Skarga na nauczyciela – co może zrobić nauczyciel?

Co powinien zrobić nauczyciel po otrzymaniu informacji o skardze?

Samo złożenie skargi przez rodzica do dyrektora szkoły nie oznacza jeszcze, że nauczyciel dopuścił się naruszenia obowiązków. Dyrektor powinien najpierw wyjaśnić sprawę w ramach nadzoru nad działalnością szkoły, wynikającego z art. 68 ust. 1 pkt 1 i 6 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe. Odpowiada on bowiem za kierowanie działalnością szkoły oraz sprawowanie opieki nad uczniami i stwarzanie warunków harmonijnego rozwoju psychofizycznego.

W praktyce nauczyciel powinien przede wszystkim:

• zażądać podania, jakie konkretnie zarzuty są mu stawiane,
• złożyć spokojne, rzeczowe wyjaśnienia, najlepiej w formie pisemnej,
• zebrać dokumenty potwierdzające wcześniejsze zgłoszenia problemów wychowawczych,
• wnioskować o sporządzenie notatki ze spotkania z dyrektorem.

Jeżeli zarzuty są bardzo ogólne, nauczyciel może poprosić dyrektora o ich doprecyzowanie na piśmie. Ma to znaczenie zwłaszcza wtedy, gdy sprawa może prowadzić dalej, np. do zawiadomienia rzecznika dyscyplinarnego nauczycieli.

Czy nauczyciel ma prawo zobaczyć skargę rodzica?

Co do zasady nauczyciel powinien znać treść zarzutów na tyle, by móc się do nich odnieść. Wynika to z ogólnych zasad rzetelnego działania pracodawcy oraz ochrony dóbr osobistych pracownika, w tym dobrego imienia, o którym mowa w art. 23 i art. 24 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny. Jeżeli bowiem skarga zawiera twierdzenia podważające rzetelność lub prawidłowość pracy nauczyciela, odmowa ujawnienia choćby zakresu zarzutów utrudnia obronę jego praw.

Nie oznacza to jednak automatycznie prawa do otrzymania pełnej kopii pisma z danymi rodzica i dziecka. Dyrektor jako administrator danych powinien przetwarzać dane zgodnie z zasadą minimalizacji danych z art. 5 ust. 1 lit. c rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 (RODO), a podstawę przetwarzania danych osobowych pracownika i rodzica oceniać według art. 6 ust. 1 lit. c oraz e RODO.

W praktyce najczęściej prawidłowe jest:

• udostępnienie nauczycielowi zarzutów w formie omówienia lub kopii zanonimizowanej,
• pozostawienie do wiadomości dyrektora danych rodzica i dziecka, jeżeli nie są potrzebne nauczycielowi do obrony,
• sporządzenie przez dyrektora notatki, że nauczyciel został zapoznany z treścią zarzutów.

Jeżeli sprawa weszłaby na etap formalnego postępowania dyscyplinarnego, zakres prawa do obrony staje się szerszy i zależy od konkretnego stadium postępowania oraz materiału przekazanego rzecznikowi dyscyplinarnemu.

Jak powinny wyglądać wyjaśnienia nauczyciela?

Najbezpieczniej złożyć wyjaśnienia na piśmie. W dokumencie warto wskazać:

• datę i opis zdarzenia,
• przebieg lekcji lub rozmowy z rodzicem,
• jakie działania wychowawcze były wcześniej podejmowane,
• czy problem był zgłaszany dyrektorowi, pedagogowi lub psychologowi szkolnemu,
• jakie osoby mogą potwierdzić przebieg sytuacji.

Jest to istotne także z punktu widzenia obowiązków nauczyciela określonych w art. 6 pkt 1, 2 i 3 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. – Karta Nauczyciela. Nauczyciel ma obowiązek rzetelnie realizować zadania dydaktyczne, wychowawcze i opiekuńcze, wspierać każdego ucznia w rozwoju oraz dążyć do pełni własnego rozwoju osobowego. W wyjaśnieniach warto więc pokazać, że podejmowane działania miały charakter wychowawczy, proporcjonalny i zgodny z dobrem ucznia oraz bezpieczeństwem klasy.

Jeżeli nauczyciel wcześniej informował dyrekcję o trudnościach, powinien dołączyć maile, notatki służbowe, wpisy w dzienniku elektronicznym, potwierdzenia rozmów z rodzicami i inne dokumenty. To szczególnie ważne, gdy skarga pojawia się po dłuższym okresie problemów wychowawczych.

Czy dyrektor ma obowiązek zawiadomić rzecznika dyscyplinarnego?

Nie w każdej sprawie i nie automatycznie po każdej skardze. Zgodnie z art. 75 ust. 2a ustawy – Karta Nauczyciela dyrektor szkoły ma obowiązek zawiadomić rzecznika dyscyplinarnego, gdy poweźmie wiadomość o czynie nauczyciela naruszającym prawa i dobro dziecka. Przepis ten należy jednak stosować do sytuacji, w których istnieją wiarygodne informacje wskazujące na możliwość takiego czynu. Sama skarga, zwłaszcza lakoniczna i sporna, nie zastępuje wstępnego ustalenia faktów.

Dlatego dyrektor powinien najpierw ustalić, czego dotyczy sprawa, wysłuchać nauczyciela i zabezpieczyć podstawowe dowody. Jeżeli jednak zarzuty dotyczą przemocy, poniżania ucznia, naruszenia nietykalności, gróźb, dyskryminacji albo innych poważnych naruszeń dobra dziecka, zwłoka może być ryzykowna.

Ocena, czy dany przypadek wymaga natychmiastowego zawiadomienia rzecznika dyscyplinarnego, zależy więc od konkretnego stanu faktycznego.

Agresywne zachowanie ucznia wobec nauczyciela – co dokumentować?

Jeżeli problem dotyczy także wulgarnego lub agresywnego zachowania ucznia, nauczyciel powinien systematycznie dokumentować zdarzenia. Jest to ważne nie tylko dla własnej ochrony, ale także dlatego, że szkoła ma obowiązek zapewnić bezpieczne i higieniczne warunki pobytu w szkole na podstawie art. 68 ust. 1 pkt 6 ustawy – Prawo oświatowe.

W praktyce warto gromadzić:

• wpisy do dziennika elektronicznego lub zeszytu uwag,
• notatki służbowe z datą i podpisem,
• maile do dyrektora, pedagoga, psychologa,
• protokoły ze spotkań z rodzicami,
• informacje o świadkach zdarzenia.

Jeżeli w klasie dochodzi do poważniejszych naruszeń, pomocne mogą być także procedury statutowe szkoły, program wychowawczo-profilaktyczny oraz działania zespołu nauczycieli, pedagoga i psychologa. Warto sprawdzić, czy szkoła stosuje własne procedury interwencji zgodnie ze statutem uchwalonym na podstawie art. 98 ust. 1 ustawy – Prawo oświatowe.

W sprawach, w których problem przybiera postać nękania lub presji ze strony personelu szkoły albo braku reakcji na przemoc, pomocne mogą być także materiały dotyczące szykanowania ucznia – pokazują one, jak ważne jest dokładne ustalenie faktów i właściwy obieg informacji w szkole.

Co zrobić, gdy dyrektor lekceważy problem?

Jeżeli nauczyciel zgłasza poważne problemy wychowawcze, naruszenia bezpieczeństwa lub brak współpracy rodziców, a dyrektor nie reaguje, warto najpierw ponowić zgłoszenie na piśmie. W piśmie trzeba wskazać konkretne zdarzenia, daty i wcześniejsze próby rozwiązania sprawy.

Jeżeli to nie przynosi skutku, możliwe są dalsze kroki:

Kurator oświaty sprawuje nadzór pedagogiczny nad szkołami zgodnie z art. 55 ust. 1 pkt 2 i 7 ustawy – Prawo oświatowe. Skarga do kuratorium może być uzasadniona wtedy, gdy problem dotyczy niewłaściwego wykonywania zadań dydaktycznych, wychowawczych i opiekuńczych przez szkołę lub dyrektora.

Czego nie robić po skardze?

Nauczyciel nie powinien:

• odpowiadać emocjonalnie do rodzica bez konsultacji z dyrektorem,
• samodzielnie ujawniać danych dziecka lub szczegółów sprawy osobom postronnym,
• lekceważyć ustnych rozmów – po każdej ważnej rozmowie warto wysłać podsumowanie mailem,
• niszczyć lub pomijać dokumentów pokazujących wcześniejszy przebieg zdarzeń.

Nie należy też zakładać, że brak pokazania pełnej skargi zawsze oznacza działanie bezprawne. Problem zwykle polega nie na samym braku wydania kopii, ale na tym, czy nauczyciel poznał zarzuty w stopniu wystarczającym do obrony swoich praw.

FAQ

Czy nauczyciel może żądać kopii skargi rodzica?

Może domagać się poznania zarzutów w zakresie potrzebnym do obrony swoich praw, ale nie zawsze ma prawo do pełnej kopii skargi z danymi rodzica i dziecka. Często właściwa jest wersja zanonimizowana.

Czy skarga rodzica automatycznie uruchamia postępowanie dyscyplinarne?

Nie. Dyrektor powinien najpierw ustalić podstawowe fakty. Obowiązek zawiadomienia rzecznika dyscyplinarnego z art. 75 ust. 2a Karty Nauczyciela dotyczy sytuacji, gdy istnieje wiadomość o czynie naruszającym prawa i dobro dziecka.

Czy nauczyciel powinien składać wyjaśnienia ustnie czy pisemnie?

Najlepiej pisemnie, a ustne spotkanie potraktować jako uzupełnienie. Pismo daje dowód, co dokładnie zostało wyjaśnione i kiedy.

Gdzie skarżyć bierność dyrektora szkoły?

To zależy od charakteru sprawy. W grę może wchodzić organ prowadzący szkołę albo kurator oświaty, zwłaszcza gdy problem dotyczy nadzoru pedagogicznego, bezpieczeństwa lub braku reakcji na poważne zdarzenia.

Czy nauczyciel może dokumentować wulgaryzmy i agresję ucznia?

Tak, a nawet powinien. Wpisy do dziennika, notatki służbowe, maile do dyrekcji i protokoły spotkań z rodzicami mogą być kluczowe przy wyjaśnianiu sprawy.

Źródła

1. Ustawa z dnia 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe, Dz.U. 2017 poz. 59.

2. Ustawa z dnia 26 stycznia 1982 r. – Karta Nauczyciela, Dz.U. 1982 nr 3 poz. 19.

3. Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. (RODO), tekst aktu.

4. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny, Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93.