Przerwa w karze pozbawienia wolności z powodu ciężkiej choroby

Czy w opisanej sytuacji składa się wniosek o odroczenie czy o przerwę w karze?

Jeżeli skazany nie rozpoczął jeszcze odbywania kary pozbawienia wolności, właściwą instytucją może być odroczenie wykonania kary. Wynika to z art. 150 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny wykonawczy, zgodnie z którym wykonanie kary pozbawienia wolności w wypadku choroby psychicznej lub innej ciężkiej choroby uniemożliwiającej wykonywanie tej kary odracza się do czasu ustania przeszkody.

Jeżeli jednak skazany już odbywa karę i następnie zachorował albo jego stan zdrowia pogorszył się w trakcie odbywania kary, należy składać wniosek o przerwę w wykonaniu kary. Podstawą jest art. 153 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny wykonawczy, który nakazuje sądowi penitencjarnemu udzielenie przerwy w wypadku określonym w art. 150 § 1 tej ustawy.

W opisanym stanie faktycznym ojciec rozpoczął odbywanie kary, doznał udaru mózgu, wymaga stałej opieki i korzystał już z przerwy. Dlatego kolejny wniosek powinien dotyczyć przerwy w wykonaniu kary pozbawienia wolności z powodu ciężkiej choroby, a nie odroczenia. Samo nazwanie pisma nie przesądza jeszcze o rozstrzygnięciu, ale wniosek powinien jasno wskazywać art. 153 § 1 w zw. z art. 150 § 1 i § 2 Kodeksu karnego wykonawczego.

Kiedy choroba uzasadnia obligatoryjną przerwę w wykonaniu kary?

Kluczowe znaczenie ma art. 150 § 2 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny wykonawczy. Przepis ten definiuje ciężką chorobę jako taki stan skazanego, w którym umieszczenie go w zakładzie karnym może zagrażać jego życiu lub spowodować dla jego zdrowia poważne niebezpieczeństwo.

Nie wystarczy więc samo stwierdzenie, że skazany jest chory, niepełnosprawny albo wymaga leczenia. Sąd bada, czy konkretna choroba w konkretnym stanie skazanego rzeczywiście uniemożliwia wykonywanie kary w warunkach więziennych, także z uwzględnieniem możliwości leczenia przez więzienną służbę zdrowia. W praktyce największe znaczenie mają aktualne zaświadczenia lekarskie, dokumentacja leczenia szpitalnego, opinie lekarzy prowadzących, opis konieczności całodobowej opieki oraz ewentualna opinia biegłych.

W sprawach takich jak udar mózgu, głębokie otępienie, brak samodzielności, brak kontroli potrzeb fizjologicznych, konieczność karmienia i całodobowej pielęgnacji, argumentacja powinna skupiać się na tym, że pobyt w zakładzie karnym może powodować realne, a nie tylko abstrakcyjne zagrożenie życia albo poważne niebezpieczeństwo dla zdrowia. Podobne zagadnienia omawiają także materiały dotyczące niemożności odbycia kary ze względu na zły stan zdrowia oraz sytuacji, gdy stan zdrowia uniemożliwia stawienie się do zakładu karnego.

Przerwa obligatoryjna a przerwa fakultatywna

Warto odróżnić dwa tryby przerwy, bo mają inne przesłanki i inne konsekwencje praktyczne.

Roczny limit, o którym często mówi się przy przerwie w karze, nie powinien być automatycznie odnoszony do przerwy obligatoryjnej z powodu ciężkiej choroby. Przy art. 153 § 1 Kodeksu karnego wykonawczego sąd powinien badać, czy przeszkoda zdrowotna nadal istnieje. Jeżeli istnieje, przerwa może trwać dalej, ponieważ przepis wiąże ją z czasem trwania przeszkody.

Inaczej jest przy przerwie z ważnych względów rodzinnych lub osobistych, o której mowa w art. 153 § 2 Kodeksu karnego wykonawczego. Tam zasadniczo znaczenie ma limit z art. 153 § 3 Kodeksu karnego wykonawczego. Dlatego we wniosku nie należy opierać się wyłącznie na współczuciu dla rodziny czy trudnościach opiekuńczych, lecz przede wszystkim na medycznej niemożności dalszego odbywania kary.

Kto może złożyć wniosek i do którego sądu?

W sprawach dotyczących skazanego odbywającego karę właściwy jest sąd penitencjarny. Z art. 3 § 2 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny wykonawczy wynika, że w sprawach zastrzeżonych dla sądu penitencjarnego właściwy jest sąd penitencjarny, w którego okręgu skazany przebywa, chyba że ustawa stanowi inaczej.

Najbezpieczniej, aby wniosek podpisał skazany albo jego obrońca. Skazany ma prawo korzystać z pomocy obrońcy w postępowaniu wykonawczym na podstawie art. 8 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny wykonawczy. Jeżeli skazany z powodu stanu zdrowia nie jest w stanie samodzielnie podpisać pisma, rodzina powinna rozważyć pilne ustanowienie obrońcy albo złożenie pisma sygnalizacyjnego do sądu penitencjarnego oraz do dyrektora zakładu karnego z prośbą o podjęcie działań z urzędu.

Członek rodziny może przygotować dokumenty, opisać sytuację i przekazać sądowi informacje o stanie zdrowia skazanego. W praktyce szczególnie ważne jest jednak, aby sąd miał formalną podstawę do procedowania wniosku skazanego albo obrońcy, ewentualnie aby dyrektor zakładu karnego, po otrzymaniu dokumentacji medycznej, sam zainicjował odpowiednie działania.

Co powinien zawierać wniosek o dalszą przerwę z powodu choroby?

Wniosek powinien być konkretny i medycznie udokumentowany. Należy wskazać, że jest to wniosek o udzielenie dalszej przerwy w wykonaniu kary pozbawienia wolności na podstawie art. 153 § 1 w zw. z art. 150 § 1 i § 2 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny wykonawczy, do czasu ustania przeszkody zdrowotnej.

W piśmie warto zawrzeć:

• dane skazanego, sygnaturę sprawy wykonawczej, nazwę zakładu karnego oraz informację o dotychczasowej przerwie,
• opis aktualnego stanu zdrowia, w tym następstwa udaru, niesamodzielność, brak orientacji, konieczność karmienia, pielęgnacji i całodobowej opieki,
• wskazanie, że pobyt w zakładzie karnym może zagrażać życiu skazanego albo spowodować poważne niebezpieczeństwo dla zdrowia w rozumieniu art. 150 § 2 Kodeksu karnego wykonawczego,
• wniosek o dopuszczenie dowodu z dokumentacji medycznej oraz, jeżeli to potrzebne, z opinii biegłego lekarza właściwej specjalności,
• wniosek o pilne rozpoznanie sprawy przed upływem dotychczasowej przerwy,
• ewentualnie wniosek o zwrócenie się do placówki opiekuńczo-leczniczej o aktualną informację o stanie pacjenta.

Do wniosku należy dołączyć aktualne dokumenty: wypisy ze szpitala, zaświadczenie z zakładu opiekuńczo-leczniczego, opinię lekarza prowadzącego, opis poziomu samodzielności, dokumentację rehabilitacji, wyniki badań i listę leków. Im nowsze i bardziej konkretne dokumenty, tym większa szansa, że sąd potraktuje sprawę jako rzeczywiście pilną.

Co grozi za niepowrót po zakończeniu przerwy?

Jeżeli przerwa upłynie, a skazany nie wróci do zakładu karnego, sprawa może mieć konsekwencje karne. Art. 242 § 3 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny przewiduje odpowiedzialność za niepowrót bez usprawiedliwionej przyczyny najpóźniej w ciągu 3 dni po upływie wyznaczonego terminu przez osobę korzystającą z przerwy w odbywaniu kary pozbawienia wolności.

Jeżeli stan zdrowia faktycznie uniemożliwia transport lub powrót, nie należy pozostawiać sprawy bez reakcji. Trzeba jak najszybciej złożyć wniosek do sądu penitencjarnego, zawiadomić zakład karny i przedstawić dokumentację lekarską. W praktyce szczególnie istotne jest potwierdzenie przez lekarza, że skazany wymaga całodobowej opieki, nie może samodzielnie funkcjonować albo transport do jednostki penitencjarnej stanowiłby poważne zagrożenie.

Jak sąd ocenia ciężką chorobę skazanego?

Sąd penitencjarny nie opiera się wyłącznie na ogólnym przekonaniu rodziny, że skazany nie powinien wrócić do zakładu karnego. Bada dokumenty, może uzyskać informacje z zakładu karnego, placówki medycznej i dopuścić dowód z opinii biegłych. Decydujące jest to, czy w konkretnych warunkach dalsze wykonywanie kary jest możliwe bez zagrożenia życia lub poważnego niebezpieczeństwa dla zdrowia.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego podkreślano, że ciężka choroba w rozumieniu przepisów wykonawczych to nie każda poważna jednostka chorobowa, lecz taki stan, który w realiach konkretnej osoby może prowadzić do poważnego zagrożenia. W dalszym ciągu przydatne pozostają tezy z wyroku Sądu Najwyższego z dnia 18 marca 1975 r., sygn. IV KR 7/75, a także z wyroków Sądu Najwyższego z dnia 30 sierpnia 1976 r., sygn. II KR 167/76, oraz z dnia 15 września 1983 r., sygn. II KR 191/83, dotyczące oceny realnego zagrożenia dla życia lub zdrowia.

Dlatego w sprawie osoby po udarze trzeba wykazać nie tylko rozpoznanie choroby, ale także jej praktyczne skutki: brak samodzielności, zaburzenia świadomości, brak kontaktu logicznego, konieczność karmienia, pielęgnacji, zmiany pozycji ciała, zapobiegania odleżynom, kontroli leków i opieki całodobowej.

FAQ

Czy po 12 miesiącach przerwy można złożyć kolejny wniosek z powodu choroby?

Tak, jeżeli chodzi o przerwę obligatoryjną z art. 153 § 1 w zw. z art. 150 § 1 Kodeksu karnego wykonawczego. W takim przypadku sąd bada, czy przeszkoda zdrowotna nadal istnieje. Jeżeli nadal istnieje ciężka choroba uniemożliwiająca wykonywanie kary, przerwa może zostać udzielona do czasu ustania tej przeszkody.

Czy córka może sama podpisać wniosek za ojca?

Jeżeli córka nie jest obrońcą i nie ma właściwego formalnego umocowania, najbezpieczniej, aby wniosek podpisał skazany albo jego obrońca. Córka może jednak przygotować dokumenty, złożyć pismo sygnalizacyjne, przekazać dokumentację do sądu i do dyrektora zakładu karnego oraz pomóc w pilnym ustanowieniu obrońcy.

Czy sąd zawsze powoła biegłego lekarza?

Nie zawsze, ale w sprawach spornych albo medycznie złożonych opinia biegłego bywa kluczowa. Warto we wniosku wyraźnie zawnioskować o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego właściwej specjalności, jeżeli dokumentacja medyczna sama nie wystarcza do oceny ryzyka.

Czy zakład karny musi przyjąć osobę ciężko chorą?

Sama choroba nie wyłącza automatycznie wykonywania kary, ponieważ część schorzeń może być leczona w systemie więziennej służby zdrowia. Jeżeli jednak stan skazanego spełnia kryteria z art. 150 § 2 Kodeksu karnego wykonawczego, należy domagać się przerwy obligatoryjnej na podstawie art. 153 § 1 tej ustawy.

Co zrobić, gdy sąd odmówi przerwy?

W razie odmowy trzeba sprawdzić pouczenie w postanowieniu i termin do zaskarżenia. Co do zasady w sprawach przerwy w wykonaniu kary należy niezwłocznie rozważyć zażalenie oraz uzupełnienie materiału medycznego, zwłaszcza gdy sąd uznał dokumenty za zbyt ogólne lub nieaktualne.

Źródła

• Art. 3 § 2, art. 8 § 1, art. 150 § 1 i § 2, art. 153 § 1-3 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny wykonawczy.
• Art. 242 § 3 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny.
• Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 18 marca 1975 r., sygn. IV KR 7/75.
• Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 30 sierpnia 1976 r., sygn. II KR 167/76.
• Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 15 września 1983 r., sygn. II KR 191/83.