Ustna umowa między rodzeństwem a podział spadku, czy brat może żądać pieniędzy?

Ustna umowa a prawo spadkowe

Niestety ustne ustalenia dotyczące podziału majątku spadkowego nie mają mocy prawnej. Jeśli ojciec nadal żyje, brat nie może wpływać na sposób, w jaki ojciec rozporządza swoim mieszkaniem. Warto pamiętać również, że sprzedaż nieruchomości zawsze podlega kontroli fiskusa – próba zaniżenia wartości transakcji mogłaby być zakwestionowana.

Jeżeli ojciec sprzeda Panu nieruchomość i pieniądze zostaną w całości darowane, po jego śmierci brat będzie mógł dochodzić zachowku.

Instytucja zachowku

Zgodnie z art. 991 § 1 Kodeksu cywilnego:

„Zstępnym, małżonkowi oraz rodzicom spadkodawcy, którzy byliby powołani do spadku z ustawy, należą się, jeżeli uprawniony jest trwale niezdolny do pracy albo jeżeli zstępny uprawniony jest małoletni – dwie trzecie wartości udziału spadkowego, który by mu przypadał przy dziedziczeniu ustawowym, w innych zaś wypadkach – połowa wartości tego udziału (zachowek).”

Jeżeli uprawniony nie otrzyma zachowku w formie darowizny, spadku lub zapisu, może domagać się zapłaty odpowiedniej sumy pieniężnej od spadkobiercy.

Art. 1000 Kodeksu cywilnego dodatkowo przewiduje możliwość dochodzenia zachowku od osoby, która otrzymała darowiznę od spadkodawcy, jeśli nie ma możliwości uzyskania go w inny sposób.

Możliwe rozwiązanie – zrzeczenie się dziedziczenia

Aby zabezpieczyć ustalenia rodzinne, można zawrzeć umowy o zrzeczenie się dziedziczenia. Polega to na tym, że każda ze stron rezygnuje z dziedziczenia po jednym z rodziców – Pan po mamie, a brat po ojcu.

Art. 1048 Kodeksu cywilnego stanowi:

„Spadkobierca ustawowy może przez umowę z przyszłym spadkodawcą zrzec się dziedziczenia po nim. Umowa taka powinna być zawarta w formie aktu notarialnego.”

Umowa ta dotyczy tylko dziedziczenia ustawowego, nie wyłącza więc możliwości powołania do spadku w testamencie.

FAQ – najczęściej zadane pytania

Czy ustna umowa o podział majątku po rodzicach jest ważna?
Nie. Ustne ustalenia nie mają mocy prawnej w sprawach spadkowych.

Czy brat może żądać części mieszkania należącego do żyjącego ojca?
Nie. Dopóki ojciec żyje, sam decyduje o swoim majątku.

Czy sprzedaż mieszkania poniżej wartości rynkowej jest bezpieczna?
Nie. Może zostać zakwestionowana przez urząd skarbowy.

Czy po sprzedaży i przekazaniu pieniędzy może powstać obowiązek zapłaty zachowku?
Tak. Po śmierci ojca brat może dochodzić zachowku.

Czym jest zachowek?
To roszczenie pieniężne przysługujące najbliższym, jeśli zostali pominięci w dziedziczeniu lub otrzymali zbyt mało.

Czy można zabezpieczyć wcześniejsze ustalenia rodzinne?
Tak. Najpewniejszym rozwiązaniem jest umowa o zrzeczenie się dziedziczenia.

W jakiej formie zawiera się zrzeczenie dziedziczenia?
Wyłącznie w formie aktu notarialnego.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93