Wezwanie spadkobierców przez ogłoszenie w postępowaniu spadkowym

Ustalenie spadkobierców w sprawie o nabycie spadku

Postępowanie o stwierdzenie nabycia spadku jest prowadzone według przepisów Kodeksu postępowania cywilnego, przede wszystkim art. 669-679 K.p.c. Sąd spadku nie ogranicza się tylko do twierdzeń wnioskodawcy. Z urzędu bada, kto jest spadkobiercą, czy istnieje testament oraz czy osoby wskazane jako spadkobiercy rzeczywiście mogą dziedziczyć.

W praktyce problem pojawia się wtedy, gdy część rodziny wyjechała za granicę wiele lat temu, nie ma kontaktu z pozostałymi krewnymi, a w Polsce brakuje aktualnych aktów stanu cywilnego. Sama informacja, że ktoś kiedyś mieszkał w Kanadzie, Stanach Zjednoczonych albo innym państwie, zwykle nie wystarczy do zakończenia sprawy. Sąd musi ustalić, czy ta osoba żyje, a jeżeli zmarła – kto po niej wstąpił do kręgu spadkobierców.

Dlatego w sprawach dotyczących stwierdzenia nabycia spadku trzeba odróżnić dwie sytuacje: nieznane miejsce pobytu konkretnej, żyjącej osoby oraz brak wiedzy, kto w ogóle powinien być uczestnikiem postępowania.

Nieznany adres spadkobiercy a nieznany krąg spadkobierców

Jeżeli sąd wie, kto powinien brać udział w sprawie, ale nie zna adresu tej osoby, można rozważać ustanowienie kuratora dla osoby nieznanej z miejsca pobytu. Dotyczy to przede wszystkim sytuacji, w której uczestnik jest znany z imienia i nazwiska, a z okoliczności sprawy wynika, że żyje, lecz mimo podjętych czynności nie udało się ustalić jego aktualnego adresu.

Inaczej wygląda sytuacja, gdy nie wiadomo, czy dana osoba jeszcze żyje, gdzie i kiedy zmarła, czy miała dzieci, czy pozostawiła małżonka albo czy po niej dziedziczą dalsi zstępni. Wtedy ustanowienie kuratora dla jednej wskazanej osoby może być niewystarczające, bo problemem nie jest wyłącznie doręczenie pisma, lecz ustalenie całego kręgu potencjalnych spadkobierców.

W takim przypadku właściwym rozwiązaniem jest zwykle poszukiwanie spadkobierców przez ogłoszenie, czyli procedura przewidziana w art. 672 i następnych K.p.c.

Kurator dla spadkobiercy nieznanego z miejsca pobytu

Zgodnie z art. 143 K.p.c., jeżeli stronie, której miejsce pobytu nie jest znane, ma być doręczony pozew lub inne pismo procesowe wymagające obrony jej praw, doręczenie może nastąpić do rąk kuratora ustanowionego przez sąd. Art. 144 K.p.c. wymaga przy tym uprawdopodobnienia, że miejsce pobytu tej osoby rzeczywiście nie jest znane.

Wniosek o kuratora nie powinien opierać się wyłącznie na stwierdzeniu: „nie znam adresu”. Warto wykazać, jakie działania zostały podjęte, np. zapytania do rodziny, próby uzyskania aktów stanu cywilnego, informacje z rejestrów, korespondencję z urzędami albo dane wskazujące, że wcześniejszy adres jest nieaktualny.

Kurator jest przydatny wtedy, gdy sąd ma do czynienia z konkretną osobą, której prawa trzeba zabezpieczyć w postępowaniu. Nie zastępuje jednak ustalenia, czy dana osoba w ogóle jest spadkobiercą i czy nie zmarła wcześniej, pozostawiając własnych następców prawnych.

Kiedy potrzebne jest wezwanie spadkobierców przez ogłoszenie?

Art. 672 K.p.c. przewiduje, że jeżeli zapewnienie spadkowe nie zostało złożone albo zapewnienie lub inne dowody nie są dla sądu wystarczające, postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku może zapaść dopiero po wezwaniu spadkobierców przez ogłoszenie.

Ogłoszenie jest więc potrzebne przede wszystkim wtedy, gdy sąd nie może w sposób wiarygodny ustalić, czy istnieją inni spadkobiercy. Dotyczy to zwłaszcza spraw, w których krewni spadkodawcy wyjechali za granicę kilkadziesiąt lat temu, brak jest aktów zgonu, a rodzina nie wie, czy osoby te miały dzieci lub wnuki.

Nie chodzi o automatyczne „pominięcie” nieodnalezionych krewnych. Ogłoszenie ma umożliwić zgłoszenie się osobom, które twierdzą, że dziedziczą po spadkodawcy. Dopiero bezskuteczny upływ terminu pozwala sądowi zakończyć sprawę na podstawie ustalonych dowodów.

Co musi zawierać ogłoszenie o wezwaniu spadkobierców?

Zgodnie z aktualnym brzmieniem art. 673 K.p.c. ogłoszenie powinno zawierać:

• imię, nazwisko, zawód oraz ostatnie miejsce zwykłego pobytu spadkodawcy,
• datę śmierci spadkodawcy,
• wskazanie majątku pozostałego po spadkodawcy,
• wezwanie, aby spadkobiercy w ciągu 3 miesięcy od dnia wskazanego w ogłoszeniu zgłosili i udowodnili nabycie spadku, bo w przeciwnym razie mogą zostać pominięci w postanowieniu o stwierdzeniu nabycia spadku.

To ważna zmiana w stosunku do starszych opracowań, w których często pojawiał się termin 6 miesięcy. Obecnie w tej procedurze należy posługiwać się terminem 3 miesięcy.

Gdzie publikuje się ogłoszenie?

Aktualnie ogłoszenie zamieszcza się w Monitorze Sądowym i Gospodarczym oraz podaje publicznie do wiadomości w ostatnim miejscu zwykłego pobytu spadkodawcy w sposób tam przyjęty. W praktyce oznacza to, że nie należy już opierać się wyłącznie na dawnym schemacie publikacji w ogólnopolskiej gazecie, np. w dzienniku prasowym.

Sposób technicznego załatwienia sprawy zależy od praktyki sądu. Czasem sąd sam kieruje ogłoszenie do publikacji po uiszczeniu zaliczki, a czasem wzywa wnioskodawcę do określonych czynności lub zapłaty kosztów. Warto uważnie czytać zarządzenia sądu i zachowywać potwierdzenia płatności.

Kto ponosi koszty ogłoszenia?

Koszty ogłoszenia są wydatkiem związanym z postępowaniem. Co do zasady sąd może wezwać wnioskodawcę do uiszczenia zaliczki albo opłaty potrzebnej do publikacji. Wysokość kosztu zależy od rodzaju ogłoszenia, liczby znaków i aktualnych zasad pobierania opłat za publikację w Monitorze Sądowym i Gospodarczym.

Osoba, która nie jest w stanie ponieść tych kosztów bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, może złożyć wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w całości lub części. Do wniosku dołącza się oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania.

Nie warto wpisywać w pismach stałej kwoty na podstawie dawnych przykładów. Lepiej poczekać na wezwanie sądu albo ustalić w sekretariacie, jaka zaliczka jest wymagana w konkretnej sprawie.

Co zrobić, gdy postępowanie spadkowe zostało zawieszone?

Jeżeli sprawa została zawieszona z powodu trudności w ustaleniu spadkobierców, można złożyć do sądu krótkie pismo, w którym wnioskodawca wnosi o:

1. podjęcie zawieszonego postępowania, jeżeli ustała przyczyna zawieszenia albo istnieje możliwość wykonania dalszych czynności,
2. zarządzenie wezwania spadkobierców przez ogłoszenie, jeżeli nie da się ustalić kręgu spadkobierców na podstawie dotychczasowych dowodów,
3. ewentualnie ustanowienie kuratora dla osoby nieznanej z miejsca pobytu, jeżeli osoba jest znana i można wykazać, że żyje, lecz jej adres pozostaje nieznany,
4. zwolnienie od kosztów sądowych w całości lub części, jeżeli koszty ogłoszenia byłyby nadmiernym obciążeniem,
5. wyznaczenie posiedzenia lub rozprawy w celu rozpoznania wniosku.

Do pisma warto dołączyć dokumenty pokazujące, że rodzina realnie próbowała ustalić dane brakujących osób, np. korespondencję z urzędami, odpowiedzi z zagranicy, akty stanu cywilnego, odpisy z rejestrów albo oświadczenia znanych członków rodziny.

Co dzieje się po bezskutecznym ogłoszeniu?

Po upływie terminu z ogłoszenia sąd wyznacza rozprawę w celu rozpoznania ewentualnych zgłoszeń. Jeżeli nikt nie zgłosi nabycia spadku albo zgłaszająca się osoba nie udowodni swoich praw, sąd wydaje postanowienie stwierdzające nabycie spadku przez spadkobierców, których prawa zostały ustalone.

Nie oznacza to, że sąd „dzieli spadek według uznania”. Sąd opiera się na dowodach i przepisach o dziedziczeniu. Jeżeli np. wiadomo, że jeden z krewnych spadkodawcy zmarł, trzeba ustalić, czy w jego miejsce wchodzą jego dzieci albo dalsi zstępni. Dopiero gdy mimo wymaganych czynności brak jest osób, które zgłosiły i udowodniły prawa do spadku, postępowanie może zostać zakończone wobec osób wykazanych w sprawie.

Po stwierdzeniu nabycia spadku osobnym etapem może być dział spadku, czyli podział konkretnych składników majątku między spadkobierców.

FAQ

Czy sąd sam szuka spadkobierców?

Sąd bada z urzędu, kto jest spadkobiercą, ale w praktyce oczekuje od uczestników przedstawienia znanych informacji i dokumentów. Wnioskodawca powinien wskazać, jakie osoby mogą dziedziczyć, jakie dane udało się ustalić i dlaczego dalsze poszukiwania są niemożliwe albo bezskuteczne.

Czy brak aktu zgonu spadkobiercy z zagranicy blokuje sprawę?

Może utrudniać sprawę, ale nie zawsze musi ją definitywnie blokować. Jeżeli nie da się ustalić, czy dana osoba żyje i czy pozostawiła własnych spadkobierców, sąd może zastosować procedurę wezwania spadkobierców przez ogłoszenie.

Ile trzeba czekać po ogłoszeniu spadkowym?

Aktualnie spadkobiercy mają 3 miesiące od dnia wskazanego w ogłoszeniu na zgłoszenie i udowodnienie nabycia spadku. Po upływie tego terminu sąd rozpoznaje ewentualne zgłoszenia i może wydać postanowienie.

Czy można od razu pominąć spadkobiercę, którego nie udało się odnaleźć?

Nie. Jeżeli istnieje ryzyko, że dana osoba albo jej następcy prawni dziedziczą, sąd powinien podjąć czynności służące ustaleniu kręgu spadkobierców. Pominięcie może nastąpić dopiero w granicach przewidzianych przez przepisy, zwłaszcza po bezskutecznym wezwaniu przez ogłoszenie.

Czy wystarczy jeden wniosek o ogłoszenie?

Zwykle wniosek może złożyć sam wnioskodawca w sprawie spadkowej. Powinien jednak uzasadnić, dlaczego dotychczasowe dowody są niewystarczające i dlaczego nie da się wskazać pełnego kręgu spadkobierców bez ogłoszenia.

Czy wszyscy znani spadkobiercy muszą przyjść na rozprawę?

Nie zawsze. Sąd wzywa uczestników według potrzeb postępowania, ale praktycznie najważniejsze jest, aby osoba składająca zapewnienie spadkowe mogła przedstawić znane informacje o rodzinie spadkodawcy. W konkretnej sprawie warto sprawdzić treść wezwania z sądu.

Źródła

• Kodeks postępowania cywilnego, w szczególności art. 143-144 oraz art. 669-676 – tekst jednolity Dz.U. 2026 poz. 468.
• Ustawa o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, w szczególności art. 102 – tekst jednolity Dz.U. 2025 poz. 1228.
• Ustawa o wydawaniu Monitora Sądowego i Gospodarczego – tekst jednolity Dz.U. 2026 poz. 547.
• Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości w sprawie wydawania i rozpowszechniania Monitora Sądowego i Gospodarczego – Dz.U. 2014 poz. 649.