Kontakty dziadków z wnukiem po śmierci matki – co zrobić?

Czy ojciec dziecka może ograniczać kontakty dziadków z wnukiem?

Tak, w praktyce rodzic sprawujący bieżącą pieczę nad dzieckiem może utrudniać spotkania, ale nie oznacza to, że ma pełną swobodę trwałego odcięcia dziecka od dziadków. Jeżeli kontakty z dziadkami służą dobru dziecka, mogą zostać uregulowane przez sąd.

Podstawą jest art. 113(6) ustawy z 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy, zgodnie z którym przepisy o kontaktach z dzieckiem stosuje się odpowiednio także do rodzeństwa, dziadków, powinowatych w linii prostej oraz innych osób, jeżeli sprawowały one przez dłuższy czas pieczę nad dzieckiem.

To oznacza, że babcia lub dziadek nie muszą opierać się wyłącznie na dobrej woli ojca dziecka. Mogą wystąpić do sądu o ustalenie konkretnych zasad spotkań, rozmów telefonicznych, wideorozmów, kontaktu w święta czy wakacje.

Jaka jest podstawa prawna kontaktów dziadków z wnukiem?

Przy sprawach o kontakty sąd stosuje przede wszystkim art. 113 § 1 i 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego oraz art. 113(6) tej ustawy.

Zgodnie z art. 113 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, niezależnie od władzy rodzicielskiej rodzice oraz ich dziecko mają prawo i obowiązek utrzymywania ze sobą kontaktów. Z kolei art. 113 § 2 tej ustawy wskazuje, że kontakty obejmują w szczególności przebywanie z dzieckiem, odwiedziny, spotkania, zabieranie dziecka poza miejsce stałego pobytu, bezpośrednie porozumiewanie się, utrzymywanie korespondencji i korzystanie z porozumiewania się na odległość, w tym środków komunikacji elektronicznej. W tym kontekście znaczenie ma również kontakty ojca z małymi dziećmi po rozstaniu.

Na mocy art. 113(6) Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego te zasady stosuje się odpowiednio także do dziadków. W praktyce oznacza to, że sąd może ustalić kontakty bardzo szczegółowo, np. w co drugi weekend, w określone dni świąteczne albo w formie rozmów online, jeśli dziecko mieszka daleko.

Do jakiego sądu złożyć wniosek o uregulowanie kontaktów?

Wniosek należy złożyć do sądu rejonowego, wydziału rodzinnego i nieletnich. Właściwość sądu ustala się co do zasady według miejsca zamieszkania dziecka, a gdy brak miejsca zamieszkania – według miejsca jego pobytu. Wynika to z art. 569 § 1 ustawy z 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego.

Sprawa jest rozpoznawana w postępowaniu nieprocesowym. Podstawę stanowi art. 566 oraz art. 582(1) i następne Kodeksu postępowania cywilnego, które regulują sprawy dotyczące kontaktów z dzieckiem.

Jeżeli sytuacja jest pilna, można razem z wnioskiem głównym złożyć wniosek o zabezpieczenie kontaktów na czas trwania postępowania. Sąd może wtedy tymczasowo ustalić zasady spotkań jeszcze przed wydaniem prawomocnego rozstrzygnięcia. Podstawą prawną zabezpieczenia jest art. 730 § 1, art. 730(1) § 1 i 2 oraz art. 755 § 1 ustawy z 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego.

Ile kosztuje wniosek o kontakty z wnukiem?

Opłata stała od wniosku o uregulowanie kontaktów z dzieckiem wynosi 100 zł. Wynika to z art. 23 pkt 1 ustawy z 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych.

Opłatę wnosi się na rachunek bankowy sądu, w kasie sądu albo w e-znakach opłaty sądowej, jeśli dany sąd akceptuje tę formę. Dowód opłaty należy dołączyć do pisma.

Jeżeli sytuacja materialna wnioskodawcy jest trudna, może on złożyć wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Podstawą są art. 102 ust. 1 i art. 103 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych.

Co napisać we wniosku?

We wniosku warto zawrzeć nie tylko żądanie „uregulowania kontaktów”, ale konkretny model spotkań. Im precyzyjniej opisane żądanie, tym łatwiej sądowi wydać praktyczne orzeczenie.

W piśmie należy wskazać:

• oznaczenie sądu i stron postępowania,
• dane dziecka,
• żądanie ustalenia kontaktów, np. co drugi weekend, część ferii, święta, rozmowy telefoniczne,
• ewentualny wniosek o zabezpieczenie kontaktów,
• uzasadnienie opisujące dotychczasową więź z wnukiem,
• dowody, np. zdjęcia, wiadomości, świadków, dokumenty potwierdzające wcześniejsze relacje.

Wymogi formalne pisma procesowego wynikają z art. 126 § 1 i 2 oraz art. 511 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego.

Szczególne znaczenie ma wykazanie, że kontakty istniały wcześniej i były dla dziecka ważne. Po śmierci matki dziecka utrzymywanie relacji z jej rodzicami często pomaga dziecku zachować więź z rodziną zmarłego rodzica, ale i tak sąd każdorazowo ocenia konkretny stan faktyczny.

Zobacz również:

dziadkowie a kontakty oraz uregulowanie kontaktów z wnukiem.

Czym kieruje się sąd?

Najważniejszym kryterium jest dobro dziecka. Wynika ono z całego systemu prawa rodzinnego, a w sprawach opiekuńczych sąd ma obowiązek kierować się ochroną dobra małoletniego. Wprost potwierdza to art. 95 § 3 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, zgodnie z którym władza rodzicielska powinna być wykonywana tak, jak tego wymaga dobro dziecka i interes społeczny.

W sprawie o kontakty sąd zwykle bierze pod uwagę:

• wiek dziecka,
• dotychczasową więź z dziadkami,
• odległość między miejscami zamieszkania,
• stan zdrowia dziecka,
• napięcie między dorosłymi i jego wpływ na małoletniego,
• zdanie dziecka, jeśli jego rozwój, stan zdrowia i dojrzałość na to pozwalają.

Obowiązek wysłuchania dziecka, gdy pozwala na to jego rozwój, wynika z art. 216(1) § 1 Kodeksu postępowania cywilnego oraz art. 576 § 2 Kodeksu postępowania cywilnego.

Sam konflikt z rodzicem nie przekreśla prawa dziadków do kontaktów. Kluczowe jest to, czy kontakty będą dla dziecka bezpieczne i stabilizujące.

Czy można egzekwować ustalone kontakty?

Tak. Jeżeli sąd wyda postanowienie regulujące kontakty, a rodzic nadal go nie wykonuje, można uruchomić procedurę zagrożenia nakazaniem zapłaty oznaczonej sumy pieniężnej, a następnie nakazania jej zapłaty. Podstawą są art. 598(15)-598(22) ustawy z 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego.

W praktyce najpierw sąd zagrozi rodzicowi naruszającemu kontakty obowiązkiem zapłaty określonej kwoty za każde naruszenie. Jeżeli to nie pomoże, w kolejnym etapie może nakazać zapłatę konkretnej sumy.

To ważne, bo samo orzeczenie o kontaktach bez gotowości do jego egzekwowania bywa niewystarczające.

Kiedy sąd może ograniczyć albo oddalić wniosek dziadków?

Sąd nie ustali kontaktów w zakresie oczekiwanym przez dziadków, jeżeli byłoby to sprzeczne z dobrem dziecka. Może też kontakty ograniczyć, jeśli wymagają tego szczególne okoliczności. Podstawą jest art. 113(2) § 1 i 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, który pozwala ograniczyć utrzymywanie kontaktów, gdy wymaga tego dobro dziecka, a w skrajnych przypadkach ich zakazać.

Może tak się zdarzyć na przykład wtedy, gdy:

• między dorosłymi dochodzi do silnych konfliktów przy dziecku,
• dziadkowie podważają autorytet rodzica w sposób destabilizujący sytuację dziecka,
• dziecko źle reaguje na kontakty i wymaga stopniowego odbudowania relacji,
• wcześniej nie było realnej więzi, a żądanie jest zbyt szerokie.

W takich sprawach bardzo dużo zależy od faktów, dokumentów i sposobu przedstawienia sprawy sądowi.

Zobacz również:

babcia i wnuczka oraz kontakty dziadków z wnuczką.

Jakie dowody warto przygotować?

W sprawach o kontakty duże znaczenie mają zwykłe, praktyczne dowody pokazujące realną więź z dzieckiem. Mogą to być:

• zdjęcia ze wspólnych spotkań,
• wydruki wiadomości z rodzicem dotyczących wcześniejszych wizyt,
• potwierdzenia odbioru dziecka, wspólnych wyjazdów, uroczystości rodzinnych,
• zeznania świadków, np. innych członków rodziny, sąsiadów, nauczycieli,
• notatki z prób porozumienia się z rodzicem,
• korespondencja pokazująca, że rodzic bez uzasadnienia blokuje kontakty.

Jeżeli pojawiają się zarzuty co do wpływu kontaktów na psychikę dziecka, sąd może skorzystać z opinii Opiniodawczego Zespołu Sądowych Specjalistów. Nie dzieje się tak jednak automatycznie w każdej sprawie.

FAQ

Czy dziadkowie mają własne prawo do kontaktów z wnukiem?

Tak. Wynika ono z art. 113(6) ustawy z 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy, który pozwala stosować przepisy o kontaktach z dzieckiem odpowiednio także do dziadków.

Czy po śmierci matki ojciec może całkowicie zakazać spotkań z dziadkami?

Może próbować to robić faktycznie, ale nie ma gwarancji, że sąd to zaakceptuje. Jeżeli kontakty służą dobru dziecka, sąd może je uregulować mimo sprzeciwu ojca.

Czy trzeba mieć adwokata do takiej sprawy?

Nie, nie ma takiego obowiązku. Wniosek można złożyć samodzielnie. Pomoc prawnika bywa jednak przydatna, gdy sprawa jest konfliktowa albo trzeba od razu złożyć wniosek o zabezpieczenie kontaktów.

Czy sąd może ustalić kontakty online?

Tak. Art. 113 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego wyraźnie przewiduje korzystanie ze środków porozumiewania się na odległość, w tym komunikacji elektronicznej.

Jak długo trwa sprawa o kontakty dziadków z wnukiem?

To zależy od sądu, stopnia konfliktu i potrzeby przeprowadzenia dowodów, np. opinii specjalistów. Jeżeli sytuacja jest pilna, warto od razu złożyć także wniosek o zabezpieczenie kontaktów.

Źródła

• art. 95 § 3, art. 113 § 1 i 2, art. 113(2) § 1 i 2, art. 113(6) ustawy z 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy
• art. 126 § 1 i 2, art. 216(1) § 1, art. 511 § 1, art. 566, art. 569 § 1, art. 576 § 2, art. 582(1), art. 730 § 1, art. 730(1) § 1 i 2, art. 755 § 1, art. 598(15)-598(22) ustawy z 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego
• art. 23 pkt 1, art. 102 ust. 1, art. 103 ustawy z 28 lipca 2005 r. – ustawa o kosztach sądowych w sprawach cywilnych