Jak oblicza się rentę rodzinną po osobie pobierającej emeryturę i rentę wypadkową?

W jaki sposób powinna zostać wyliczona renta rodzinna?

Jeżeli zmarły pobierał emeryturę oraz rentę wypadkową, samo to jeszcze nie oznacza, że renta rodzinna dla wdowy lub innych członków rodziny powinna być liczona od sumy obu świadczeń. W praktyce najczęściej tak nie jest.

Podstawową regulację zawiera art. 65 ust. 1 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Zgodnie z tym przepisem renta rodzinna przysługuje uprawnionym członkom rodziny osoby, która w chwili śmierci miała ustalone prawo do emerytury albo renty z tytułu niezdolności do pracy lub spełniała warunki do uzyskania jednego z tych świadczeń. Osobnym, ale powiązanym problemem jest dziecko zgłoszone do renty rodzinnej po latach.

Wysokość renty rodzinnej określa art. 73 ust. 1 tej ustawy. Renta rodzinna wynosi:

• 85% świadczenia zmarłego – dla jednej osoby uprawnionej,
• 90% – dla dwóch osób uprawnionych,
• 95% – dla trzech lub więcej osób uprawnionych.

Natomiast zgodnie z art. 73 ust. 2 ustawy za kwotę świadczenia, które przysługiwałoby zmarłemu, uważa się kwotę emerytury lub renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy.

Dlaczego ZUS zwykle nie sumuje emerytury i renty wypadkowej?

Kluczowe znaczenie ma to, że renta rodzinna jest świadczeniem pochodnym od świadczenia zmarłego, ale ustalana jest od jednej podstawy. Z literalnego brzmienia art. 73 ust. 2 ustawy emerytalnej wynika, że chodzi o kwotę emerytury lub renty, a nie o sumę różnych świadczeń.

Dodatkowo w systemie ubezpieczeń społecznych obowiązuje zasada wypłaty jednego świadczenia. Wynika ona z art. 95 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, zgodnie z którym w razie zbiegu u jednej osoby prawa do kilku świadczeń przewidzianych w ustawie wypłaca się co do zasady jedno z tych świadczeń – wyższe albo wybrane przez uprawnionego, jeśli przepisy szczególne nie stanowią inaczej.

Wyjątki od tej reguły przewiduje art. 96 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Dotyczą one jednak szczególnych zbiegów świadczeń i nie oznaczają automatycznie, że po śmierci uprawnionego renta rodzinna ma być liczona od sumy wszystkich wypłacanych mu należności.

Dlatego w typowej sprawie wdowa nie uzyska renty rodzinnej obliczonej jako 85% lub 90% łącznej kwoty emerytury i renty wypadkowej zmarłego.

Znaczenie renty wypadkowej po śmierci ubezpieczonego

Jeżeli zmarły pobierał rentę wypadkową, trzeba odróżnić dwie sytuacje:

1. śmierć pozostaje w związku z wypadkiem przy pracy lub chorobą zawodową,
2. śmierć nastąpiła z innych przyczyn.

Ma to znaczenie, ponieważ uprawnienia członków rodziny mogą zależeć od konkretnego stanu faktycznego i podstawy prawnej świadczenia przysługującego zmarłemu. Obecnie kwestie świadczeń wypadkowych reguluje ustawa z 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych.

Jeżeli jednak ZUS przyznał rentę rodzinną na podstawie ustawy o emeryturach i rentach z FUS, to zasadniczo stosuje się mechanizm z art. 65 i art. 73 tej ustawy, a nie prosty model dodawania świadczeń. Sam fakt wcześniejszego pobierania renty wypadkowej przez zmarłego nie przesądza więc, że renta rodzinna powinna zostać zwiększona o pełną wartość tej renty.

Kto może otrzymać rentę rodzinną?

Krąg uprawnionych określają art. 67–71 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Do renty rodzinnej mogą być uprawnieni w szczególności:

• dzieci własne, dzieci drugiego małżonka i dzieci przysposobione,
• przyjęte na wychowanie i utrzymanie wnuki, rodzeństwo i inne dzieci,
• wdowa lub wdowiec,
• rodzice.

W przypadku małżonka trzeba dodatkowo badać spełnienie warunków z art. 70 ustawy, np. odpowiedni wiek, niezdolność do pracy albo wychowywanie uprawnionych dzieci. W sprawach wdów i wdowców często pojawia się też problem czasowego prawa do renty rodzinnej albo prawa do renty okresowej.

Zobacz również:

ponowne ustalenie prawa do renty rodzinnej po rodzicu
osiągnięcie wieku emerytalnego a prawo do renty rodzinnej

Jedna renta rodzinna dla wszystkich uprawnionych

Zgodnie z art. 74 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS wszystkim uprawnionym członkom rodziny przysługuje jedna łączna renta rodzinna. Następnie dzieli się ją na równe części między osoby uprawnione.

Jeżeli więc do renty rodzinnej uprawniona jest tylko wdowa, otrzyma ona pełne 85% podstawy. Jeżeli uprawnione są dwie osoby, np. wdowa i uczące się dziecko, cała renta rodzinna wynosi 90% podstawy i dopiero ta kwota jest dzielona na dwie równe części.

Praktycznie: od czego ZUS powinien liczyć świadczenie?

W sprawie podobnej do opisanej przez Pana zasadnicze pytanie brzmi nie: „czy zmarły miał dwa świadczenia?”, lecz: jakie świadczenie stanowiło podstawę ustalenia renty rodzinnej według obowiązujących przepisów?

Najczęściej ZUS ustala rentę rodzinną od tego świadczenia, które było świadczeniem podstawowym w rozumieniu ustawy emerytalnej, a nie od sumy emerytury i renty wypadkowej. Dlatego samo twierdzenie, że ojciec „powinien był pracować dłużej, gdyby nie wypadek”, nie tworzy jeszcze podstawy do innego wyliczenia renty rodzinnej. Renta rodzinna nie służy bowiem do odtworzenia hipotetycznej, przyszłej emerytury, lecz jest liczona według ustawowych zasad od świadczenia przysługującego zmarłemu lub należnego mu w chwili śmierci.

Inaczej mówiąc: ZUS nie wylicza renty rodzinnej na podstawie przypuszczenia, jak wysoką emeryturę zmarły mógłby kiedyś uzyskać, gdyby nie doszło do wypadku przy pracy. Organ stosuje obowiązujące przepisy i dane wynikające z akt świadczeniowych.

Tabela: najczęstsze zasady obliczania renty rodzinnej

Co zrobić, jeśli decyzja ZUS wydaje się błędna?

Jeżeli mają Państwo wątpliwości, należy przede wszystkim sprawdzić treść decyzji ZUS i wcześniejszych decyzji przyznających zmarłemu świadczenia. W szczególności warto ustalić:

• jakie świadczenie ZUS przyjął jako podstawę obliczenia renty rodzinnej,
• czy zmarły miał prawo tylko do jednego wypłacanego świadczenia, czy do świadczeń w zbiegu na podstawie przepisu szczególnego,
• czy decyzja zawiera pełne uzasadnienie prawne i rachunkowe.

Od decyzji ZUS przysługuje odwołanie do sądu okręgowego – sądu pracy i ubezpieczeń społecznych, za pośrednictwem ZUS, w terminie miesiąca od dnia doręczenia decyzji. Wynika to z art. 83 ust. 2 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych w zw. z art. 477⁹ § 1 Kodeksu postępowania cywilnego.

W odwołaniu warto wskazać konkretnie, co zostało zakwestionowane: sama podstawa prawna, błędne przyjęcie świadczenia bazowego, nieuwzględnienie określonego zbiegu, czy też błąd rachunkowy.

Zobacz również:

zawieszenie wypłaty renty rodzinnej
praca za granicą a renta rodzinna z ZUS

FAQ

Czy renta rodzinna jest liczona od emerytury i renty wypadkowej jednocześnie?

Co do zasady nie. Zwykle podstawą jest jedno świadczenie, a nie suma emerytury i renty wypadkowej. Wynika to przede wszystkim z art. 73 ust. 2 oraz z zasady z art. 95 ustawy o emeryturach i rentach z FUS.

Ile wynosi renta rodzinna dla wdowy?

Jeżeli do świadczenia uprawniona jest tylko jedna osoba, renta rodzinna wynosi 85% świadczenia stanowiącego podstawę obliczenia. Podstawa prawna: art. 73 ust. 1 pkt 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS.

Czy można odwołać się od decyzji ZUS o rencie rodzinnej?

Tak. Odwołanie wnosi się do sądu za pośrednictwem ZUS w terminie miesiąca od doręczenia decyzji. Podstawa prawna: art. 83 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz art. 477⁹ § 1 Kodeksu postępowania cywilnego.

Czy ZUS może źle ustalić podstawę obliczenia renty rodzinnej?

Tak, zwłaszcza w sprawach ze starymi decyzjami, świadczeniami wypadkowymi albo zbiegiem uprawnień. Dlatego warto sprawdzić, jakie świadczenie przyjęto jako podstawę i czy decyzja zawiera prawidłowe wyliczenie.

Źródła

• art. 65, art. 67–74, art. 95 i art. 96 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
• art. 83 ust. 2 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych
• art. 477⁹ § 1 ustawy z 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego
• ustawa z 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych