Wspólne mieszkanie po rozwodzie a prawo do odwiedzin

Wyrok rozwodowy i korzystanie ze wspólnego mieszkania

Na początku trzeba sprawdzić, czy sąd w wyroku rozwodowym orzekł o sposobie korzystania ze wspólnie zajmowanego mieszkania. Podstawą takiego rozstrzygnięcia jest art. 58 § 2 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Zgodnie z tym przepisem, jeżeli małżonkowie zajmują wspólne mieszkanie, sąd w wyroku rozwodowym orzeka także o sposobie korzystania z tego mieszkania przez czas wspólnego w nim zamieszkiwania rozwiedzionych małżonków.

W praktyce wyrok rozwodowy może wskazywać, z których pokoi korzysta każde z byłych małżonków oraz jak mają być używane kuchnia, łazienka, przedpokój i inne części wspólne. Jeżeli w wyroku takie rozstrzygnięcie istnieje, należy je porównać z aktualnym sposobem korzystania z lokalu. Naruszenie wyroku może być argumentem w rozmowie z byłym małżonkiem, w piśmie do gminy lub w dalszej sprawie sądowej.

Art. 58 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego przewiduje również, że w wypadkach wyjątkowych, gdy jeden z małżonków swoim rażąco nagannym postępowaniem uniemożliwia wspólne zamieszkiwanie, sąd może w wyroku rozwodowym nakazać jego eksmisję na żądanie drugiego małżonka. Jeżeli rozwód już się zakończył, trzeba rozważać inne podstawy prawne, w szczególności art. 13 ust. 2 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego.

Czy byli małżonkowie są współnajemcami mieszkania komunalnego?

Jeżeli umowa najmu lokalu komunalnego została zawarta w czasie trwania małżeństwa w celu zaspokojenia potrzeb mieszkaniowych założonej rodziny, istotny jest art. 680¹ § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny. Przepis ten stanowi, że małżonkowie są najemcami lokalu bez względu na istniejące między nimi stosunki majątkowe, jeżeli nawiązanie stosunku najmu lokalu mającego służyć zaspokojeniu potrzeb mieszkaniowych rodziny nastąpiło w czasie trwania małżeństwa.

Rozwód nie powoduje automatycznie, że jeden z byłych małżonków traci status najemcy. Jeżeli oboje pozostają współnajemcami, każdy z nich ma prawo używać lokalu zgodnie z umową, regulaminem porządku domowego i przeznaczeniem mieszkania. Jednocześnie każdy ma obowiązek respektować uprawnienia drugiego współnajemcy.

W mieszkaniu komunalnym szczególne znaczenie ma także uchwała rady gminy wydana na podstawie art. 21 ust. 1 pkt 2 i art. 21 ust. 3 ustawy o ochronie praw lokatorów. To w niej gmina określa zasady wynajmowania lokali wchodzących w skład mieszkaniowego zasobu gminy, w tym często zasady zamiany lokali, warunki poprawy sytuacji mieszkaniowej i kryteria pierwszeństwa.

Czy były mąż może przyprowadzać gości do mieszkania?

Co do zasady współnajemca może przyjmować gości. Wynika to z samej istoty prawa najmu uregulowanego w art. 659 § 1 Kodeksu cywilnego, zgodnie z którym wynajmujący oddaje najemcy rzecz do używania przez czas oznaczony albo nieoznaczony, a najemca zobowiązuje się płacić czynsz. Używanie lokalu mieszkalnego obejmuje normalne czynności życia codziennego, a więc także odwiedziny innych osób.

Prawo do przyjmowania gości nie jest jednak nieograniczone. Goście nie powinni przejmować faktycznego korzystania z części wspólnych, nocować stale bez zgody wynajmującego, korzystać z lokalu w sposób sprzeczny z regulaminem ani naruszać spokoju domowników. Szczególnie istotny jest art. 688¹ Kodeksu cywilnego. Zgodnie z tym przepisem bez zgody wynajmującego najemca nie może oddać lokalu ani jego części do bezpłatnego używania ani go podnająć. Zgoda wynajmującego nie jest wymagana tylko wobec osoby, względem której najemca jest obciążony obowiązkiem alimentacyjnym.

Jeżeli więc były mąż jedynie zaprasza osoby na krótkie wizyty, sytuacja jest trudniejsza do zakwestionowania. Jeżeli jednak osoby te regularnie nocują, korzystają z kuchni, łazienki i innych pomieszczeń jak domownicy, przechowują rzeczy w mieszkaniu albo faktycznie używają pokoju byłego męża pod jego nieobecność, można rozważać, czy nie doszło do oddania części lokalu do używania bez wymaganej zgody gminy.

Goście, prostytucja i granice interwencji policji

Sama prostytucja osoby dorosłej nie jest w Polsce przestępstwem. Inaczej należy ocenić sytuację, gdy ktoś doprowadza inną osobę do uprawiania prostytucji przemocą, groźbą, podstępem albo wykorzystując stosunek zależności lub krytyczne położenie. Takie zachowanie może wypełniać znamiona przestępstwa z art. 203 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny. Karalne jest także m.in. nakłanianie innej osoby do prostytucji lub ułatwianie jej w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, a także czerpanie korzyści z uprawiania prostytucji przez inną osobę, o czym stanowi art. 204 § 1 i § 2 Kodeksu karnego.

Jeżeli w mieszkaniu dochodzi do awantur, krzyków, zakłócania ciszy nocnej, agresji albo innych zachowań naruszających spokój, podstawą interwencji może być art. 51 § 1 ustawy z dnia 20 maja 1971 r. Kodeks wykroczeń. Przepis ten dotyczy zakłócania spokoju, porządku publicznego, spoczynku nocnego albo wywoływania zgorszenia w miejscu publicznym krzykiem, hałasem, alarmem lub innym wybrykiem.

W sprawach dotyczących naruszenia miru domowego trzeba zachować ostrożność. Art. 193 Kodeksu karnego penalizuje wdarcie się do cudzego domu, mieszkania, lokalu, pomieszczenia albo ogrodzonego terenu albo nieopuszczenie takiego miejsca wbrew żądaniu osoby uprawnionej. Jeżeli jednak gość został zaproszony przez osobę, która również jest współnajemcą, ocena prawna może być sporna. Policja może nie potraktować takiej osoby jako intruza, chyba że jej zachowanie wykracza poza zakres zgody, narusza porządek, grozi domownikom albo nie opuszcza części mieszkania, do której nie ma żadnego uprawnienia.

Kiedy zgłosić sprawę gminie lub administracji?

Zgłoszenie do administracji albo gminy jest uzasadnione zwłaszcza wtedy, gdy zachowanie byłego męża lub jego gości ma charakter powtarzalny i da się je udokumentować. W piśmie warto wskazać daty, godziny, opis zdarzeń, ewentualnych świadków, interwencje policji, naruszenia regulaminu porządku domowego oraz to, w jaki sposób zachowanie utrudnia korzystanie z mieszkania.

Dla gminy istotny może być art. 11 ust. 2 pkt 1 ustawy o ochronie praw lokatorów. Zgodnie z tym przepisem właściciel może wypowiedzieć stosunek prawny nie później niż na miesiąc naprzód, na koniec miesiąca kalendarzowego, jeżeli lokator pomimo pisemnego upomnienia nadal używa lokalu w sposób sprzeczny z umową lub niezgodnie z jego przeznaczeniem, zaniedbuje obowiązki dopuszczając do powstania szkód, niszczy urządzenia przeznaczone do wspólnego korzystania przez mieszkańców albo wykracza w sposób rażący lub uporczywy przeciwko porządkowi domowemu, czyniąc uciążliwym korzystanie z innych lokali.

Jeżeli problem polega na podnajmowaniu pokoju albo oddaniu go do używania osobom trzecim bez zgody gminy, znaczenie ma art. 11 ust. 2 pkt 3 ustawy o ochronie praw lokatorów. Przepis ten pozwala właścicielowi wypowiedzieć najem, gdy lokator wynajął, podnajął albo oddał do bezpłatnego używania lokal lub jego część bez wymaganej pisemnej zgody właściciela.

Trzeba jednak pamiętać, że wypowiedzenie najmu całego lokalu może uderzyć także w drugiego współnajemcę. Dlatego przed złożeniem pisma warto dobrze sformułować żądanie: nie tylko opisać problem, lecz także zapytać o możliwość zamiany lokalu, rozdzielenia sytuacji mieszkaniowej albo podjęcia działań wobec konkretnego współnajemcy.

Możliwe działania krok po kroku

Pozew o eksmisję byłego małżonka lub współlokatora

Jeżeli zachowanie byłego męża jest poważne, powtarzalne i faktycznie uniemożliwia wspólne zamieszkiwanie, można rozważyć pozew na podstawie art. 13 ust. 2 ustawy o ochronie praw lokatorów. Zgodnie z tym przepisem współlokator może wytoczyć powództwo o nakazanie przez sąd eksmisji małżonka, rozwiedzionego małżonka albo innego współlokatora tego samego lokalu, jeżeli ten swoim rażąco nagannym postępowaniem uniemożliwia wspólne zamieszkiwanie.

To nie jest środek na zwykły konflikt, brak sympatii do gości albo sam dyskomfort. Trzeba wykazać rażąco naganne postępowanie, np. awantury, agresję, groźby, niszczenie rzeczy, uporczywe sprowadzanie osób powodujących zagrożenie, nocne libacje, uniemożliwianie korzystania z kuchni lub łazienki, naruszanie prywatności albo inne zachowania, które obiektywnie przekraczają granice normalnego współzamieszkiwania.

Dowodami mogą być notatki policyjne, nagrania zgodne z prawem, korespondencja z administracją, zeznania sąsiadów, zdjęcia zniszczeń, wiadomości od byłego małżonka, dokumentacja medyczna oraz własny szczegółowy dziennik zdarzeń. W sprawie sądowej ogólne stwierdzenie, że były mąż przyprowadza niechciane osoby, może być niewystarczające.

Przemoc domowa i nakaz opuszczenia mieszkania

Jeżeli zachowanie byłego męża przybiera formę przemocy domowej, trzeba odróżnić tę sytuację od zwykłego sporu o gości. Art. 11a ust. 1 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu przemocy domowej pozwala osobie doznającej przemocy domowej żądać, aby sąd zobowiązał osobę stosującą przemoc do opuszczenia wspólnie zajmowanego mieszkania i jego bezpośredniego otoczenia albo zakazał zbliżania się do mieszkania i jego bezpośredniego otoczenia, jeżeli osoba stosująca przemoc czyni wspólne zamieszkiwanie szczególnie uciążliwym.

Przemoc domowa nie ogranicza się wyłącznie do przemocy fizycznej. W zależności od okoliczności może obejmować także przemoc psychiczną, ekonomiczną, seksualną lub inne zachowania naruszające godność, nietykalność, wolność albo poczucie bezpieczeństwa osoby bliskiej. Jeżeli jednak problem dotyczy wyłącznie obecności gości i poczucia skrępowania, bez gróźb, zastraszania, nękania lub przemocy, zastosowanie przepisów o przemocy domowej może być trudne.

Ugoda lub sądowe uregulowanie zasad korzystania z mieszkania

W praktyce warto najpierw spróbować ustalić jasne zasady korzystania z lokalu: godziny odwiedzin, zakaz nocowania osób trzecich bez zgody drugiego współnajemcy, zasady korzystania z kuchni i łazienki przez gości, sprzątanie po gościach oraz zakaz naruszania prywatności drugiego pokoju. Takie ustalenia najlepiej potwierdzić pisemnie, choćby wiadomością e-mail albo SMS.

Możliwe jest także zawezwanie byłego męża do próby ugodowej. Podstawę stanowią art. 184, art. 185 i art. 186 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego. We wniosku trzeba wskazać propozycję ugody, np. zakaz nocowania osób trzecich, ograniczenie przebywania gości w częściach wspólnych albo obowiązek wcześniejszego informowania o dłuższych wizytach.

Ugoda w rozumieniu art. 917 Kodeksu cywilnego polega na tym, że strony czynią sobie wzajemne ustępstwa w celu uchylenia niepewności co do roszczeń, zapewnienia ich wykonania albo uchylenia sporu. Dlatego propozycja powinna być realistyczna. Całkowity zakaz przyjmowania jakichkolwiek gości przez współnajemcę może być trudny do obrony, ale ograniczenia dotyczące nocowania, korzystania z części wspólnych i zakłócania spokoju są bardziej praktyczne.

Zamiana lokalu komunalnego lub rozdzielenie sytuacji mieszkaniowej

Jeżeli konflikt jest trwały, a obie strony pozostają współnajemcami, najbardziej praktycznym rozwiązaniem może być zamiana lokalu albo przydzielenie odrębnych lokali, o ile przewidują to lokalne zasady i pozwalają na to zasoby gminy. Podstawą do sprawdzenia takich możliwości jest uchwała rady gminy wydana na podstawie art. 21 ust. 1 pkt 2 i ust. 3 ustawy o ochronie praw lokatorów.

Wniosek do gminy powinien być konkretny. Warto opisać konflikt, wskazać, że dalsze wspólne zamieszkiwanie po rozwodzie jest źródłem stałych napięć, zapytać o możliwość zamiany na dwa mniejsze lokale albo o inną formę rozwiązania sytuacji. Trzeba liczyć się z tym, że gmina nie ma obowiązku natychmiastowego zapewnienia odrębnego mieszkania każdemu z byłych małżonków, a decyzje zależą od lokalnych kryteriów, kolejki oczekujących i realnego zasobu lokali.

FAQ

Podsumowanie

Wspólne mieszkanie po rozwodzie jest jedną z najtrudniejszych sytuacji praktycznych, zwłaszcza gdy lokal jest komunalny i oboje byli małżonkowie pozostają współnajemcami. Były mąż nie traci automatycznie prawa do przyjmowania gości, ale nie może używać lokalu w sposób sprzeczny z umową, regulaminem, prawami drugiego współnajemcy ani bez zgody gminy oddawać pokoju do używania osobom trzecim.

Najrozsądniejsze działania to: sprawdzenie wyroku rozwodowego i umowy najmu, dokumentowanie zdarzeń, pisemne zgłoszenie problemu administracji, kontakt z dzielnicowym w razie zakłóceń oraz rozważenie ugody, zamiany lokalu albo pozwu sądowego, jeżeli zachowanie byłego męża jest rażąco naganne.

Źródła

• Art. 58 § 2 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy.
• Art. 659 § 1, art. 680¹, art. 688¹, art. 917 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny.
• Art. 11 ust. 2 pkt 1 i 3, art. 13 ust. 2, art. 21 ust. 1 pkt 2 i ust. 3 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego.
• Art. 184, art. 185 i art. 186 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego.
• Art. 193, art. 203 i art. 204 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny.
• Art. 51 § 1 ustawy z dnia 20 maja 1971 r. Kodeks wykroczeń.
• Art. 11a ust. 1 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu przemocy domowej.