Jak sprawdzić, czy ustalenie granic działki było skuteczne?

Aby ustalić, czy doszło do prawnie skutecznego ustalenia granic działki, trzeba najpierw odpowiedzieć na jedno pytanie: w jakim trybie działał geodeta. W praktyce mylone są trzy różne procedury: ustalenie przebiegu granic działek ewidencyjnych, wznowienie znaków granicznych oraz rozgraniczenie nieruchomości. Każda z nich ma inny skutek i inną dokumentację.

Od czego zacząć sprawdzenie sprawy?

Najpierw warto wystąpić o wgląd do dokumentów w dwóch miejscach:

• w urzędzie gminy albo miasta – jeżeli sprawa mogła toczyć się jako rozgraniczenie nieruchomości,
• w starostwie powiatowym albo w jednostce prowadzącej państwowy zasób geodezyjny i kartograficzny – aby sprawdzić, czy operat techniczny został złożony i przyjęty do zasobu.

Podstawą dostępu do akt sprawy administracyjnej dla strony jest art. 73 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego. Jeżeli była Pani stroną postępowania, może Pani przeglądać akta, sporządzać notatki, kopie i żądać odpisów.

W zasobie geodezyjnym można żądać informacji o materiale dotyczącym konkretnej działki oraz kopii dokumentów na zasadach wynikających z ustawy z dnia 17 maja 1989 r. – Prawo geodezyjne i kartograficzne oraz przepisów wykonawczych dotyczących państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego.

Czy podpisanie protokołu u geodety oznacza zakończenie sprawy?

Nie zawsze. Sam podpis pod protokołem z czynności terenowych oznacza tylko, że określone czynności zostały wykonane. O skutku prawnym decyduje to, co było dalej: czy sporządzono kompletną dokumentację, czy została przyjęta do zasobu, czy wydano decyzję, czy zawarto ugodę, albo czy w ogóle chodziło wyłącznie o czynność ewidencyjną.

Jeżeli sprawa dotyczyła rozgraniczenia nieruchomości, zastosowanie mają art. 29–39 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. – Prawo geodezyjne i kartograficzne. Zgodnie z art. 29 ust. 1 tej ustawy rozgraniczenie ma na celu ustalenie przebiegu granic nieruchomości przez określenie położenia punktów i linii granicznych, utrwalenie tych punktów znakami granicznymi na gruncie oraz sporządzenie odpowiednich dokumentów.

W takim trybie samo stawienie się na gruncie nie kończy jeszcze postępowania. Co do zasady potrzebne jest jego formalne zakończenie.

Jakie dokumenty świadczą o skutecznym zakończeniu rozgraniczenia?

Jeżeli geodeta działał w postępowaniu rozgraniczeniowym, trzeba szukać przede wszystkim:

• postanowienia o wszczęciu postępowania rozgraniczeniowego,
• upoważnienia geodety do wykonania czynności,
• wezwań stron do stawienia się na gruncie,
• protokołu granicznego albo aktu ugody,
• dokumentacji technicznej przyjętej do państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego,
• decyzji o rozgraniczeniu albo decyzji o umorzeniu postępowania.

Zgodnie z art. 31 ust. 1 ustawy – Prawo geodezyjne i kartograficzne czynności ustalenia przebiegu granic wykonuje upoważniony geodeta. Jeżeli strony zawrą ugodę przed geodetą, to zgodnie z art. 31 ust. 4 tej ustawy ugoda ma moc ugody sądowej.

Jeżeli ugody nie zawarto, zastosowanie ma art. 33 ust. 1 ustawy – Prawo geodezyjne i kartograficzne, zgodnie z którym wójt, burmistrz albo prezydent miasta wydaje decyzję o rozgraniczeniu nieruchomości, jeżeli ustalenie przebiegu granicy nastąpiło na podstawie zebranych dowodów lub zgodnego oświadczenia stron.

Wcześniej organ ocenia prawidłowość czynności geodety i zgodność dokumentacji z przepisami oraz włącza dokumentację techniczną do państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego – wynika to z art. 33 ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy – Prawo geodezyjne i kartograficzne.

Co, jeśli decyzji nie ma?

Brak decyzji może oznaczać kilka różnych sytuacji:

• postępowanie nie zostało doprowadzone do końca,
• dokumentacja geodety była wadliwa i została zwrócona do poprawy,
• zawarto ugodę, więc decyzja nie była potrzebna,
• sprawa wcale nie była rozgraniczeniem, lecz inną czynnością geodezyjną.

Jeżeli w aktach gminy nie ma decyzji ani ugody, a w zasobie nie ma przyjętego operatu kończącego pracę, to bardzo możliwe, że czynności terenowe nie doprowadziły do pełnego i skutecznego zakończenia sprawy.

Warto też pamiętać, że strona niezadowolona z decyzji o rozgraniczeniu może żądać przekazania sprawy sądowi. Obecnie podstawę stanowi art. 33 ust. 3 ustawy – Prawo geodezyjne i kartograficzne, zgodnie z którym żądanie wnosi się w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji.

Jak odróżnić rozgraniczenie od ustalenia granic ewidencyjnych?

To bardzo ważne, bo w praktyce właśnie tu najczęściej pojawia się nieporozumienie.

Jeżeli ma Pani wątpliwości, czy wykonywane kiedyś czynności były prawidłowym rozgraniczeniem, warto sprawdzić nazwę pracy, dokument zlecenia, zawiadomienia dla stron i to, czy wójt lub burmistrz w ogóle prowadził akta.

Co sprawdzić w starostwie lub ośrodku dokumentacji geodezyjnej?

W zasobie warto ustalić:

• czy geodeta zgłosił pracę geodezyjną,
• czy operat techniczny został złożony,
• czy przeszedł weryfikację,
• czy został przyjęty do państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego,
• jaką nazwę i identyfikator miała praca geodezyjna.

Jeżeli z informacji urzędu wynika, że geodeta przerwał działalność i nie zakończył pracy, należy ustalić, czy dokumentacja trafiła mimo to do zasobu albo do organu prowadzącego postępowanie. Sam fakt, że geodeta przestał wykonywać zawód lub zamknął działalność, nie przesądza jeszcze o nieważności wcześniejszych czynności, ale może oznaczać, że procedura została urwana i wymaga dokończenia albo przeprowadzenia od nowa.

W podobnych sytuacjach praktyczne znaczenie mają także problemy z dokumentacją i przebiegiem granic na mapach. Jeżeli istnieje rozbieżność między mapą a stanem na gruncie, pomocny może być materiał o tym, co robić, gdy granice ewidencyjne nie pokrywają się z granicami w terenie.

Jakie pismo złożyć, aby to sprawdzić?

Najbezpieczniej złożyć dwa krótkie wnioski:

1. Do wójta, burmistrza albo prezydenta miasta – o informację, czy wobec wskazanej nieruchomości toczyło się postępowanie rozgraniczeniowe, o podanie sygnatury akt oraz umożliwienie wglądu do akt na podstawie art. 73 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego.
2. Do starosty lub właściwej jednostki prowadzącej zasób geodezyjny – o informację, czy dla tej działki została zgłoszona i zakończona praca geodezyjna dotycząca granic oraz czy operat został przyjęty do państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego.

We wniosku warto podać numer działki, obręb, gminę, przybliżony rok czynności oraz nazwisko geodety, jeżeli jest znane.

Co zrobić, jeżeli prace nie zostały zakończone?

To zależy od stanu faktycznego:

• jeżeli postępowanie administracyjne zostało wszczęte, ale nie zakończone – warto ustalić, czy organ może jeszcze procedować na istniejących aktach,
• jeżeli dokumentacja jest niepełna albo wadliwa – często konieczne jest ponowne przeprowadzenie czynności przez innego geodetę,
• jeżeli między sąsiadami istnieje realny spór co do granicy – może być potrzebne nowe postępowanie rozgraniczeniowe,
• jeżeli problem dotyczy tylko odtworzenia dawnych punktów – czasem wystarczy wznowienie znaków granicznych na podstawie art. 39 ust. 1 ustawy – Prawo geodezyjne i kartograficzne.

Zgodnie z art. 39 ust. 1 ustawy – Prawo geodezyjne i kartograficzne przesunięte, uszkodzone lub zniszczone znaki graniczne, ustalone uprzednio, mogą być wznowione bez przeprowadzania postępowania rozgraniczeniowego, jeżeli istnieją dokumenty pozwalające określić ich pierwotne położenie.

Jeżeli jednak doszło do nieprawidłowego odtworzenia punktów, znaczenie może mieć także analiza, czy nie nastąpiło błędne wznowienie granic przez geodetę.

FAQ

Czy sam protokół podpisany u geodety wystarczy?

Nie. Trzeba ustalić, jakiego trybu dotyczył protokół i czy procedura została formalnie zakończona. Przy rozgraniczeniu zwykle potrzebna jest ugoda albo decyzja oraz komplet dokumentacji.

Gdzie najpierw szukać dokumentów?

W urzędzie gminy lub miasta, jeśli mogło chodzić o rozgraniczenie, oraz w starostwie lub ośrodku prowadzącym państwowy zasób geodezyjny i kartograficzny, aby sprawdzić operat techniczny.

Czy brak decyzji zawsze oznacza, że granica nie została ustalona?

Nie zawsze. Jeżeli strony zawarły ugodę przed geodetą w postępowaniu rozgraniczeniowym, decyzja nie jest konieczna. Brak decyzji trzeba więc oceniać razem z resztą dokumentów.

Czy po wielu latach można jeszcze sprawdzić starą sprawę?

Tak, o ile dokumenty zachowały się w aktach organu lub w zasobie geodezyjnym. W praktyce właśnie od odnalezienia sygnatury i operatu należy zacząć.

Co zrobić, gdy geodeta już nie prowadzi działalności?

Nie trzeba kontaktować się wyłącznie z nim. Najważniejsze jest ustalenie, co trafiło do organu i do zasobu geodezyjnego. Jeżeli dokumentacja jest niepełna, może być potrzebne ponowne przeprowadzenie czynności.

Źródła

• art. 29–39 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. – Prawo geodezyjne i kartograficzne
• art. 73 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego
• rozporządzenie Ministra Rozwoju, Pracy i Technologii z dnia 27 lipca 2021 r. w sprawie ewidencji gruntów i budynków
• rozporządzenie Ministrów Spraw Wewnętrznych i Administracji oraz Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia 14 kwietnia 1999 r. w sprawie rozgraniczania nieruchomości