Ochrona praw autorskich za granicą i w Polsce

Na wstępie warto rozdzielić trzy kwestie:

1. czy rejestracja utworu za granicą tworzy ochronę także w Polsce,
2. czy rejestracja obcojęzycznej wersji utworu obejmuje też inne wersje językowe,
3. jaką wartość dowodową ma zagraniczny dokument w polskim postępowaniu.

Ochrona praw autorskich nie zależy od rejestracji

W prawie polskim utwór jest chroniony od chwili ustalenia, chociażby miał postać nieukończoną – tak stanowi art. 1 ust. 3 ustawy z 4.02.1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Ochrona przysługuje twórcy niezależnie od spełnienia jakichkolwiek formalności na podstawie art. 1 ust. 4 tej ustawy.

Tę samą zasadę na poziomie międzynarodowym przewiduje art. 5 ust. 2 Konwencji berneńskiej o ochronie dzieł literackich i artystycznych z 9.09.1886 r. w brzmieniu Aktu paryskiego z 24.07.1971 r. – korzystanie z praw i ich wykonywanie nie wymaga dopełnienia formalności.

To oznacza, że rejestracja w USA, Niemczech albo w prywatnym rejestrze internetowym co do zasady nie tworzy prawa autorskiego w Polsce. Może jednak bardzo pomóc w razie sporu o to, kto stworzył utwór, kiedy on powstał i jaką miał treść w określonym dniu.

Przy praktycznych sposobach zabezpieczania dowodów autorstwa warto zobaczyć także materiał o ochronie w Polsce.

Dlaczego utwór z Polski jest chroniony również za granicą

Jeżeli utwór spełnia warunki ochrony wynikające z Konwencji berneńskiej, to w innych państwach-stronach tej konwencji autor korzysta z takiej ochrony, jaką dane państwo przyznaje własnym obywatelom. Wynika to z art. 5 ust. 1 Konwencji berneńskiej.

Z kolei art. 5 ust. 3 i 4 Konwencji określa tzw. państwo pochodzenia utworu. Dla utworu nieopublikowanego będzie to co do zasady państwo, którego obywatelem jest autor. Dla utworu opublikowanego po raz pierwszy – zwykle państwo pierwszej publikacji. Ocena zależy więc od konkretnego stanu faktycznego: obywatelstwa autora, miejsca pierwszej publikacji oraz tego, czy publikacja nastąpiła równocześnie w kilku państwach.

W praktyce, jeśli polski autor stworzył utwór w Polsce, to nie musi go dodatkowo „uaktywniać” za granicą przez rejestrację, aby korzystać z podstawowej ochrony w państwach związanych Konwencją berneńską. Rejestracja może natomiast poprawić jego pozycję dowodową, a w niektórych jurysdykcjach także ułatwić dochodzenie określonych roszczeń procesowych według prawa miejscowego.

Czy rejestracja utworu za granicą chroni także w Polsce?

Tak, ale nie dlatego, że zagraniczna rejestracja „rozszerza” ochronę na Polskę. Ochrona w Polsce wynika przede wszystkim z art. 1 ust. 1, ust. 3 i ust. 4 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych oraz z zobowiązań międzynarodowych Polski, w tym z Konwencji berneńskiej.

Zagraniczna rejestracja może natomiast potwierdzać:

• że określona treść utworu istniała w danym dniu,
• kto zgłosił się jako autor lub uprawniony,
• w jakiej wersji językowej lub redakcyjnej utwór został złożony,
• czasem także ciąg przeniesienia praw, jeśli rejestr obejmuje takie dane.

Inaczej mówiąc: w Polsce chroni Pana sam utwór, a nie certyfikat. Certyfikat bywa jednak ważnym dowodem.

Wersja językowa utworu a tłumaczenia

To, że utwór został zarejestrowany po angielsku albo po niemiecku, nie oznacza automatycznie, że „osobno” powstał nowy niezależny utwór w każdej wersji językowej. Trzeba odróżnić utwór pierwotny od tłumaczenia.

Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych opracowaniem cudzego utworu jest w szczególności tłumaczenie, przeróbka lub adaptacja. Zgodnie z art. 2 ust. 2 tej ustawy rozporządzanie i korzystanie z opracowania zależy od zezwolenia twórcy utworu pierwotnego, chyba że autorskie prawa majątkowe do utworu pierwotnego wygasły.

Na poziomie międzynarodowym odpowiada temu art. 8 Konwencji berneńskiej, który przyznaje autorowi wyłączne prawo dokonywania lub zezwalania na dokonywanie tłumaczeń jego dzieła.

W praktyce oznacza to:

• jeżeli sam autor przygotował kilka wersji językowych własnego utworu, każda z nich może pełnić funkcję dowodową co do treści utworu i jego rozwoju;
• jeżeli tłumaczenie wykonała inna osoba, może ono samo w sobie mieć cechy utworu jako opracowanie, ale jego legalne rozpowszechnianie co do zasady wymaga zgody autora utworu pierwotnego;
• sam fakt rejestracji wersji angielskiej nie zastępuje dowodu, że polska wersja jest tym samym utworem albo jego wiernym tłumaczeniem – to czasem trzeba wykazać dodatkowymi dowodami.

Przy obrocie międzynarodowym i licencjonowaniu warto pamiętać także o problemach, jakie wywołują utwory zagraniczne, zwłaszcza gdy chodzi o tłumaczenia i sprzedaż na różnych rynkach.

Jaką moc dowodową ma zagraniczny certyfikat w polskim sądzie?

W polskim postępowaniu cywilnym znaczenie ma przede wszystkim to, kto wystawił dokument i jaki ma on charakter.

Zgodnie z art. 244 § 1 ustawy z 17.11.1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego dokumenty urzędowe sporządzone w przepisanej formie przez powołane do tego organy władzy publicznej stanowią dowód tego, co zostało w nich urzędowo zaświadczone.

Z kolei art. 245 Kodeksu postępowania cywilnego stanowi, że dokument prywatny dowodzi tego, że osoba, która go podpisała, złożyła oświadczenie zawarte w dokumencie.

W odniesieniu do dokumentów zagranicznych istotny jest art. 1138 Kodeksu postępowania cywilnego, zgodnie z którym zagraniczne dokumenty urzędowe mają moc dowodową na równi z polskimi dokumentami urzędowymi. Jeżeli jednak dokument budzi wątpliwości co do autentyczności, sąd może żądać jego uwierzytelnienia.

Dlatego w praktyce trzeba rozróżnić:

Jeżeli więc ma Pan certyfikat z urzędu państwowego lub oficjalnej instytucji rejestrowej, jego znaczenie dowodowe będzie zwykle większe niż zaświadczenia z prywatnego serwisu internetowego. Nie oznacza to jednak, że dokument prywatny jest bezwartościowy – po prostu jego moc trzeba wzmacniać innymi dowodami.

Czy warto łączyć rejestrację z innymi sposobami zabezpieczenia dowodów?

Tak. W praktyce najlepsze efekty daje nie jeden dowód, ale kilka wzajemnie uzupełniających się środków. Mogą to być przykładowo:

• złożenie utworu w zagranicznym rejestrze,
• poświadczenie podpisu lub daty u notariusza,
• wysłanie sobie utrwalonej wersji utworu kwalifikowaną usługą elektroniczną albo przez system, który zachowuje wiarygodny znacznik czasu,
• archiwizacja kolejnych wersji roboczych, wiadomości e-mail i plików projektowych,
• zawarcie umów z osobami współpracującymi, które jasno określają autorstwo i prawa do utworu.

W samym prawie autorskim nie ma obowiązku notarialnego zabezpieczania utworu, ale notarialne poświadczenie daty albo podpisu może później wzmocnić materiał dowodowy. To szczególnie przydatne, gdy utwór ma dużą wartość handlową albo ma być oferowany kontrahentom z różnych państw.

Co z naruszeniem praw autorskich za granicą

Jeżeli do naruszenia dochodzi poza Polską, znaczenie ma nie tylko to, że jest Pan twórcą, ale też gdzie doszło do eksploatacji utworu i jakie roszczenia przewiduje prawo danego państwa. W sprawach transgranicznych często trzeba ustalić:

• gdzie nastąpiło udostępnienie utworu,
• na jaki rynek kierowano publikację lub sprzedaż,
• który sąd ma jurysdykcję,
• jakie prawo materialne stosuje się do naruszenia.

Dlatego odpowiedź na pytanie, czy konkretny dokument z USA lub Niemiec „wystarczy”, zależy od tego, czy chodzi o spór w Polsce, za granicą, czy o dochodzenie roszczeń w kilku państwach jednocześnie.

Praktyczny wniosek

Jeśli jest Pan twórcą utworu powstałego w Polsce, to prawa autorskie co do zasady przysługują Panu bez rejestracji – z chwilą ustalenia utworu, zgodnie z art. 1 ust. 3 i 4 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Rejestracja za granicą nie jest warunkiem ochrony w Polsce ani w państwach Konwencji berneńskiej.

Jednocześnie zagraniczna rejestracja może być rozsądnym ruchem dowodowym, zwłaszcza gdy planuje Pan eksploatację utworu za granicą, współpracę z producentami, wydawcami lub platformami zagranicznymi. Najlepiej traktować ją jako uzupełnienie, a nie substytut ochrony prawnej.

Przykłady

Poniższe sytuacje pokazują, kiedy zagraniczna rejestracja pomaga, a kiedy sama nie rozwiązuje problemu.

FAQ

Czy rejestracja w Writers Guild of America daje ochronę w Polsce?

Nie tworzy ochrony w Polsce sama przez się. Ochrona w Polsce wynika z art. 1 ust. 3 i 4 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Taka rejestracja może jednak pomóc jako dowód.

Czy muszę rejestrować utwór, żeby mieć do niego prawa autorskie?

Nie. W Polsce prawa autorskie powstają z chwilą ustalenia utworu, bez formalności – art. 1 ust. 3 i 4 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych.

Czy certyfikat z zagranicy będzie uznany przez polski sąd?

Może być uznany jako dowód. Charakter dokumentu zależy od tego, czy jest to dokument urzędowy w rozumieniu art. 244 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego, czy dokument prywatny w rozumieniu art. 245 Kodeksu postępowania cywilnego. Dokument zagraniczny może wymagać tłumaczenia, a czasem uwierzytelnienia.

Czy rejestracja wersji angielskiej obejmuje automatycznie wersję polską?

Nie zawsze rozstrzyga to automatycznie. Jeśli obie wersje pochodzą od tego samego autora, mogą pomagać dowodowo. Jeżeli jedna wersja jest tłumaczeniem wykonanym przez inną osobę, trzeba ocenić relację między utworem pierwotnym a opracowaniem na podstawie art. 2 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych.

Czy warto iść do notariusza, jeśli mam już zagraniczną rejestrację?

Często tak, bo te dowody się uzupełniają. Notarialne poświadczenie daty lub podpisu nie zastępuje ochrony autorskiej, ale może wzmacniać materiał dowodowy w sporze.

Źródła

• art. 1 ust. 1, ust. 3 i ust. 4 oraz art. 2 ust. 1 i 2 ustawy z 4.02.1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych (t.j. Dz.U. z 2025 r., poz. 24),
• art. 244 § 1, art. 245 i art. 1138 ustawy z 17.11.1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 1568 ze zm.),
• art. 5 ust. 1–4 oraz art. 8 Konwencji berneńskiej o ochronie dzieł literackich i artystycznych z 9.09.1886 r., w brzmieniu Aktu paryskiego z 24.07.1971 r. (Dz.U. z 1990 r. Nr 82, poz. 474),
• WIPO – lista państw związanych Konwencją berneńską.