Składki ZUS po śmierci męża a wypłata z subkonta

Czy po śmierci męża można odzyskać składki z ZUS?

W potocznym języku często mówi się o „odzyskaniu składek z ZUS”. Prawnie trzeba jednak rozróżnić kilka rzeczy. Składki zapisane na głównym koncie emerytalnym w ZUS nie są zwykłą lokatą ani rachunkiem bankowym zmarłego. Nie wchodzą automatycznie do spadku i nie można żądać zwrotu wszystkich składek tylko dlatego, że emeryt zmarł.

Inaczej jest ze środkami zewidencjonowanymi na subkoncie w ZUS oraz ze środkami w OFE. Te środki, w określonych sytuacjach, mogą podlegać podziałowi po śmierci ubezpieczonego albo emeryta. Dodatkowo przepisy przewidują wypłatę gwarantowaną po emerycie oraz wypłatę niezrealizowanych świadczeń, jeżeli ZUS nie wypłacił świadczenia należnego zmarłemu za okres do dnia śmierci.

Jeżeli ubezpieczony zmarł jeszcze przed uzyskaniem emerytury, osobno wyjaśniamy co dzieje się ze składkami ZUS po śmierci przed emeryturą.

Dlatego sama informacja, że mąż zmarł w wieku 70 lat i pobierał emeryturę przez 5 lat, nie wystarcza jeszcze do pełnej oceny. Trzeba ustalić, czy miał subkonto w ZUS, czy należał do OFE, kiedy po raz pierwszy wypłacono mu emeryturę oraz czy wskazał osoby uprawnione do otrzymania środków.

Subkonto ZUS, OFE i zwykłe konto w ZUS — co podlega wypłacie?

Subkonto w ZUS jest wydzieloną częścią konta ubezpieczonego. ZUS prowadzi je dla osób urodzonych po 1968 r., a dla osób urodzonych przed 1969 r. zasadniczo wtedy, gdy należały do otwartego funduszu emerytalnego. Jeżeli mąż urodził się przed 1949 r. albo pobierał emeryturę obliczaną według starych zasad i nie miał subkonta, najczęściej nie będzie środków z subkonta do podziału.

Jeżeli mąż miał subkonto, trzeba ustalić, czy był członkiem OFE. Gdy zmarły miał OFE, podział środków zwykle rozpoczyna się w funduszu. OFE dokonuje podziału zgodnie z dyspozycją osoby zmarłej albo zasadami spadkowymi, a następnie zawiadamia ZUS. Po takim zawiadomieniu ZUS dzieli lub wypłaca odpowiednią część środków z subkonta.

Jeżeli zmarły nie należał do OFE, ale miał subkonto i wskazał osoby uprawnione do otrzymania środków, sprawę można kierować bezpośrednio do ZUS. W praktyce warto złożyć wniosek o informację i wypłatę środków z subkonta, dołączając akt zgonu, dokument tożsamości oraz dokumenty potwierdzające uprawnienie, jeżeli ZUS ich wymaga.

Wypłata gwarantowana po zmarłym emerycie

Jeżeli zmarły był już emerytem, szczególne znaczenie ma wypłata gwarantowana. Jest to jednorazowe świadczenie dla osoby uposażonej po śmierci emeryta, który miał subkonto w ZUS i nabył prawo do emerytury docelowej po osiągnięciu wieku 65 lat albo wcześniej miał okresową emeryturę kapitałową.

Prawo do wypłaty gwarantowanej powstaje wtedy, gdy śmierć emeryta nastąpiła w okresie 3 lat od miesiąca, w którym po raz pierwszy wypłacono mu emeryturę. Jeżeli emeryt wskazał osobę uposażoną, ZUS wypłaca świadczenie tej osobie w granicach wskazanego udziału. Jeżeli nikogo nie wskazał, za osobę uposażoną uważa się małżonka, o ile w chwili śmierci pozostawał ze zmarłym we wspólności majątkowej. W innych przypadkach wypłata gwarantowana może wejść do spadku.

W opisanej sytuacji mąż pobierał emeryturę od około 5 lat. Jeżeli rzeczywiście od miesiąca pierwszej wypłaty emerytury minęły ponad 3 lata, to wypłata gwarantowana co do zasady nie będzie już przysługiwać. Warto jednak sprawdzić decyzję emerytalną i datę pierwszej wypłaty, ponieważ termin liczy się od konkretnego miesiąca pierwszej wypłaty emerytury, a nie od dnia śmierci ani od daty samej decyzji.

Czy przejście na świadczenie po mężu blokuje wypłatę z subkonta?

Nie. Wdowa nie „przechodzi” wprost na emeryturę męża, lecz może uzyskać rentę rodzinną po zmarłym albo wybrać korzystniejsze świadczenie, jeżeli ma zbieg uprawnień do własnej emerytury i renty rodzinnej. To jest odrębna sprawa od podziału środków z subkonta, OFE czy wypłaty gwarantowanej.

Złożenie wniosku o rentę rodzinną po mężu nie powinno samo w sobie pozbawiać prawa do zbadania, czy po zmarłym przysługują jeszcze środki z subkonta, OFE, wypłata gwarantowana lub niezrealizowane świadczenie. ZUS może jednak wymagać osobnego formularza i osobnych dokumentów dla każdej z tych spraw.

Jakie kroki powinna podjąć wdowa?

Najpierw należy ustalić, czy zmarły miał subkonto w ZUS i czy należał do OFE. Można to sprawdzić w dokumentach emerytalnych, informacji o stanie konta ubezpieczonego, korespondencji z ZUS lub w dokumentach OFE. Jeżeli wdowa nie ma tych informacji, może wystąpić do ZUS o wyjaśnienie, czy po zmarłym istnieją środki zapisane na subkoncie oraz czy przysługuje wypłata gwarantowana.

Jeżeli mąż należał do OFE, należy skontaktować się z właściwym funduszem i złożyć wniosek o podział lub wypłatę środków po zmarłym. Dopiero po podziale w OFE fundusz zawiadamia ZUS, a ZUS dokonuje dalszego rozliczenia środków zapisanych na subkoncie.

Jeżeli chodzi o wypłatę gwarantowaną, trzeba złożyć do ZUS wniosek o jej wypłatę, zwykle na formularzu EWG-P, o ile zachowane są przesłanki ustawowe. Jeżeli zaś chodzi o świadczenie należne zmarłemu do dnia śmierci, np. niewypłaconą emeryturę za ostatni miesiąc życia, składa się wniosek o niezrealizowane świadczenie. Ten ostatni wniosek trzeba złożyć w ciągu 12 miesięcy od dnia śmierci osoby uprawnionej.

Co z niezrealizowanym świadczeniem po zmarłym?

Niezrealizowane świadczenie to nie jest zwrot składek. Chodzi o kwoty, które przysługiwały zmarłemu do dnia śmierci, ale nie zostały mu wypłacone. Może to być np. emerytura za ostatni miesiąc życia, wyrównanie albo świadczenie, którego postępowanie było w toku.

Uprawnieni do takiej wypłaty są w pierwszej kolejności małżonek i dzieci, z którymi zmarły prowadził wspólne gospodarstwo domowe, a w dalszej kolejności inne osoby wskazane w art. 136 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Roszczenie o wypłatę niezrealizowanego świadczenia wygasa po 12 miesiącach od dnia śmierci, chyba że przed upływem tego terminu złożono wniosek o dalsze prowadzenie postępowania.

Odpowiedź na opisany przypadek

Jeżeli mąż zmarł w wieku 70 lat i pobierał emeryturę od około 5 lat, to najprawdopodobniej nie będzie już prawa do wypłaty gwarantowanej, ponieważ ustawowy okres 3 lat od miesiąca pierwszej wypłaty emerytury minął. Nie oznacza to jednak, że nie warto wystąpić do ZUS o informację, czy mąż miał subkonto i czy istnieją jakiekolwiek środki możliwe do rozliczenia.

Jeżeli mąż był członkiem OFE albo miał subkonto, należy sprawdzić, czy środki zostały już rozliczone i czy wdowa została wskazana jako osoba uprawniona albo jest spadkobierczynią. Jeżeli zmarły nie miał subkonta lub środki zostały już wykorzystane przy wypłacie emerytury, ZUS nie zwróci składek jako takich.

W praktyce wdowa powinna złożyć do ZUS pisemne zapytanie lub odpowiedni wniosek o wypłatę środków z subkonta, zapytać o wypłatę gwarantowaną oraz osobno rozważyć wniosek o niezrealizowane świadczenie, jeżeli od śmierci męża nie minęło jeszcze 12 miesięcy i mogła istnieć kwota należna mężowi do dnia śmierci.

FAQ

Czy wdowa może odzyskać wszystkie składki, które mąż wpłacił do ZUS?

Nie. Składki zapisane na głównym koncie w ZUS nie są dziedziczone jak pieniądze z rachunku bankowego. Możliwe są tylko te wypłaty, które przewidują przepisy, np. środki z subkonta, środki z OFE, wypłata gwarantowana albo niezrealizowane świadczenie.

Czy renta rodzinna po mężu wyklucza wypłatę z subkonta?

Nie powinna jej automatycznie wykluczać. Renta rodzinna i rozliczenie subkonta to odrębne sprawy. Trzeba jednak spełnić osobne warunki i złożyć właściwy wniosek.

Kiedy przysługuje wypłata gwarantowana?

Co do zasady wtedy, gdy emeryt miał subkonto w ZUS i zmarł w ciągu 3 lat od miesiąca, w którym po raz pierwszy wypłacono mu emeryturę. Po upływie tego okresu wypłata gwarantowana zasadniczo nie przysługuje.

Od czego zacząć, jeżeli nie wiem, czy mąż miał OFE albo subkonto?

Najlepiej wystąpić do ZUS o informację dotyczącą subkonta i wypłaty gwarantowanej oraz sprawdzić dokumenty emerytalne zmarłego. Jeżeli z dokumentów wynika członkostwo w OFE, należy skontaktować się także z funduszem.

Czy trzeba przeprowadzić sprawę spadkową?

To zależy od podstawy wypłaty. Jeżeli zmarły wskazał osobę uprawnioną, ZUS lub OFE mogą nie wymagać postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku. Jeżeli środków dochodzą spadkobiercy, dokument spadkowy może być konieczny.

Jaki jest termin na wniosek o niewypłaconą emeryturę po zmarłym?

Wniosek o niezrealizowane świadczenie trzeba złożyć w ciągu 12 miesięcy od dnia śmierci osoby, której świadczenie przysługiwało. Po tym terminie roszczenie wygasa, chyba że wcześniej złożono wniosek o dalsze prowadzenie postępowania.

Źródła

• Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, w szczególności art. 40a, art. 40b i art. 40e: ISAP.
• Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, w szczególności art. 25b i art. 136: ISAP.
• Informacje ZUS o subkoncie: Subkonto w ZUS.
• Informacje ZUS o zasadach dziedziczenia subkonta: Subkonto w ZUS — ogólne zasady dziedziczenia.
• Formularze ZUS dotyczące wypłaty gwarantowanej: Wypłata gwarantowana.
• Informacje ZUS o niezrealizowanych świadczeniach: Niezrealizowane świadczenia.