Czy technik BHP może prowadzić firmę szkoleniową i usługi BHP?

Czy technik BHP może założyć firmę?

Tak. Samo założenie działalności gospodarczej w zakresie usług lub szkoleń BHP jest dopuszczalne. Ustawa z dnia 6 marca 2018 r. – Prawo przedsiębiorców opiera się na zasadzie wolności działalności gospodarczej (art. 2 i art. 3 tej ustawy), więc co do zasady może Pan zarejestrować firmę szkoleniową lub doradczą.

Trzeba jednak odróżnić możliwość prowadzenia firmy od możliwości osobistego wykonywania określonych czynności. W praktyce inne są wymagania dla:

• prowadzenia działalności szkoleniowej w dziedzinie BHP,
• wykonywania zadań służby BHP jako specjalista spoza zakładu pracy.

To najważniejsze rozróżnienie, bo właśnie ono decyduje, czy technik BHP może działać samodzielnie wobec klientów.

Kiedy można wykonywać zadania służby BHP jako specjalista spoza zakładu pracy?

Zgodnie z art. 237¹¹ § 2 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy, pracodawca – w razie braku kompetentnych pracowników – może powierzyć wykonywanie zadań służby BHP specjalistom spoza zakładu pracy. Ten sam przepis wymaga, aby taki specjalista spełniał wymagania kwalifikacyjne niezbędne do wykonywania zadań służby BHP oraz ukończył szkolenie w dziedzinie BHP dla pracowników tej służby.

Szczegółowe kwalifikacje określa § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 2 września 1997 r. w sprawie służby bezpieczeństwa i higieny pracy. Zgodnie z § 4 ust. 4 tego rozporządzenia, w przypadku z art. 237¹¹ § 2 Kodeksu pracy pracodawca może powierzyć wykonywanie zadań służby BHP specjalistom spoza zakładu pracy, którzy spełniają co najmniej wymagania określone w § 4 ust. 2 pkt 3, albo osobie, która była zatrudniona na stanowisku inspektora pracy w Państwowej Inspekcji Pracy przez co najmniej 5 lat.

Natomiast zgodnie z § 4 ust. 2 pkt 3 tego rozporządzenia specjalistą do spraw BHP może być osoba posiadająca:

• wyższe wykształcenie o kierunku lub specjalności w zakresie BHP albo
• studia podyplomowe w zakresie BHP,
• oraz co najmniej 1 rok stażu pracy w służbie BHP.

To oznacza, że ukończenie technikum BHP samo w sobie nie wystarcza, aby świadczyć usługi jako zewnętrzny specjalista wykonujący zadania służby BHP dla pracodawców na podstawie art. 237¹¹ § 2 Kodeksu pracy.

Inaczej mówiąc: może Pan mieć firmę BHP, ale bez wymaganych kwalifikacji nie może Pan osobiście występować wobec klientów jako specjalista spoza zakładu pracy w rozumieniu tych przepisów.

Jakie kwalifikacje daje technikum BHP?

Ukończenie technikum BHP może pozwalać na zatrudnienie na określonych stanowiskach w służbie BHP, ale nie daje automatycznie uprawnień wymaganych dla zewnętrznego specjalisty z § 4 ust. 4 w zw. z § 4 ust. 2 pkt 3 rozporządzenia z 2 września 1997 r.

Zgodnie z § 4 ust. 2 tego rozporządzenia wymagania kwalifikacyjne są zróżnicowane zależnie od stanowiska, np. inspektora, starszego inspektora, specjalisty, starszego specjalisty czy głównego specjalisty do spraw BHP. Jednak przy outsourcingu zadań służby BHP ustawodawca wprost odsyła co najmniej do poziomu „specjalisty”, a więc do wyższego wykształcenia kierunkowego albo studiów podyplomowych oraz rocznego stażu w służbie BHP.

Jeżeli więc chce Pan:

• prowadzić tylko szkolenia BHP – technikum BHP może być wystarczające, o ile spełnione są warunki dla organizatora szkolenia,
• świadczyć pełne usługi zewnętrznej służby BHP – należy uzupełnić kwalifikacje do poziomu wymaganego w § 4 ust. 2 pkt 3 rozporządzenia.

Czy technik BHP może prowadzić szkolenia BHP?

Co do zasady tak, ale trzeba spełnić warunki przewidziane dla organizatora szkolenia.

Zgodnie z § 4 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki i Pracy z dnia 27 lipca 2004 r. w sprawie szkolenia w dziedzinie bezpieczeństwa i higieny pracy, szkolenie może być organizowane i prowadzone przez pracodawców albo – na ich zlecenie – przez jednostki organizacyjne prowadzące działalność szkoleniową w dziedzinie BHP.

Definicję takiej jednostki zawiera § 1a pkt 2 tego rozporządzenia. Obejmuje ona m.in. przedsiębiorcę prowadzącego działalność oświatową na zasadach określonych w ustawie – Prawo przedsiębiorców, jeżeli prowadzi działalność szkoleniową w dziedzinie BHP.

Kluczowy jest jednak § 5 tego rozporządzenia. Organizator szkolenia ma obowiązek zapewnić:

• programy poszczególnych rodzajów szkolenia opracowane dla określonych grup stanowisk,
• programy szkolenia instruktorów w zakresie metod prowadzenia instruktażu – jeżeli prowadzi takie szkolenie,
• wykładowców i instruktorów posiadających zasób wiedzy, doświadczenie zawodowe i przygotowanie dydaktyczne zapewniające właściwą realizację programów szkolenia,
• odpowiednie warunki lokalowe,
• wyposażenie dydaktyczne,
• właściwy przebieg szkolenia oraz dokumentację, w tym programy szkolenia, dzienniki zajęć, protokoły przebiegu egzaminów i rejestr wydanych zaświadczeń.

Przygotowanie dydaktyczne zostało zdefiniowane w § 1 pkt 4 rozporządzenia z 27 lipca 2004 r. Chodzi o ukończenie kształcenia lub szkolenia przygotowującego do prowadzenia procesu szkolenia w dziedzinie BHP w sposób zapewniający wysoką efektywność, z uwzględnieniem form organizacyjnych, metod szkolenia i środków dydaktycznych.

W praktyce oznacza to, że sam tytuł technika BHP nie zamyka drogi do prowadzenia szkoleń, ale organizator musi realnie wykazać, że szkolenie prowadzą osoby mające odpowiednią wiedzę, doświadczenie i przygotowanie dydaktyczne.

W kontekście organizacji kursów warto też pamiętać, że szkolenia BHP podlegają szczególnym zasadom co do formy, czasu i dokumentowania.

Czy właściciel firmy musi sam prowadzić wszystkie szkolenia?

Nie. Przepisy wymagają, aby organizator zapewnił odpowiednich wykładowców i instruktorów, a niekoniecznie aby właściciel firmy osobiście prowadził każdą część szkolenia.

Ma to duże znaczenie praktyczne. Jeżeli część programu obejmuje np. pierwszą pomoc, ochronę przeciwpożarową lub zagadnienia techniczne właściwe dla konkretnej branży, najbezpieczniej jest korzystać z osób, które mają udokumentowaną wiedzę i doświadczenie właśnie w tym zakresie. Wynika to z § 5 pkt 3 rozporządzenia z 27 lipca 2004 r., który wymaga adekwatnych kompetencji wykładowców i instruktorów.

Dlatego firma szkoleniowa może działać legalnie nawet wtedy, gdy właściciel nie prowadzi sam całego programu, o ile prawidłowo organizuje szkolenie i dobiera kadrę.

Czy można jednocześnie pracować na etacie i prowadzić firmę BHP?

Co do zasady tak. Polskie prawo nie zakazuje łączenia umowy o pracę z działalnością gospodarczą. Trzeba jednak sprawdzić:

• czy w umowie o pracę nie ma zakazu konkurencji – art. 101¹ § 1 i art. 101² § 1 Kodeksu pracy,
• czy zakres planowanej działalności nie narusza obowiązku dbania o dobro zakładu pracy – art. 100 § 2 pkt 4 Kodeksu pracy,
• czy nie dojdzie do konfliktu interesów, np. świadczenia usług dla konkurencji pracodawcy lub przejmowania jego klientów.

Jeżeli obecnie pracuje Pan jako starszy inspektor ds. BHP na etacie, przed rozpoczęciem działalności warto dokładnie przeczytać umowę o pracę, regulamin pracy oraz ewentualną umowę o zakazie konkurencji.

Jeżeli rozważa Pan model współpracy z klientami oparty bardziej o samozatrudnienie niż klasyczne zatrudnienie, pomocny może być też artykuł o własnej DG przy zatrudnieniu.

Jak bezpiecznie opisać zakres działalności firmy BHP?

Najbezpieczniej oddzielić w ofercie:

• szkolenia wstępne i okresowe BHP,
• doradztwo i audyty BHP,
• opracowywanie dokumentacji,
• obsługę zadań służby BHP – tylko wtedy, gdy osoba wykonująca usługę ma wymagane kwalifikacje.

Jeżeli obecnie ma Pan wyłącznie technikum BHP, bezpieczniej nie deklarować samodzielnie w ofercie, że wykonuje Pan zadania służby BHP jako specjalista spoza zakładu pracy, chyba że w firmie usługi te będzie realizowała osoba spełniająca wymagania z § 4 ust. 2 pkt 3 rozporządzenia z 2 września 1997 r.

W ofercie i umowach warto więc używać precyzyjnych sformułowań. To ważne także z punktu widzenia odpowiedzialności kontraktowej wobec klienta na podstawie art. 471 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny, jeśli usługa zostałaby opisana szerzej niż rzeczywiście może być legalnie wykonana.

Podsumowanie

Odpowiedź na Pana pytanie jest więc dwuczęściowa:

Jeżeli chce Pan oferować pełną zewnętrzną obsługę BHP, najbezpieczniejszym rozwiązaniem będzie uzupełnienie kwalifikacji przez studia wyższe kierunkowe albo studia podyplomowe z zakresu BHP. Dopiero wtedy, przy wymaganym stażu, można bezpiecznie wejść w zakres usług zastrzeżonych dla specjalisty spoza zakładu pracy.

FAQ

Czy technik BHP może prowadzić firmę szkoleniową samodzielnie?

Tak, może prowadzić firmę szkoleniową, jeżeli jako organizator spełnia wymogi z § 5 rozporządzenia z 27 lipca 2004 r., w tym dotyczące programów, kadry, dokumentacji i warunków szkolenia.

Czy samo technikum BHP wystarczy do obsługi firm jako zewnętrzna służba BHP?

Nie. Do wykonywania zadań służby BHP jako specjalista spoza zakładu pracy trzeba co najmniej spełniać wymagania z § 4 ust. 2 pkt 3 rozporządzenia z 2 września 1997 r., czyli mieć wyższe wykształcenie kierunkowe albo studia podyplomowe z BHP oraz minimum rok stażu w służbie BHP.

Czy właściciel firmy szkoleniowej musi mieć przygotowanie dydaktyczne?

Jeżeli sam prowadzi szkolenia, powinien mieć przygotowanie dydaktyczne w rozumieniu § 1 pkt 4 rozporządzenia z 27 lipca 2004 r. Jeżeli szkolenia prowadzą inne osoby, to one muszą spełniać wymagania kompetencyjne i dydaktyczne odpowiednie do prowadzonych zajęć.

Czy można mieć etat i jednocześnie prowadzić działalność BHP?

Tak, ale trzeba sprawdzić umowę o pracę, zakaz konkurencji oraz to, czy działalność nie narusza obowiązku dbania o dobro pracodawcy wynikającego z art. 100 § 2 pkt 4 Kodeksu pracy.

Czy firma może zatrudnić osobę z wyższymi kwalifikacjami i wtedy oferować zewnętrzną obsługę BHP?

Tak, w praktyce jest to możliwe. Decydujące jest to, czy konkretna osoba wykonująca zadania służby BHP wobec klientów ma kwalifikacje wymagane przez przepisy. Warto jednak prawidłowo opisać zakres usług i osoby odpowiedzialne za ich wykonanie.

Źródła

1. Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy – Dz.U. 1974 nr 24 poz. 141

2. Ustawa z dnia 6 marca 2018 r. Prawo przedsiębiorców – Dz.U. 2018 poz. 646

3. Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 2 września 1997 r. w sprawie służby bezpieczeństwa i higieny pracy – Dz.U. 1997 nr 109 poz. 704

4. Rozporządzenie Ministra Gospodarki i Pracy z dnia 27 lipca 2004 r. w sprawie szkolenia w dziedzinie bezpieczeństwa i higieny pracy – Dz.U. 2004 nr 180 poz. 1860 ze zm.