Opłaty za odtwarzanie muzyki w klubie fitness

Dlaczego odtwarzanie muzyki w klubie fitness jest prawnie istotne?

Muzyka odtwarzana w sali treningowej, recepcji, szatni lub podczas zajęć grupowych nie jest wyłącznie prywatnym korzystaniem z utworu. Klub fitness udostępnia muzykę swoim klientom w ramach działalności gospodarczej, a więc wykorzystuje cudze utwory w sposób publiczny i zwykle komercyjny.

Podstawowa zasada wynika z art. 17 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Przepis ten przyznaje twórcy wyłączne prawo do korzystania z utworu i rozporządzania nim na wszystkich polach eksploatacji oraz prawo do wynagrodzenia za korzystanie z utworu. Jeżeli więc przedsiębiorca korzysta z muzyki w lokalu, powinien mieć podstawę prawną: licencję, umowę z właściwą organizacją zbiorowego zarządzania albo inną skuteczną zgodę uprawnionych.

Odtwarzanie muzyki mieści się w polu eksploatacji wskazanym w art. 50 pkt 3 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych, który wymienia m.in. publiczne wykonanie, wystawienie, wyświetlenie, odtworzenie, nadawanie i reemitowanie. Definicja odtworzenia znajduje się w art. 6 ust. 1 pkt 9 tej ustawy: jest to udostępnianie utworu przy pomocy nośników dźwięku, obrazu albo urządzeń służących do odbioru programu radiowego lub telewizyjnego.

Czy sama umowa z ZAiKS-em wystarczy?

Nie zawsze. ZAiKS reprezentuje przede wszystkim prawa autorów i kompozytorów, czyli prawa autorskie do utworów muzycznych i słowno-muzycznych. Nagranie muzyczne obejmuje jednak także prawa pokrewne: prawa artystów wykonawców oraz prawa producentów fonogramów.

Artysta wykonawca korzysta z ochrony na podstawie art. 85 ust. 1 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych, zgodnie z którym każde artystyczne wykonanie utworu lub dzieła sztuki ludowej pozostaje pod ochroną niezależnie od jego wartości, przeznaczenia i sposobu wyrażenia. Uprawnienia majątkowe artysty wykonawcy określa art. 86 ust. 1 tej ustawy, a prawo do wynagrodzenia za korzystanie z artystycznego wykonania wynika w szczególności z art. 86 ust. 2 i ust. 3 tej ustawy.

Producent fonogramu lub wideogramu również ma odrębne prawa. Zgodnie z art. 94 ust. 4 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych producentowi przysługuje wyłączne prawo do rozporządzania i korzystania z fonogramu lub wideogramu w zakresie wskazanym w tym przepisie. Dodatkowo art. 94 ust. 5 tej ustawy przewiduje stosowne wynagrodzenie dla producenta w razie nadawania, reemitowania lub odtwarzania wprowadzonego do obrotu fonogramu lub wideogramu.

W praktyce oznacza to, że przedsiębiorca może otrzymać osobne żądania zapłaty od różnych organizacji. Jeżeli chcesz szerzej porównać takie roszczenia w lokalach usługowych, zobacz także omówienie sprawy: żądania ZAiKS wobec lokalu.

Komu płaci się za muzykę w klubie fitness?

To, komu trzeba zapłacić, zależy od rodzaju muzyki, źródła odtwarzania, zakresu licencji i tego, czy korzystanie obejmuje prawa autorskie, prawa wykonawców oraz prawa producentów. W Polsce uprawnienia te są często wykonywane przez organizacje zbiorowego zarządzania, których funkcjonowanie reguluje ustawa z dnia 15 czerwca 2018 r. o zbiorowym zarządzaniu prawami autorskimi i prawami pokrewnymi.

W klubie fitness najczęściej problem dotyczy muzyki odtwarzanej z głośników podczas treningów. Jeżeli klub puszcza zwykłe komercyjne nagrania, sama opłata na rzecz jednej organizacji może nie pokrywać wszystkich praw. Warto więc ustalić, czy umowa obejmuje wyłącznie repertuar autorów, czy także wykonawców i producentów.

Czy można uniknąć opłat, korzystając z muzyki z licencją do odtwarzania publicznego?

Tak, ale tylko pod warunkiem, że licencja rzeczywiście obejmuje sposób korzystania planowany przez klub. Trzeba sprawdzić, czy dokument licencyjny obejmuje publiczne odtwarzanie muzyki w lokalu usługowym, wykorzystanie komercyjne, zajęcia grupowe, odtwarzanie z systemu nagłośnienia oraz terytorium Polski.

Licencja powinna obejmować nie tylko prawa autorskie twórców, lecz także prawa pokrewne artystów wykonawców i producentów fonogramów. Wynika to z odrębnej ochrony przewidzianej w art. 17, art. 86 i art. 94 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Jeżeli dostawca muzyki gwarantuje, że repertuar nie wymaga dodatkowych opłat na rzecz organizacji zbiorowego zarządzania, warto zachować regulamin usługi, faktury, certyfikat licencji oraz listę utworów.

Ostrożność jest potrzebna zwłaszcza przy hasłach typu royalty-free, muzyka bez ZAiKS albo darmowa muzyka do firmy. Taka licencja może być ważna, ale może też zawierać ograniczenia, np. zakaz użycia komercyjnego, limit liczby lokali, zakaz zajęć sportowych albo obowiązek podania autora. Licencje Creative Commons również trzeba czytać dokładnie: wariant z oznaczeniem NC nie pozwala na użycie komercyjne, a klub fitness działa w celu zarobkowym.

Radio, telewizja i streaming w klubie fitness

Odtwarzanie radia lub telewizji w klubie fitness również może stanowić odtworzenie w rozumieniu art. 6 ust. 1 pkt 9 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Nie wystarczy więc argument, że opłaty uiszcza już nadawca radiowy. Nadawca płaci za własne nadawanie, natomiast lokal udostępnia program klientom w ramach własnej działalności.

W art. 24 ust. 2 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych przewidziano wyjątek dotyczący odbioru nadawanych utworów za pomocą urządzeń umieszczonych nawet w miejscu ogólnie dostępnym, ale tylko wtedy, gdy nie łączy się z tym osiąganie korzyści majątkowych. W klubie fitness muzyka zwykle podnosi atrakcyjność usługi, towarzyszy ćwiczeniom i jest elementem działalności komercyjnej, dlatego powołanie się na ten wyjątek jest co do zasady ryzykowne.

Nie rozwiązuje problemu także zwykły abonament konsumencki w serwisach streamingowych. Regulaminy popularnych usług muzycznych najczęściej ograniczają korzystanie do celów prywatnych i nie obejmują publicznego odtwarzania w lokalu. W takiej sytuacji przedsiębiorca może naruszać zarówno regulamin platformy, jak i prawa autorskie lub prawa pokrewne.

Czy muzyka zagraniczna pozwala uniknąć opłat?

Nie. Utwory zagraniczne są w Polsce chronione m.in. na podstawie art. 5 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych, który określa zakres stosowania polskiej ustawy do utworów powiązanych z Polską, Unią Europejską, Europejskim Obszarem Gospodarczym oraz ochroną wynikającą z umów międzynarodowych. Znaczenie mają także międzynarodowe zasady ochrony praw autorskich, w szczególności Konwencja berneńska o ochronie dzieł literackich i artystycznych.

W praktyce organizacje zbiorowego zarządzania mogą reprezentować repertuar zagraniczny na podstawie umów o wzajemnej reprezentacji zawieranych z organizacjami z innych państw. Dlatego odtwarzanie wyłącznie muzyki zagranicznej nie jest sposobem na legalne uniknięcie opłat.

Jakie są konsekwencje odtwarzania muzyki bez wymaganych praw?

Uprawniony, którego prawa zostały naruszone, może skorzystać z roszczeń przewidzianych w art. 79 ust. 1 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Przepis ten pozwala żądać m.in. zaniechania naruszenia, usunięcia skutków naruszenia, naprawienia szkody na zasadach ogólnych albo zapłaty sumy odpowiadającej dwukrotności stosownego wynagrodzenia, a także wydania uzyskanych korzyści.

Jeżeli naruszenie polega na rozpowszechnianiu cudzego utworu bez uprawnienia, może pojawić się również odpowiedzialność karna na podstawie art. 116 ust. 1 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Przepis ten przewiduje grzywnę, karę ograniczenia wolności albo karę pozbawienia wolności do lat 2, a surowsze warianty odpowiedzialności dotyczą m.in. działania w celu osiągnięcia korzyści majątkowej.

W praktyce najczęściej spór zaczyna się od wezwania do zawarcia umowy, przedstawienia wykazu wykorzystywanej muzyki lub zapłaty wynagrodzenia za okres wsteczny. Warto wtedy poprosić o wskazanie podstawy prawnej, rodzaju reprezentowanych praw, okresu objętego żądaniem, sposobu wyliczenia opłaty oraz repertuaru, którego dotyczy roszczenie.

FAQ

Jak bezpiecznie uregulować muzykę w klubie fitness?

Najpierw należy ustalić źródło muzyki: radio, telewizja, płyty, pliki, streaming, dostawca muzyki biznesowej albo własna playlista instruktora. Następnie trzeba sprawdzić, czy istnieje licencja obejmująca publiczne odtwarzanie w działalności gospodarczej. Jeżeli nie, należy rozważyć zawarcie umów z właściwymi organizacjami albo przejście na repertuar z pełną licencją biznesową.

Warto też wprowadzić w klubie prostą procedurę: instruktorzy nie powinni odtwarzać prywatnych playlist bez zgody właściciela, a dokumenty licencyjne powinny być przechowywane w jednym miejscu. Przy kontroli lub wezwaniu ułatwia to wykazanie, z jakiej muzyki korzysta lokal i na jakiej podstawie.

Źródła

• Art. 1 ust. 1, art. 5, art. 6 ust. 1 pkt 9, art. 17, art. 24 ust. 2, art. 50 pkt 3, art. 79 ust. 1, art. 85 ust. 1, art. 86 ust. 1-3, art. 94 ust. 4-5 oraz art. 116 ust. 1 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych.
• Ustawa z dnia 15 czerwca 2018 r. o zbiorowym zarządzaniu prawami autorskimi i prawami pokrewnymi.
• Konwencja berneńska o ochronie dzieł literackich i artystycznych z dnia 9 września 1886 r.
• Wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 31 maja 2016 r., C-117/15, Reha Training, dotyczący publicznego udostępniania utworów w działalności usługowej.