Zakaz prowadzenia działalności gospodarczej a firma za granicą i praca w Polsce

Na czym polega zakaz prowadzenia działalności gospodarczej

Jeżeli zakaz został orzeczony przez sąd upadłościowy, podstawą prawną jest najczęściej art. 373 ust. 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe. Przepis ten pozwala orzec wobec osoby, która w określonych sytuacjach naruszyła obowiązki związane z niewypłacalnością lub postępowaniem upadłościowym, zakaz:

• prowadzenia działalności gospodarczej na własny rachunek,
• pełnienia funkcji członka rady nadzorczej, członka komisji rewizyjnej, reprezentanta lub pełnomocnika w spółce handlowej, przedsiębiorstwie państwowym, spółdzielni, fundacji albo stowarzyszeniu.

Okres zakazu określa sąd. Zgodnie z art. 373 ust. 1 Prawa upadłościowego zakaz orzeka się na czas od 1 roku do 10 lat.

W praktyce trzeba więc najpierw dokładnie przeczytać sentencję prawomocnego postanowienia oraz jego uzasadnienie. To z tych dokumentów wynika, czy zakaz dotyczy wyłącznie prowadzenia działalności na własny rachunek, czy również zasiadania w organach spółek albo działania jako pełnomocnik czy reprezentant.

Czy można założyć firmę za granicą i działać w Polsce

Co do zasady nie należy zakładać, że rejestracja firmy za granicą pozwala ominąć polski zakaz. Sam fakt wpisu działalności do zagranicznego rejestru nie przesądza jeszcze o legalności działania. Jeżeli rzeczywista działalność byłaby wykonywana w Polsce, z Polski zarządzana, skierowana do polskich klientów i stanowiła w istocie własny biznes prowadzony przez osobę objętą zakazem, istnieje poważne ryzyko uznania tego za obejście prawomocnego orzeczenia sądu.

Znaczenie ma tu funkcjonalne rozumienie „prowadzenia działalności gospodarczej”. Obecnie definicję działalności gospodarczej zawiera art. 3 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. – Prawo przedsiębiorców, zgodnie z którym jest to zorganizowana działalność zarobkowa wykonywana we własnym imieniu i w sposób ciągły.

Jeżeli więc osoba objęta zakazem:

• samodzielnie pozyskuje klientów,
• wystawia faktury we własnym interesie ekonomicznym,
• organizuje biznes i ponosi jego ryzyko,
• decyduje o sposobie działania przedsiębiorstwa,

to może zostać uznane, że faktycznie prowadzi działalność gospodarczą, nawet jeśli formalnie firma jest zarejestrowana poza Polską.

Nie ma przepisu, który wprost mówiłby: „zagraniczna rejestracja jest zawsze zakazana” albo „jest zawsze dozwolona”. Ocena zależy od konkretnego stanu faktycznego, treści zakazu i sposobu wykonywania aktywności. Jednak próba zorganizowania „zagranicznej firmy” tylko po to, aby dalej prowadzić ten sam biznes w Polsce, jest rozwiązaniem wysokiego ryzyka.

Dlaczego liczy się wykonywanie działalności, a nie tylko wpis w rejestrze

W praktyce sądowej i gospodarczej o prowadzeniu działalności nie decyduje wyłącznie miejsce rejestracji. Liczy się przede wszystkim to, kto i gdzie realnie prowadzi biznes. Dlatego działalność zagraniczna może nadal naruszać zakaz, jeżeli:

• centrum zarządzania znajduje się w Polsce,
• usługi są stale wykonywane w Polsce,
• tu znajduje się zaplecze organizacyjne, personel lub magazyn,
• osoba objęta zakazem występuje wobec kontrahentów jako faktyczny przedsiębiorca.

Dodatkowo należy pamiętać, że wpis do CEIDG albo do rejestru zagranicznego to kwestia formalna, a zakaz z Prawa upadłościowego ma chronić obrót gospodarczy przed osobą, która według sądu nie daje rękojmi prawidłowego uczestnictwa w tym obrocie. Z tego powodu wykładnia wyłącznie formalna byłaby sprzeczna z celem art. 373 Prawa upadłościowego.

Czy można pracować na etacie albo na umowie zlecenia

Najczęściej tak – sam zakaz prowadzenia działalności gospodarczej nie jest automatycznie zakazem podejmowania każdej pracy zarobkowej. Jeżeli wykonuje Pan pracę jako pracownik albo zleceniobiorca i nie prowadzi przy tym własnego biznesu, co do zasady nie narusza to zakazu z art. 373 ust. 1 Prawa upadłościowego.

Trzeba jednak zachować ostrożność, gdy współpraca ma tylko pozornie charakter etatu lub zlecenia. Jeżeli w rzeczywistości:

• samodzielnie kieruje Pan przedsięwzięciem,
• działa Pan we własnym interesie gospodarczym,
• posługuje się Pan innym podmiotem tylko formalnie,

wtedy może pojawić się zarzut, że jest to ukryte prowadzenie działalności.

Ryzyko wzrasta także wtedy, gdy postanowienie sądu obejmuje nie tylko działalność na własny rachunek, ale również zakaz bycia pełnomocnikiem, reprezentantem albo członkiem organów spółek. W takim przypadku nawet zatrudnienie w spółce może być dopuszczalne tylko w ograniczonym zakresie, bez wchodzenia w funkcje objęte zakazem.

Czy można działać przez spółkę albo przez inną osobę

To jeden z najczęstszych pomysłów, ale właśnie tutaj ryzyko obejścia zakazu jest największe. Jeżeli osoba objęta zakazem nie figuruje formalnie jako przedsiębiorca, ale faktycznie kieruje działalnością prowadzoną przez małżonka, znajomego albo podstawioną spółkę, może to zostać ocenione jako naruszenie celu zakazu.

Szczególnie ostrożnie należy podchodzić do sytuacji, w których osoba objęta zakazem miałaby:

• decydować o kontraktach,
• podpisywać dokumenty za spółkę,
• zarządzać personelem i finansami,
• występować jako pełnomocnik lub reprezentant.

Jeżeli zakaz obejmuje również pełnienie funkcji w organach lub bycie reprezentantem, wynika to wprost z art. 373 ust. 1 Prawa upadłościowego. Wtedy nie wolno „ominąć” zakazu przez wejście do spółki w innej formalnej roli.

W kontekście problemów przedsiębiorców warto też zobaczyć materiał o sytuacji, gdy rozważana jest upadłość bez majątku.

Jakie mogą być skutki próby obejścia zakazu

Skutki zależą od konkretnej sytuacji, ale w praktyce mogą pojawić się:

• problemy w kolejnych postępowaniach upadłościowych lub rejestrowych,
• kwestionowanie ważności określonych czynności w obrocie,
• odpowiedzialność związana z naruszeniem obowiązków wynikających z orzeczenia sądu,
• dodatkowe ryzyka cywilne, podatkowe i organizacyjne.

Nie da się uczciwie wskazać jednej automatycznej sankcji dla każdego przypadku, bo wiele zależy od treści orzeczenia, sposobu działania i ewentualnych dalszych czynności procesowych. Zawsze jednak próba pozornego przeniesienia działalności za granicę może zostać negatywnie oceniona jako działanie sprzeczne z celem zakazu.

Co zrobić zamiast szukać obejścia

Bezpieczniejsze rozwiązanie to ustalenie, jakie aktywności są jeszcze dozwolone w granicach konkretnego orzeczenia. Często realne opcje to:

• praca na podstawie umowy o pracę,
• wykonywanie określonych usług na podstawie umów cywilnoprawnych, jeśli nie przybierają formy własnego biznesu,
• udział w cudzym przedsięwzięciu wyłącznie w zakresie nieobjętym zakazem,
• przygotowanie się do legalnego powrotu do działalności po upływie okresu zakazu.

Jeżeli problem jest związany z niewypłacalnością osoby fizycznej, pomocny może być też materiał o tym, jak darowizna wpływa na upadłość konsumencka.

Tabela: co zwykle jest dozwolone, a co ryzykowne

FAQ

Czy sam zakaz oznacza, że nie wolno mi w ogóle pracować?

Nie. Zakaz z art. 373 ust. 1 Prawa upadłościowego dotyczy prowadzenia działalności gospodarczej na własny rachunek oraz niektórych funkcji w podmiotach gospodarczych. Nie jest to automatyczny zakaz każdej pracy zarobkowej.

Czy mogę wykonywać zlecenia jako osoba prywatna?

Często tak, ale tylko wtedy, gdy nie przeradza się to w zorganizowaną, ciągłą działalność wykonywaną we własnym imieniu w rozumieniu art. 3 ustawy – Prawo przedsiębiorców.

Czy firma założona na żonę lub znajomego rozwiązuje problem?

Nie daje bezpieczeństwa. Jeżeli faktycznie Pan prowadzi lub kontroluje biznes, może to zostać uznane za obejście zakazu.

Czy po upływie okresu zakazu mogę wrócić do działalności?

Tak, co do zasady po upływie okresu wskazanego w prawomocnym postanowieniu zakaz wygasa. Warto jednak sprawdzić, czy nie istnieją inne przeszkody prawne wynikające z Pana sytuacji faktycznej.

Wnioski praktyczne

Jeżeli zakaz orzekł sąd upadłościowy, to rejestracja firmy za granicą po to, aby dalej działać w Polsce, nie jest bezpiecznym sposobem obejścia zakazu. Kluczowe znaczenie ma to, czy w rzeczywistości prowadzi Pan działalność gospodarczą we własnym imieniu i na własny rachunek.

Najbezpieczniej oprzeć się na treści konkretnego postanowienia sądu i zaplanować taką formę aktywności zawodowej, która nie będzie miała cech własnego biznesu ani zakazanych funkcji reprezentacyjnych.

Źródła

• Art. 373 ust. 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe.
• Art. 3 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. – Prawo przedsiębiorców.
• Treść prawomocnego postanowienia sądu w konkretnej sprawie – jako podstawowe źródło ustalenia zakresu zakazu.