwzględnia się m.in. wynagrodzenia za czas urlopu wypoczynkowego, wynagrodzenia za inną usprawiedliwioną nieobecność w pracy ani wynagrodzenia za czas niezdolności do pracy wskutek choroby. Dlatego przed obliczeniem kwoty trzeba rozdzielić stałe i zmienne składniki wynagrodzenia.

Jak obliczyć wynagrodzenie za dzień opieki nad dzieckiem?

W praktyce obliczenie powinno przebiegać w kilku krokach. Najpierw trzeba ustalić składniki stałe należne nauczycielowi w miesiącu korzystania z dnia opieki. Następnie należy ustalić składniki zmienne, w szczególności wynagrodzenie za godziny ponadwymiarowe i godziny doraźnych zastępstw, według przeciętnej z miesiąca, w którym przypadło zwolnienie.

W przypadku typowego nauczyciela szkoły feryjnej wynagrodzenie za jeden dzień urlopu oblicza się zasadniczo przez podzielenie miesięcznego wynagrodzenia ustalonego według przepisów urlopowych przez 30. Przy nauczycielach, dla których przepisy przewidują inny sposób ustalenia wynagrodzenia za jeden dzień urlopu, np. niektórych nauczycielach placówek nieferyjnych albo osobach pełniących funkcje kierownicze wskazane w przepisach, może mieć zastosowanie dzielnik 21. Dlatego zawsze trzeba sprawdzić status konkretnego nauczyciela i podstawę jego zatrudnienia.

Nie rozstrzyga sama liczba godzin zaplanowanych w dniu opieki. Jeżeli nauczyciel miał w planie 10 godzin, nie oznacza to automatycznie zapłaty za 10 godzin jak za przeprowadzone zajęcia. Jeżeli w tym dniu nie było lekcji, ale była np. rada pedagogiczna, również nie stosuje się jednego uniwersalnego przelicznika 3,6 godziny. Dzień opieki rozlicza się jako dzień płatnego zwolnienia, a nie jako sumę lekcji z planu.

Godziny ponadwymiarowe a dzień opieki – czego nie należy mylić?

Trzeba odróżnić dwie sytuacje. Pierwsza to dzień opieki nad dzieckiem z art. 67e Karty Nauczyciela. Nauczyciel korzysta wtedy ze zwolnienia od pracy, więc nie prowadzi zajęć i nie pozostaje w gotowości do realizacji konkretnych godzin z planu. Wynagrodzenie należy ustalić jako wynagrodzenie za płatne zwolnienie od pracy.

Druga sytuacja to niezrealizowanie godzin ponadwymiarowych z przyczyn niedotyczących nauczyciela, gdy nauczyciel był gotów do realizacji tych zajęć. Od 2026 r. Karta Nauczyciela wyraźniej reguluje takie przypadki. Jeżeli nauczyciel był gotów do pracy, a zajęcia nie odbyły się z przyczyn od niego niezależnych, może zachować prawo do wynagrodzenia za niezrealizowane godziny ponadwymiarowe na podstawie art. 35 ust. 3e Karty Nauczyciela. Nie jest to jednak ta sama podstawa co dzień opieki nad dzieckiem.

Co z pytaniem o 10 godzin zaplanowanych i 3,6 godziny za dzień opieki?

Jeżeli nauczyciel miał w danym dniu zaplanowane 10 godzin, a następnie korzystał z jednego dnia opieki nad dzieckiem, szkoła nie powinna sprowadzać odpowiedzi wyłącznie do pytania, ile godzin widniało w planie. Dzień opieki jest udzielany w dniach, a wynagrodzenie ustala się według zasad opisanych powyżej.

Podobnie nie można przyjąć, że każdemu nauczycielowi zawsze należy się dokładnie 3,6 godziny oraz dodatkowo średnia. Taki sposób myślenia bywał stosowany pomocniczo przy planowaniu czasu pracy, ale nie jest samodzielną podstawą obliczania wynagrodzenia za dzień opieki. Kluczowe jest to, jakie składniki wynagrodzenia nauczycielowi przysługiwały w miesiącu zwolnienia i jaki dzielnik wynika z przepisów urlopowych dla danej grupy nauczycieli.

Praktyczna kolejność sprawdzenia listy płac

Przy weryfikacji wynagrodzenia za dzień opieki warto sprawdzić kolejno: czy nauczyciel korzystał z art. 67e Karty Nauczyciela, czy zwolnienie dotyczyło całego dnia, jakie stałe dodatki przysługiwały w miesiącu zwolnienia, czy w tym miesiącu wystąpiły godziny ponadwymiarowe lub doraźne zastępstwa oraz jaki dzielnik zastosowano przy obliczaniu stawki za jeden dzień.

Jeżeli spór dotyczy większej liczby nauczycieli albo powtarzalnej praktyki w szkole, znaczenie może mieć także regulamin wynagradzania przyjęty przez organ prowadzący. Regulamin nie może jednak zmieniać zasad wynikających z Karty Nauczyciela i rozporządzeń płacowych na niekorzyść nauczycieli.

FAQ

Czy nauczyciel może wziąć opiekę nad dzieckiem na godziny?

Nie. Nauczyciel zatrudniony na podstawie Karty Nauczyciela korzysta z tego uprawnienia w wymiarze 2 dni w roku kalendarzowym. Karta Nauczyciela nie przewiduje dla niego wyboru 16 godzin zamiast 2 dni.

Czy liczba dzieci zwiększa wymiar opieki?

Nie. Uprawnienie wynosi 2 dni w roku kalendarzowym niezależnie od tego, czy nauczyciel wychowuje jedno dziecko, czy więcej dzieci w wieku do 14 lat.

Czy przy dniu opieki wlicza się godziny ponadwymiarowe?

Tak, jeżeli są one składnikiem zmiennym należnym w miesiącu, w którym przypadło zwolnienie. Nie oznacza to jednak zapłaty za konkretne godziny z planu lekcji jak za przeprowadzone zajęcia.

Czy średnią z godzin ponadwymiarowych liczy się z całego roku szkolnego?

Przy zwykłym urlopie wypoczynkowym nauczyciela wynagrodzenie za godziny ponadwymiarowe ustala się z okresu miesięcy danego roku szkolnego poprzedzających miesiąc rozpoczęcia urlopu. Przy dniu opieki nad dzieckiem składniki ustalane w wysokości przeciętnej liczy się z miesiąca, w którym przypadło zwolnienie.

Czy trzeba zapłacić za wszystkie godziny zaplanowane w dniu opieki?

Nie wprost. Dzień opieki jest zwolnieniem od pracy udzielanym w dniach. Wynagrodzenie oblicza się według zasad właściwych dla płatnego zwolnienia, a nie przez proste przemnożenie liczby lekcji zaplanowanych w danym dniu.

Czy art. 35 ust. 3e Karty Nauczyciela dotyczy dnia opieki?

Zasadniczo nie jest to podstawowy przepis do rozliczenia dnia opieki. Art. 35 ust. 3e dotyczy sytuacji, gdy nauczyciel nie zrealizował przydzielonych godzin ponadwymiarowych z przyczyn niedotyczących nauczyciela i był gotów do ich realizacji. Przy dniu opieki nauczyciel korzysta ze zwolnienia od pracy.

Czy regulamin wynagradzania może inaczej ustalić średnią urlopową?

Regulamin może doprecyzowywać kwestie płacowe w granicach prawa, ale nie może wyłączyć składników przewidzianych w przepisach ani zastąpić zasad wynikających z Karty Nauczyciela i rozporządzeń urlopowych.

Źródła

• Ustawa z dnia 26 stycznia 1982 r. – Karta Nauczyciela, tekst jednolity: Dz.U. z 2026 r. poz. 515, w szczególności art. 35, art. 67 i art. 67e – tekst aktu.
• Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy, tekst jednolity: Dz.U. z 2025 r. poz. 277, w szczególności art. 188 – tekst aktu.
• Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 26 czerwca 2001 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania wynagrodzenia oraz ekwiwalentu pieniężnego za urlop wypoczynkowy nauczycieli, tekst jednolity: Dz.U. z 2020 r. poz. 1455 – tekst aktu.
• Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 29 maja 1996 r. w sprawie sposobu ustalania wynagrodzenia w okresie niewykonywania pracy, tekst jednolity: Dz.U. z 2017 r. poz. 927 – tekst aktu.
• Ustawa z dnia 21 listopada 2025 r. o zmianie ustawy – Karta Nauczyciela, Dz.U. z 2025 r. poz. 1849 – tekst aktu.