Śmierć współwłaściciela konta bankowego. Co zrobić?

Czy pieniądze ze wspólnego konta wchodzą do spadku?

Po śmierci współwłaściciela rachunku bankowego trzeba oddzielić dwie kwestie: prawo do dysponowania rachunkiem wobec banku oraz własność środków zgromadzonych na rachunku. Zgodnie z art. 922 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny do spadku przechodzą prawa i obowiązki majątkowe zmarłego, które nie są ściśle związane z jego osobą i nie przechodzą na oznaczone osoby niezależnie od dziedziczenia.

Rachunek wspólny jest dopuszczalny na podstawie art. 51 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe. Z kolei art. 51a ust. 1 Prawa bankowego stanowi, że w przypadku rachunku wspólnego prowadzonego dla osób fizycznych każdy ze współposiadaczy może dysponować samodzielnie środkami pieniężnymi zgromadzonymi na rachunku i wypowiedzieć umowę rachunku, o ile umowa rachunku nie stanowi inaczej. Ten przepis reguluje relację z bankiem, ale nie rozstrzyga, czy środki ekonomicznie należały do jednego, czy do obu współposiadaczy.

W praktyce oznacza to, że po śmierci babci spadkiem jest ta część wierzytelności wobec banku, która należała do babci. Jeżeli środki pochodziły wyłącznie z emerytury, oszczędności, sprzedaży rzeczy albo innych wpływów babci, zasadniczo należy traktować je jako składnik jej majątku. Jeżeli część salda pochodziła z wpłat wnuka, ta część nie jest spadkiem po babci.

Jak ustalić, jaka część salda należała do zmarłego?

Najważniejsze są dowody źródła pieniędzy. Warto przeanalizować historię rachunku, wpływy, przelewy, wypłaty gotówkowe, umowy sprzedaży, decyzje emerytalne, dokumenty darowizn oraz inne dokumenty pokazujące, kto faktycznie zasilał konto. Jeżeli rachunek służył tylko technicznie do obsługi spraw babci, a środki pochodziły z jej majątku, zgłoszenie ich jako spadku jest co do zasady uzasadnione.

Nie ma jednej automatycznej reguły, że zawsze do spadku wchodzi dokładnie połowa salda rachunku wspólnego. Przy braku dowodów organy podatkowe i spadkobiercy mogą jednak kwestionować przyjęcie, że całość pieniędzy należała do osoby, która przeżyła współposiadacza rachunku. Dlatego w razie wątpliwości bezpieczniejsze jest wykazanie w SD-Z2 tej części, którą można przypisać zmarłemu, a gdy nie da się tego wiarygodnie ustalić, rozważenie wykazania całej kwoty albo co najmniej kwoty odpowiadającej najbardziej ostrożnemu wariantowi.

Czy trzeba skorygować SD-Z2 po ujawnieniu pieniędzy na koncie?

Jeżeli spadkobierca złożył SD-Z2, ale nie wykazał w nim środków należących do zmarłego, powinien rozważyć korektę zgłoszenia. Zwolnienie dla najbliższej rodziny wynika z art. 4a ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn. Przepis obejmuje między innymi zstępnych i wstępnych, a więc także nabycie spadku przez wnuka po babci.

W przypadku dziedziczenia art. 4a ust. 1 pkt 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn wymaga zgłoszenia nabycia własności rzeczy lub praw majątkowych naczelnikowi urzędu skarbowego w terminie 6 miesięcy. Przy postanowieniu sądu termin ten liczy się od dnia uprawomocnienia się orzeczenia stwierdzającego nabycie spadku, a przy akcie poświadczenia dziedziczenia od dnia zarejestrowania aktu poświadczenia dziedziczenia.

Podstawowy moment powstania obowiązku podatkowego przy dziedziczeniu wynika z art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn, który wskazuje chwilę przyjęcia spadku. Jednak dla zwolnienia z art. 4a ust. 1 pkt 1 tej ustawy ustawodawca przewidział szczególny sposób liczenia terminu przy spadku potwierdzonym postanowieniem sądu, aktem poświadczenia dziedziczenia albo europejskim poświadczeniem spadkowym.

Jeżeli od zarejestrowania aktu poświadczenia dziedziczenia nie minęło jeszcze 6 miesięcy, korekta SD-Z2 jest najbezpieczniejszym rozwiązaniem. W korekcie należy wskazać środki pieniężne w części przypadającej na zmarłego oraz zachować dokumenty potwierdzające sposób ustalenia kwoty, na przykład historię rachunku i zestawienie wpływów.

Co grozi za niewykazanie środków w SD-Z2?

Jeżeli nabycie składnika majątku nie zostanie prawidłowo zgłoszone w terminie, spadkobierca może utracić zwolnienie przewidziane w art. 4a ust. 1 pkt 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn w odniesieniu do niezgłoszonego nabycia. Wtedy podatek może być ustalany według zasad właściwych dla grupy podatkowej, do której należy spadkobierca, na podstawie art. 9, art. 14 i art. 15 tej ustawy.

Jeżeli spadkobierca zorientował się, że w zgłoszeniu pominięto składnik majątku, nie warto czekać na pytanie urzędu. Najlepiej złożyć korektę SD-Z2 wraz z pismem wyjaśniającym, że środki z rachunku wspólnego zostały ujawnione po analizie historii rachunku. Skutki zależą jednak od konkretnego stanu faktycznego, zwłaszcza od terminu, wartości środków, stopnia pokrewieństwa i tego, czy urząd podjął już czynności sprawdzające.

Co zrobić w banku po śmierci współwłaściciela rachunku?

W pierwszej kolejności należy sprawdzić umowę rachunku i regulamin banku. Art. 51a ust. 1 Prawa bankowego pozwala współposiadaczowi rachunku wspólnego dysponować środkami, o ile umowa nie przewiduje ograniczeń. Bank może jednak wymagać aktu zgonu, aktu poświadczenia dziedziczenia albo prawomocnego postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku, zwłaszcza gdy ma ustalić, komu przekazać informacje o rachunku albo jak rozliczyć prawa po zmarłym.

Trzeba też odróżnić środki wchodzące do spadku od szczególnych wypłat przewidzianych w Prawie bankowym. Art. 55 ust. 1 pkt 1 Prawa bankowego pozwala bankowi wypłacić z rachunku osoby zmarłej kwotę wydatkowaną na koszty pogrzebu osobie, która przedstawi rachunki potwierdzające te koszty, w zakresie nieprzekraczającym kosztów urządzenia pogrzebu zgodnie ze zwyczajami przyjętymi w danym środowisku. Z kolei art. 56 ust. 1 Prawa bankowego przewiduje dyspozycję wkładem na wypadek śmierci na rzecz wskazanych osób bliskich, a art. 56 ust. 5 Prawa bankowego stanowi, że kwota wypłacona na tej podstawie nie wchodzi do spadku po posiadaczu rachunku.

Jeżeli nie było dyspozycji wkładem na wypadek śmierci ani wypłaty kosztów pogrzebu, środki należące do zmarłego powinny zostać rozliczone jako składnik spadku. Gdy jest tylko jeden spadkobierca, rozliczenie jest prostsze. Gdy spadkobierców jest kilku, każdy z nich nabywa udział w spadku zgodnie z aktem poświadczenia dziedziczenia albo postanowieniem sądu, a szczegółowy podział majątku następuje dopiero w dziale spadku.

Jaką kwotę wpisać w SD-Z2?

W SD-Z2 należy wykazać wartość nabytych rzeczy i praw majątkowych. Przy rachunku bankowym będzie to wartość środków należących do zmarłego na dzień nabycia spadku, czyli co do zasady na dzień śmierci spadkodawcy, z uwzględnieniem tego, jaka część salda była majątkiem zmarłego. Jeżeli spadkobierca dziedziczy całość spadku po babci, w zgłoszeniu wykazuje całość przypadającej na babcię części środków.

Jeżeli w opisanej sytuacji na rachunku było 50 000 zł, a całość tej kwoty pochodziła z majątku babci, należałoby wykazać 50 000 zł. Jeżeli z dokumentów wynika, że 20 000 zł pochodziło z wpłat wnuka, a 30 000 zł z emerytury i oszczędności babci, w SD-Z2 należy wykazać 30 000 zł. Jeżeli nie da się ustalić źródła pieniędzy, praktycznie najbezpieczniejsze może być zgłoszenie kwoty w wariancie ostrożnym i zachowanie wyjaśnień, dlaczego przyjęto taką wartość.

FAQ

Źródła

• Art. 922 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny.
• Art. 51, art. 51a ust. 1, art. 55 ust. 1 pkt 1, art. 56 ust. 1, art. 56 ust. 2 i art. 56 ust. 5 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe.
• Art. 4a ust. 1 pkt 1, art. 4a ust. 4, art. 6 ust. 1 pkt 1, art. 9, art. 14 i art. 15 ustawy z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn.